Niepełnosprawność

Niepełnosprawność to stan, w którym osoba, z powodu stałego albo długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, nie może w pełni wykonywać ról społecznych. Naruszenie to może mieć charakter trwały lub okresowy, a więc niepełnosprawność nie musi oznaczać nieodwracalnego stanu. Istotne jest jednak, aby ograniczenie wynikało z określonego problemu dotyczącego funkcjonowania organizmu i rzeczywiście wpływało na możliwość uczestniczenia w życiu społecznym.

Najważniejsze elementy tego pojęcia to:

• istnienie naruszenia sprawności organizmu, które ma charakter stały lub długotrwały;
• związek między tym naruszeniem a ograniczeniem funkcjonowania osoby;
• niezdolność albo istotne ograniczenie wypełniania ról społecznych;
• możliwy wpływ na zdolność do pracy, ponieważ niezdolność do pracy została wskazana jako szczególnie istotny przykład skutku niepełnosprawności.

Tak rozumiana niepełnosprawność obejmuje nie tylko sytuację na rynku pracy. Odnosi się szerzej do możliwości pełnienia ról i wykonywania aktywności uznawanych za element funkcjonowania w społeczeństwie. Ocenie podlega zatem nie samo występowanie określonego naruszenia organizmu, lecz także jego wpływ na codzienne życie, aktywność społeczną i zawodową.

Definicja pochodzi z ustawy „o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych”. W tej ustawie wyznacza podstawowe znaczenie pojęcia używanego w przepisach dotyczących rehabilitacji, aktywności społecznej i zatrudniania osób, których sprawność organizmu ogranicza wykonywanie ról społecznych. Ma więc znaczenie przy określaniu, kogo dotyczą rozwiązania przewidziane w tych obszarach oraz przy uwzględnianiu indywidualnych ograniczeń wynikających z niepełnosprawności.

Pojęcie występuje także w innych regulacjach. Może być brane pod uwagę przy ocenie zdolności do służby wojskowej, przy ustalaniu warunków niektórych bonifikat dotyczących nieruchomości, a także przy stosowaniu przepisów o przesłuchaniu świadka, właściwości sądu pracy i zakazie dyskryminacji w zatrudnieniu. Ma również znaczenie dla rozwiązań dotyczących ważności orzeczeń oraz organizacji turnusów rehabilitacyjnych. W każdym z tych przypadków szczegółowe skutki zależą od treści konkretnego przepisu.