Art. 169b Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.) wprowadza system klasyfikacji skazanych pod dozorem kuratorskim na trzy grupy ryzyka powrotu do przestępstwa: grupę obniżonego ryzyka (A), grupę podstawową (B) oraz grupę podwyższonego ryzyka (C). Celem tego przepisu jest zapewnienie optymalnego oddziaływania resocjalizacyjnego oraz zastosowanie odpowiednich metod kontroli wobec osób objętych dozorem.

#### Grupa obniżonego ryzyka (A)

Do grupy obniżonego ryzyka (A) kwalifikowane są osoby, które:
1. Zostały objęte warunkowym umorzeniem postępowania.
2. Są dotychczas niekarane.
3. Ich właściwości osobiste, warunki środowiskowe, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa uzasadniają przekonanie, że będą przestrzegać porządku prawnego w okresie próby.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach, kierownik zespołu kuratorskiej służby sądowej lub sędzia może zakwalifikować do tej grupy osoby spełniające przesłanki grupy podstawowej (B).

#### Grupa podwyższonego ryzyka (C)

Do grupy podwyższonego ryzyka (C) kwalifikowane są osoby, które:
1. Są skazane na podstawie art. 64 § 1 i 2 oraz art. 64a Kodeksu karnego.
2. Popełniły przestępstwo podobne po wydaniu wyroku lub w okresie próby.
3. Są uzależnione i skazane za przestępstwo związane z używaniem alkoholu, środków odurzających lub innych podobnie działających środków.
4. Są skazane za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, a także za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej popełnione w związku z zakłóceniem czynności psychicznych o podłożu seksualnym innym niż choroba psychiczna.
5. Mają zaburzenia psychiczne związane z popełnieniem przestępstwa.
6. Są skazane za stosowanie przemocy w rodzinie i pozostają z osobą pokrzywdzoną we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie próby.
7. Są związane z subkulturami przestępczymi lub grupami mającymi związek ze środowiskiem przestępczym.
8. Wymagają intensywnych działań w okresie próby ze względu na dotychczasową karalność, sposób życia, właściwości osobiste i zachowanie w okresie próby.

Dozór nad osobami z tej grupy wykonują kuratorzy zawodowi, chyba że w szczególnie uzasadnionych przypadkach kierownik zespołu kuratorskiej służby sądowej lub sędzia wyrazi zgodę na wykonywanie dozoru przez kuratora społecznego.

#### Grupa podstawowa (B)

Do grupy podstawowej (B) kwalifikowane są osoby, które nie spełniają przesłanek grupy obniżonego ryzyka (A) ani grupy podwyższonego ryzyka (C). W szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza wobec postępu w procesie resocjalizacji, sędzia może zakwalifikować do tej grupy osoby spełniające przesłanki grupy podwyższonego ryzyka (C).

#### Procedura kwalifikacji i zmiany grupy ryzyka

Kwalifikacji osoby do odpowiedniej grupy ryzyka dokonują kierownik zespołu kuratorskiej służby sądowej i upoważniony sędzia. W przypadku rozbieżności, decydujące jest stanowisko sędziego. W razie zmiany okoliczności lub na podstawie dotychczasowego przebiegu okresu próby, możliwa jest ponowna kwalifikacja skazanego.

#### Obowiązki kuratorów

Kuratorzy sądowi mają określone obowiązki w zależności od grupy ryzyka, do której zakwalifikowany jest skazany. Dla grupy obniżonego ryzyka (A) i podstawowej (B) obowiązki kuratorów są mniej intensywne niż dla grupy podwyższonego ryzyka (C), gdzie wymagane są bardziej systematyczne i ścisłe działania kontrolne oraz współpraca z Policją i innymi instytucjami.

#### Wnioski

Art. 169b k.k.w. wprowadza zróżnicowane podejście do nadzoru nad skazanymi, co ma na celu bardziej efektywne oddziaływanie resocjalizacyjne i prewencyjne. Klasyfikacja skazanych do odpowiednich grup ryzyka pozwala na dostosowanie metod kontroli i wsparcia do indywidualnych potrzeb i zagrożeń, co zwiększa szanse na skuteczną resocjalizację i zmniejszenie ryzyka powrotu do przestępstwa.

