Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej, w pełnej nazwie Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, jest państwową instytucją wykonującą zadania związane z dokumentowaniem i badaniem najnowszej historii Polski oraz ściganiem określonych zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Jego organizację, kompetencje i zasady działania określa ustawa dotycząca Instytutu.

IPN łączy funkcje archiwalne, śledcze, naukowe, edukacyjne i lustracyjne. W szczególności:

• gromadzi, zabezpiecza, opracowuje i udostępnia dokumenty dotyczące działalności organów bezpieczeństwa państwa oraz represji i naruszeń praw człowieka;
• prowadzi postępowania dotyczące zbrodni nazistowskich, komunistycznych i innych czynów kwalifikowanych jako zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne;
• prowadzi badania naukowe, działalność edukacyjną i popularyzatorską dotyczącą historii Polski;
• realizuje zadania związane z udostępnianiem dokumentów, ochroną informacji oraz postępowaniami lustracyjnymi, w zakresie przewidzianym w przepisach;
• upamiętnia osoby i wydarzenia związane z walką o niepodległość oraz oporem przeciwko systemom totalitarnym.

W strukturze IPN funkcjonują między innymi archiwum, pion śledczy oraz jednostki zajmujące się badaniami i edukacją. Instytut może występować w przepisach jako odrębna instytucja publiczna, organ lub jednostka zobowiązana do przekazywania albo udostępniania informacji. Jego nazwa pojawia się także w regulacjach dotyczących finansów publicznych, gospodarowania nieruchomościami, dostępu do dokumentów, statusu osób pełniących funkcje publiczne oraz wymogów odnoszących się do członkostwa w niektórych organach. W praktyce oznacza to, że IPN jest zarówno wykonawcą zadań państwa w dziedzinie pamięci historycznej i ścigania zbrodni, jak i podmiotem uczestniczącym w określonych procedurach administracyjnych i publicznoprawnych.