Przepis określa, kto w rozumieniu ustawy jest „mniejszością narodową” albo „mniejszością etniczną”, oraz wskazuje grupy zaliczone do każdej z tych kategorii. W obu przypadkach chodzi o grupę obywateli polskich, która spełnia łącznie sześć warunków. Musi być mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej, istotnie odróżniać się językiem, kulturą lub tradycją, a także dążyć do zachowania tych elementów. Jej członkowie muszą mieć świadomość własnej historycznej wspólnoty, odpowiednio narodowej albo etnicznej, oraz być ukierunkowani na jej wyrażanie i ochronę. Dodatkowo przodkowie grupy muszą zamieszkiwać obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat.

Podstawowa różnica między obiema kategoriami dotyczy stosunku do narodu zorganizowanego we własnym państwie. Mniejszość narodowa utożsamia się z takim narodem, natomiast mniejszość etniczna nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Przepis wymienia również konkretne grupy uznane za mniejszości narodowe: białoruską, czeską, grecką, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką, ukraińską i żydowską. Do mniejszości etnicznych zalicza karaimską, łemkowską, romską i tatarską. Wyliczenia te, razem z określeniem warunków, porządkują zakres pojęć używanych w ustawie i wskazują, których grup dotyczą jej przepisy.

o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2005/141/text/U/D20050141Lj.pdf

Przepis określa skład Komisji Wspólnej oraz procedurę powoływania jej członków. Komisja ma skład mieszany, obejmujący przedstawicieli administracji rządowej, przedstawiciela Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawicieli mniejszości oraz dwóch przedstawicieli społeczności posługującej się językiem, o którym mowa w art. 19. W jej skład wchodzi także sekretarz, którym jest pracownik urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych.

Liczba przedstawicieli poszczególnych mniejszości została wskazana w ust. 1 pkt 2. Po dwóch przedstawicieli mają mniejszości białoruska, litewska, niemiecka, ukraińska, łemkowska i romska. Pozostałe wymienione mniejszości reprezentuje po jednym przedstawicielu. Stronę rządową tworzą przedstawiciele organów wskazanych w ust. 1 pkt 1 oraz przedstawiciel Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Członków Komisji Wspólnej powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek właściwego ministra. Przed złożeniem wniosku minister zawiadamia właściwe organy, organizacje mniejszości oraz społeczność posługującą się językiem, o którym mowa w art. 19. Zawiadomienie uruchamia 90-dniowe terminy na zgłoszenie kandydatów przez organy administracji oraz przez poszczególne mniejszości i wskazaną społeczność.

Jeżeli mniejszość lub społeczność nie zgłosi kandydatów albo zgłosi ich niewłaściwą liczbę, minister przedstawia własnych kandydatów do zaopiniowania. Brak opinii w ciągu 30 dni oznacza spełnienie wymogu jej uzyskania. We wniosku mogą zostać wskazane wyłącznie osoby zgłoszone przez uprawnione podmioty, z uwzględnieniem tego trybu, oraz kandydat na sekretarza.

Przepis porządkuje podstawowe pojęcia używane w ustawie i wskazuje, jak należy je rozumieć na potrzeby jej stosowania. Ma charakter definicyjny, dlatego znaczenie opisanych terminów nie zależy od ich potocznego rozumienia, lecz wynika z treści tego artykułu.

Pojęcie „mniejszości” obejmuje mniejszości narodowe i etniczne, o których mowa w art. 2. Przepis nie tworzy w tym miejscu odrębnej charakterystyki tych grup, lecz odsyła do regulacji wskazanego artykułu. Dzięki temu jedno określenie może być stosowane w ustawie jako wspólna nazwa obu kategorii mniejszości.

„Język mniejszości” oznacza własny język mniejszości narodowej lub etnicznej, o których mowa w art. 2. Definicja łączy więc to pojęcie z przynależnością do jednej z tych grup i wskazuje, że chodzi o jej własny język.

Trzecia definicja dotyczy „integracji społecznej”. Są to działania na rzecz poprawy ważnych aspektów życia społecznego osób należących do mniejszości. Przepis wymienia przykładowe obszary takich działań, w szczególności warunki bytowe, dostęp do systemu oświaty, rynku pracy, systemu zabezpieczenia społecznego oraz opieki zdrowotnej. Wyliczenie pokazuje, że integracja społeczna jest rozumiana szeroko i obejmuje zarówno sytuację życiową, jak i dostęp do podstawowych systemów oraz usług. W praktyce artykuł ułatwia odczytywanie dalszych przepisów, ponieważ stosowane w nich pojęcia mają ustalone znaczenie.

Przepis reguluje zmianę podmiotu zatrudniającego określoną grupę pracowników w związku z przeniesieniem zadań dotyczących praw mniejszości narodowych i etnicznych. Obejmuje osoby zatrudnione w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, które **do dnia ogłoszenia ustawy zapewniały realizację tych zadań**.

Z dniem ogłoszenia ustawy pracownicy ci stają się pracownikami urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. Z przepisu wynika więc, że zmiana następuje bezpośrednio na podstawie ustawy i dotyczy pracowników wykonujących wskazane zadania przed jej ogłoszeniem. Nie obejmuje natomiast ogólnie wszystkich pracowników dotychczasowego urzędu, lecz tylko osoby należące do opisanej grupy.

Przepis wskazuje również, że w odniesieniu do tej zmiany **stosuje się odpowiednio art. 23 Kodeksu pracy**. Oznacza to, że regulacja pracownicza przewidziana w tym przepisie kodeksowym ma być stosowana z uwzględnieniem charakteru opisanej sytuacji. Sam art. 41 nie określa dodatkowych warunków przejścia ani nie wymienia poszczególnych czynności, które powinny zostać wykonane przez pracowników lub urzędy.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na ustawowym zapewnieniu dalszego zatrudnienia osób realizujących zadania z zakresu praw mniejszości, przy jednoczesnym przypisaniu ich do urzędu obsługującego innego ministra. Regulacja wskazuje zatem zarówno grupę pracowników objętą zmianą, moment jej nastąpienia, jak i podstawę odpowiedniego zastosowania przepisów prawa pracy.

Przepis reguluje zmianę podmiotu odpowiedzialnego za mienie i środki finansowe związane z realizacją zadań dotyczących praw mniejszości. Zmiana następuje **z dniem ogłoszenia ustawy**, a więc wskazany w przepisie skutek jest powiązany bezpośrednio z tym zdarzeniem.

Zgodnie z ust. 1 mienie urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, jeżeli służy realizacji zadań z zakresu praw mniejszości, staje się mieniem urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych. Przepis obejmuje zatem tylko tę część mienia, która jest wykorzystywana do wskazanych zadań, a nie całe mienie urzędu.

Ust. 2 dotyczy środków finansowych ujętych w części 24 budżetu państwa „kultura i ochrona dziedzictwa narodowego”. Chodzi o środki przeznaczone na realizację zadań z zakresu praw mniejszości oraz na wspieranie wydawania czasopism w języku regionalnym. Środki te zostają przesunięte do części 43 budżetu państwa „wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne”.

W znaczeniu praktycznym przepis porządkuje więc przyporządkowanie składników majątkowych i środków budżetowych do właściwego urzędu oraz części budżetu państwa. Obejmuje dwa odrębne elementy: zmianę przynależności mienia oraz przesunięcie określonych środków finansowych.

w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2017/1627/text/O/D20171627.pdf

Mniejszości narodowe

Mniejszości narodowe w przepisach

o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym5 przepisów