Kontrolujący

Kontrolujący to osoba albo osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli i wykonywania czynności kontrolnych w zakresie określonym przez przepisy właściwe dla danej dziedziny oraz udzielone upoważnienie. Termin ten ma charakter funkcjonalny, ponieważ oznacza uczestnika postępowania kontrolnego, który ustala stan faktyczny, gromadzi i ocenia informacje oraz dokumentuje przebieg i wyniki kontroli. Kontrolującym może być pracownik właściwego organu, inspektor albo członek zespołu kontrolnego. W niektórych regulacjach przepisy określają także minimalny skład takiego zespołu.

Zakres uprawnień kontrolującego zależy od rodzaju kontroli. Może on w szczególności badać dokumenty i ewidencje, żądać wyjaśnień, dokonywać oględzin, sprawdzać sposób wykonywania obowiązków oraz podejmować inne czynności przewidziane w przepisach. Ustalenia dotyczące stanu faktycznego opiera na dowodach dopuszczonych w danym postępowaniu, takich jak dokumenty, wyjaśnienia, zeznania, oględziny lub wyniki pomiarów. Podczas kontroli powinien przestrzegać określonych wymagań proceduralnych, a w niektórych dziedzinach również zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Do podstawowych obowiązków kontrolującego należy sporządzenie protokołu kontroli, przedstawienie w nim dokonanych ustaleń oraz podpisanie dokumentu zgodnie z wymaganiami właściwych przepisów. Kontrolowany może zgłosić wyjaśnienia lub zastrzeżenia do ustaleń, które kontrolujący analizuje i w razie potrzeby weryfikuje przez wykonanie dodatkowych czynności. Kontrolujący może także poprawiać oczywiste błędy i pomyłki w protokole, jeżeli przepisy przewidują taki tryb. W określonych postępowaniach ma obowiązek poinformować kontrolowanego o przyczynach opóźnienia i nowym terminie zakończenia kontroli.

Pojęcie kontrolującego występuje między innymi w kontroli podatkowej, kontroli ochrony konkurencji i konsumentów, kontroli celno-skarbowej, kontroli transportu kolejowego, kontroli bezpieczeństwa w górach i na obszarach wodnych, a także w kontroli wyrobów budowlanych, biur informacji gospodarczej i przyrządów pomiarowych. Od kontrolującego należy odróżnić kontrolowanego, czyli podmiot, którego działalność, dokumenty lub sposób wykonywania obowiązków są przedmiotem kontroli.