Należność pieniężna

Należność pieniężna to przewidziane prawem świadczenie mające za przedmiot zapłatę określonej albo możliwej do ustalenia sumy pieniędzy. Termin ten oznacza najczęściej kwotę, której wierzyciel może żądać od dłużnika, ponieważ wynika ona z ustawy, decyzji, umowy, stosunku służbowego albo innego zdarzenia prawnego. W przepisach nie ma jednej, uniwersalnej definicji obejmującej wszystkie przypadki użycia tego pojęcia. Jego znaczenie zależy od regulacji, w której zostało zastosowane.

Należność pieniężna może przysługiwać zarówno osobie fizycznej, jak i przedsiębiorcy, jednostce organizacyjnej, jednostce samorządu terytorialnego albo Skarbowi Państwa. Po stronie uprawnionego występuje wierzyciel, a po stronie zobowiązanej dłużnik. Należność może obejmować świadczenie główne, a w określonych sytuacjach także należności uboczne, takie jak odsetki, koszty lub inne kwoty związane z wykonaniem obowiązku.

W praktyce wyróżnia się między innymi należności cywilnoprawne oraz należności wynikające ze stosunków publicznoprawnych. Należności cywilnoprawne powstają na przykład z umowy, obowiązku naprawienia szkody albo korzystania z mienia. W ustawie o finansach publicznych przewidziano szczególne zasady gospodarowania niektórymi takimi należnościami, w tym ich umarzania, odraczania terminu zapłaty lub rozkładania na raty. Z kolei należności publicznoprawne mogą wynikać bezpośrednio z przepisów albo z aktów wydawanych przez organy publiczne i podlegać egzekucji administracyjnej.

Pojęcie obejmuje również kwoty wypłacane przez państwo lub inne podmioty, na przykład uposażenia, nagrody, zapomogi, zwroty kosztów podróży i świadczenia związane z wykonywaniem określonych funkcji. W ustawie o obronie Ojczyzny oraz w przepisach dotyczących komisji wyborczych termin ten odnosi się do świadczeń należnych żołnierzom lub członkom komisji. W Prawie o ruchu drogowym może oznaczać koszty usunięcia i przechowywania pojazdu obciążające właściciela.

Ustalenie rodzaju należności ma znaczenie dla określenia sposobu jej wypłaty, dochodzenia, potrącenia, umorzenia lub egzekucji. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji należność pieniężna jest obowiązkiem, który może zostać objęty tytułem wykonawczym, jeżeli spełnione są wymagania przewidziane w przepisach.