Instrument finansowy

Instrument finansowy to określona prawem kategoria praw majątkowych i kontraktów związanych z rynkiem finansowym. Termin ten obejmuje zarówno papiery wartościowe, jak i inne prawa lub umowy, których wartość zależy między innymi od ceny instrumentu bazowego, kursu waluty, stopy procentowej, wartości towaru albo innego wskaźnika.

Do instrumentów finansowych zalicza się w szczególności akcje, obligacje i inne papiery wartościowe, a także tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania, instrumenty rynku pieniężnego oraz instrumenty pochodne. W tej ostatniej grupie mieszczą się między innymi kontrakty terminowe, opcje, swapy i podobne umowy, rozliczane pieniężnie albo przez dostawę określonego składnika majątkowego. Zakres tej kategorii obejmuje również niektóre instrumenty odnoszące się do walut, stóp procentowych, towarów, uprawnień do emisji lub innych wartości.

Instrument finansowy może być zapisany w formie dokumentu albo w systemie elektronicznym, na przykład na rachunku papierów wartościowych, rachunku zbiorczym lub innym rachunku prowadzonym na podstawie przepisów o obrocie instrumentami finansowymi. Sposób zapisania wpływa na możliwość przeniesienia praw, ustanowienia na nich zabezpieczenia oraz dokonania zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. W przypadku akcji znaczenie może mieć także ujawnienie uprawnień w rejestrze akcjonariuszy.

Pojęcie występuje przede wszystkim w przepisach dotyczących obrotu instrumentami finansowymi, rynku kapitałowego, działalności instytucji finansowych i ochrony inwestorów. Jest również używane w Kodeksie postępowania cywilnego, między innymi przy zabezpieczeniu i egzekucji praw zapisanych na rachunkach, w prawie upadłościowym przy rozliczaniu określonych umów i operacji finansowych, a także w przepisach karnych i regulacjach dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy. Instrument finansowy nie jest tym samym co dowolne środki pieniężne ani każda wierzytelność, ponieważ o jego zakwalifikowaniu decydują cechy wskazane w przepisach.