Kodeks postępowania cywilnego

Kodeks postępowania cywilnego to podstawowy akt prawny regulujący sposób rozpoznawania i rozstrzygania spraw cywilnych przez sądy oraz wykonywania wydanych przez nie orzeczeń. Określa przede wszystkim zasady prowadzenia postępowania, uprawnienia i obowiązki uczestników, wymagania dotyczące pism procesowych, przeprowadzania dowodów, wydawania orzeczeń i ich zaskarżania.

Kodeks obejmuje kilka głównych rodzajów postępowania:

• postępowanie procesowe, prowadzone zazwyczaj w sprawach, w których powód dochodzi roszczenia od pozwanego;
• postępowanie nieprocesowe, stosowane między innymi w sprawach opiekuńczych, rodzinnych, rejestrowych i dotyczących niektórych praw majątkowych;
• postępowanie zabezpieczające, służące tymczasowej ochronie roszczeń na czas trwania sporu;
• postępowanie egzekucyjne, dotyczące przymusowego wykonania obowiązków wynikających z orzeczeń lub innych tytułów wykonawczych.

Przepisy kodeksu regulują także właściwość sądów, udział pełnomocników, koszty postępowania, ugody, doręczenia, środki odwoławcze oraz nadawanie orzeczeniom klauzuli wykonalności. Kodeks postępowania cywilnego ma charakter procesowy, co oznacza, że co do zasady nie określa, komu przysługuje dane prawo, lecz wskazuje, jak dochodzić tego prawa przed sądem i jak doprowadzić do wykonania rozstrzygnięcia.

Znaczenie kodeksu wykracza poza typowe spory między osobami fizycznymi i przedsiębiorcami. Jego przepisy są stosowane także w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, rejestrowych, gospodarczych, pracowniczych oraz związanych z egzekucją roszczeń cywilnych. Inne ustawy mogą nakazywać stosowanie kodeksu w całości albo odpowiednio, z uwzględnieniem specyfiki danego postępowania. Dotyczy to między innymi przepisów Prawa budowlanego, Kodeksu karnego wykonawczego, Kodeksu spółek handlowych, Kodeksu pracy oraz regulacji dotyczących fundacji rodzinnej. W praktyce kodeks tworzy podstawowe ramy dochodzenia roszczeń, ochrony praw uczestników postępowania i realizacji orzeczeń sądowych.