Kodeks karny wykonawczy

Przepis dotyczy dwóch stanowisk: kierownika zespołu i specjalisty. Ich stosunek pracy rozwiązuje się bez wypowiedzenia, jeżeli dana osoba zostanie prawomocnie skazana za przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego albo za przestępstwo skarbowe. Taki skutek następuje również wtedy, gdy zapadnie wobec niej prawomocne orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu częściowym lub całkowitym. Wskazane zdarzenia są więc podstawą zakończenia zatrudnienia bez wypowiedzenia.

o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów

Jeżeli ustawa nie rozstrzyga danej kwestii dotyczącej kierownika zespołu lub specjalistów, należy sięgnąć do przepisów Kodeksu pracy. Stosuje się je odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki tych funkcji i tylko w zakresie, w którym ustawa nie zawiera własnych regulacji. Przepis wskazuje więc Kodeks pracy jako uzupełniające źródło zasad odnoszących się do kierownika zespołu i specjalistów.

Przepis określa najważniejsze obowiązki kierownika zespołu. To on organizuje pracę zespołu i nią kieruje. Ma także sprawdzać, czy specjaliści przestrzegają procedury badań oraz standardów metodologii opiniowania. Ponadto kontroluje sposób wykonywania czynności wskazanych w art. 1 ust. 2 i 3. Oznacza to, że kierownik odpowiada za organizację pracy oraz nadzorowanie zgodności działań specjalistów z wymaganiami dotyczącymi badań i opiniowania.

Prawo o adwokaturze

Przepis zobowiązuje wizytatora do przyjęcia oświadczenia kierownika zespołu lub specjalisty, jeżeli dotyczy ono spraw objętych wizytacją. Oznacza to, że wizytator nie może odmówić przyjęcia takiego oświadczenia. Obowiązek ten nie obejmuje jednak każdej wypowiedzi. Musi istnieć związek między jej treścią a zakresem prowadzonej wizytacji.

w sprawie trybu i sposobu sprawowania nadzoru nad opiniodawczymi zespołami sądowych specjalistów

Po zakończeniu wizytacji osoba ją przeprowadzająca może poprosić kierownika zespołu o pisemne uzupełnienie informacji. Prośba musi dotyczyć spraw objętych wizytacją, a wyjaśnienia powinny zostać złożone w terminie wskazanym przez wizytatora. Nie jest to obowiązek automatyczny, ponieważ przepis pozostawia wizytatorowi decyzję, czy dodatkowe informacje są potrzebne. Ich celem jest umożliwienie przygotowania projektu wystąpienia powizytacyjnego.

Po rozpatrzeniu zastrzeżeń Minister Sprawiedliwości powinien przedstawić swoje stanowisko i wyjaśnić, z czego ono wynika. Następnie przekazuje je kierownikowi opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów. Przepis wskazuje więc osobę rozpatrującą zastrzeżenia, odbiorcę stanowiska oraz wymaga, aby stanowisko zawierało uzasadnienie. Dzięki temu kierownik zespołu otrzymuje nie tylko wynik oceny, lecz także jego wyjaśnienie.

Wystąpienie powizytacyjne musi podpisać Minister Sprawiedliwości. Następnie jest ono przekazywane dwóm adresatom: kierownikowi zespołu oraz prezesowi sądu, w którym ten zespół działa. Oznacza to, że obie te osoby powinny otrzymać dokument. Przepis jednocześnie wyraźnie wyklucza możliwość odwołania od wystąpienia. Nie można więc uruchomić środka odwoławczego, aby podważyć jego treść.

Kierownik zespołu musi w ciągu 14 dni przekazać Ministrowi Sprawiedliwości informację o tym, jak wykonano skierowane do zespołu wnioski lub zalecenia. Powinien również wskazać działania podjęte w związku z tymi wnioskami lub zaleceniami. Jeżeli nie podjęto żadnych działań, kierownik ma obowiązek wyjaśnić przyczyny takiego zaniechania.

Jeżeli wizytacja zespołu jest ujęta w planie wizytacji, o jej planowanym przeprowadzeniu trzeba poinformować prezesa właściwego sądu oraz kierownika zespołu. Zawiadomienie musi zostać przekazane co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem czynności. Powinno wskazywać, czego będzie dotyczyć wizytacja, a także jak długo przewiduje się jej trwanie. Przepis określa więc zarówno osoby, które należy zawiadomić, minimalny termin zawiadomienia, jak i zakres informacji przekazywanych przed wizytacją.

Kierownik zespołu

Kierownik zespołu w przepisach

Kodeks karny wykonawczy1 przepis

o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów3 przepisy

Prawo o adwokaturze5 przepisów

w sprawie trybu i sposobu sprawowania nadzoru nad opiniodawczymi zespołami sądowych specjalistów6 przepisów