Kontroler

Kontroler to osoba upoważniona do przeprowadzenia kontroli w określonym zakresie i na podstawie właściwych przepisów. Termin ten nie oznacza jednej, jednolicie uregulowanej profesji. Jego znaczenie zależy od rodzaju kontroli, organu prowadzącego oraz przepisów określających uprawnienia i obowiązki kontrolera.

Kontroler może być pracownikiem organu państwowego, jednostki publicznej albo innej instytucji wykonującej zadania kontrolne. Działa w granicach udzielonego upoważnienia, które wskazuje między innymi przedmiot, zakres i czas kontroli. Przed jej rozpoczęciem powinien, jeżeli wymagają tego przepisy, okazać upoważnienie oraz dokument tożsamości lub legitymację służbową. Legitymacja potwierdza jego status i może podlegać szczególnym zasadom wydawania, wymiany oraz unieważnienia, w tym w razie utraty.

Do typowych czynności kontrolera należy badanie dokumentów i innych dowodów, ustalanie stanu faktycznego, przyjmowanie wyjaśnień i oświadczeń oraz sporządzanie dokumentacji z kontroli. W określonych postępowaniach kontroler może przesłuchiwać świadków, przekazywać im wymagane informacje przed przesłuchaniem, a także utrwalać przebieg czynności za pomocą fotografii lub nagrań. Może również informować kierownika kontrolowanej jednostki o ujawnionych nieprawidłowościach albo zwołać naradę z pracownikami, gdy uzasadniają to okoliczności kontroli.

Szczegółowe kompetencje kontrolera występują między innymi w działalności Najwyższej Izby Kontroli, przy badaniu rocznych sprawozdań finansowych, a także w kontrolach dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Termin ten jest używany również przy kontrolach jednostek publicznej służby krwi oraz podmiotów wykonujących czynności związane z pobieraniem, przechowywaniem i przeszczepianiem komórek, tkanek i narządów.

Kontroler powinien działać bezstronnie, rzetelnie i zgodnie z zakresem upoważnienia. Jego ustalenia mogą stanowić podstawę do sporządzenia wystąpienia pokontrolnego, podjęcia działań naprawczych lub zastosowania innych środków przewidzianych w przepisach. Resultat kontroli nie jest jednak sam w sobie rozstrzygnięciem o odpowiedzialności osoby lub jednostki, chyba że odrębne przepisy nadają mu szczególne skutki.