Kategoria

Kategoria w polskim prawie oznacza wyodrębnioną grupę, klasę albo poziom obiektów, osób, zjawisk lub należności, ustalony na podstawie określonych kryteriów. Termin ten nie ma jednej, uniwersalnej definicji. Jego znaczenie wynika z konkretnego przepisu, który wskazuje, czego dotyczy podział, jakie warunki decydują o przyporządkowaniu oraz jakie skutki wiążą się z daną kategorią.

Kategorie służą przede wszystkim porządkowaniu materii regulowanej przez prawo i różnicowaniu wymagań. Mogą być oznaczane nazwami, numerami, klasami lub innymi symbolami. Podział może mieć charakter hierarchiczny, gdy poszczególne kategorie odpowiadają różnemu poziomowi jakości, zagrożenia albo znaczenia, albo rozłączny, gdy dany przedmiot może należeć wyłącznie do jednej kategorii.

W praktyce termin występuje między innymi w następujących obszarach:

• w prawie wodnym kategorie mogą służyć klasyfikacji jakości wód oraz określaniu wymagań wobec wód przeznaczonych do spożycia przez ludzi;
• w regulacjach dotyczących obronności i bezpieczeństwa wskazują na rodzaj kwalifikacji, znaczenie obiektu albo poziom zagrożenia;
• w prawie upadłościowym wiążą się z kolejnością zaspokajania należności;
• w przepisach dotyczących materiału leśnego, pasz, mikroorganizmów i źródeł promieniotwórczych określają właściwości, pochodzenie, sposób użycia lub warunki kontroli;
• w usługach hotelarskich oznaczają poziom lub standard obiektu, a w przepisach proceduralnych mogą porządkować dokumenty według ich rodzaju i okresu przechowywania.

Przypisanie do kategorii może wpływać na obowiązek uzyskania zgody lub dokonania zgłoszenia, zakres kontroli, wymagania techniczne, sposób oznaczenia, wysokość opłat, kolejność rozpatrywania spraw albo dostęp do określonych uprawnień. Z tego względu ustalenie kategorii wymaga zastosowania kryteriów wskazanych w przepisie lub w akcie wykonawczym, a nie samej oceny potocznej.