Nieletni

Nieletni to osoba, wobec której przepisy przewidują szczególne zasady postępowania ze względu na wiek, niedojrzałość i potrzebę wychowania lub resocjalizacji. Termin nie ma jednej, jednakowej granicy wiekowej we wszystkich dziedzinach prawa. Jego znaczenie zależy od rodzaju sprawy i zastosowanej regulacji.

W prawie dotyczącym postępowania w sprawach nieletnich pojęcie to obejmuje przede wszystkim:

• osoby, które nie ukończyły 18 lat, w sprawach dotyczących przejawów demoralizacji,
• osoby, które po ukończeniu 13 lat, lecz przed ukończeniem 17 lat, dopuściły się czynu karalnego,
• osoby objęte wykonywaniem środków wychowawczych, leczniczych lub poprawczych, także po osiągnięciu wieku, w którym nie są już nieletnimi w chwili popełnienia czynu.

Nieletni nie jest pojęciem tożsamym z małoletnim. Małoletni to co do zasady osoba, która nie ukończyła 18 lat, a termin ten ma szersze zastosowanie, między innymi w prawie cywilnym i rodzinnym. „Nieletni” jest natomiast przede wszystkim określeniem używanym w prawie karnym, nieletnich oraz w przepisach regulujących wykonywanie środków wychowawczych i resocjalizacyjnych.

W Kodeksie karnym zasadą jest odpowiedzialność karna za czyn po ukończeniu 17 lat, z wyjątkami przewidzianymi dla niektórych poważnych czynów popełnionych przez osoby młodsze. Wobec nieletnich podstawowe znaczenie mają jednak cele wychowawcze, zapobieganie dalszej demoralizacji i dostosowanie reakcji państwa do wieku oraz stopnia rozwoju sprawcy. Podobne rozwiązania występują w Kodeksie karnym skarbowym.

W praktyce nieletni może być objęty nadzorem, postępowaniem sądowym, pomocą lub diagnozą psychologiczną i pedagogiczną, a także pobytem w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, okręgowym ośrodku wychowawczym, zakładzie poprawczym, schronisku dla nieletnich albo zakładzie leczniczym. Szczególne przepisy określają również zasady jego doprowadzenia, pobytu, przeniesienia oraz stosowania środków przymusu bezpośredniego.