Kodeks cywilny

Kodeks cywilny to podstawowa ustawa polskiego prawa cywilnego, regulująca stosunki prawne między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Dotyczy przede wszystkim relacji majątkowych, a w określonym zakresie także niemajątkowych, opartych na równorzędności stron, a nie na podporządkowaniu jednej strony drugiej.

Przepisy Kodeksu cywilnego określają między innymi:

• osoby fizyczne i prawne oraz ich zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych,
• czynności prawne, w tym zawieranie i wykonywanie umów,
• własność i inne prawa rzeczowe, w tym użytkowanie i użytkowanie wieczyste,
• zobowiązania, odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz naprawienie szkody,
• spadki i odpowiedzialność za długi spadkowe,
• przedawnienie roszczeń.

Kodeks zawiera również przepisy ogólne, które mają znaczenie dla stosowania całego prawa cywilnego. Jedną z takich zasad jest zakaz wykonywania prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub z zasadami współżycia społecznego. Przepisy te ograniczają możliwość formalnego powoływania się na prawo w celu osiągnięcia skutku uznawanego za niedopuszczalny.

Kodeks cywilny znajduje zastosowanie bezpośrednio w sprawach uregulowanych w jego przepisach. Może być także stosowany pomocniczo, gdy inne ustawy odsyłają do jego regulacji albo nie normują określonej kwestii. Takie odesłania występują między innymi w przepisach dotyczących gospodarki nieruchomościami, prawa wodnego, zobowiązań podatkowych spadkobierców, prawa pracy oraz postępowania karnego wykonawczego. W prawie pracy przepisy Kodeksu cywilnego mogą być stosowane tylko w sprawach nieuregulowanych w Kodeksie pracy i pod warunkiem, że nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Kodeks cywilny należy odróżnić od Kodeksu postępowania cywilnego. Pierwszy określa prawa i obowiązki stron stosunków cywilnoprawnych, drugi reguluje przede wszystkim sposób dochodzenia tych praw przed sądem. Przepisy Kodeksu cywilnego mogą mieć również znaczenie dla stosunków związanych z działalnością spółek, jeżeli przepisy Kodeksu spółek handlowych nie regulują danej kwestii odmiennie.