Kapitan

Kapitan to osoba kierująca statkiem i odpowiedzialna za jego prowadzenie, bezpieczeństwo osób znajdujących się na pokładzie oraz prawidłową organizację służby na statku. W przepisach prawa morskiego jest to przede wszystkim funkcja związana z dowodzeniem statkiem, a nie tylko stopień zawodowy lub tytuł członka załogi. Kapitan wykonuje swoje obowiązki w granicach prawa, posiadanych kwalifikacji oraz właściwości danego statku.

Zakres uprawnień i obowiązków kapitana obejmuje w szczególności:

• podejmowanie decyzji dotyczących bezpieczeństwa żeglugi, życia i zdrowia ludzi oraz ochrony środowiska morskiego,
• wydawanie poleceń członkom załogi i nadzorowanie ich wykonywania,
• prowadzenie statku oraz obserwowanie akwenu, pogody i warunków nawigacyjnych,
• czuwanie nad stanem statku, jego wyposażeniem i dokumentacją,
• nadzorowanie określonych prac pokładowych, w tym przeładunku, cumowania oraz operacji związanych z odłowem,
• podejmowanie działań w sytuacjach awaryjnych, w tym odstępowanie od wybranych zasad, gdy jest to konieczne dla ratowania życia lub udzielenia pomocy.

Kapitan ponosi odpowiedzialność za kompletność i aktualność dokumentów statku oraz za ich przechowywanie i okazywanie uprawnionym organom. Jego decyzje w sprawach bezpieczeństwa życia na morzu i ochrony środowiska korzystają ze szczególnej ochrony przed ingerencją innych osób uczestniczących w eksploatacji statku. Oznacza to, że armator lub inne podmioty nie powinny wpływać na wykonywanie przez kapitana jego ustawowych obowiązków w tym zakresie.

W regulacjach dotyczących statków śródlądowych, turystycznych i jachtów komercyjnych podobną funkcję może określać się także jako funkcję kierownika statku. Szczegółowe wymagania wobec kapitana mogą zależeć od rodzaju, przeznaczenia i wielkości jednostki. Obejmują one między innymi odpowiednie uprawnienia oraz wymagane świadectwa i przeszkolenia, w tym dotyczące urządzeń nawigacyjnych. W przepisach wyborczych kapitan polskiego statku morskiego występuje ponadto jako osoba związana z organizacją głosowania na statku, w szczególności z przekazaniem informacji wyborcom.