Fundusz celowy

Fundusz celowy to wyodrębnione środki publiczne przeznaczone na finansowanie określonych zadań publicznych. W polskim prawie jest to przede wszystkim forma organizacyjno-finansowa gromadzenia i wydatkowania pieniędzy na cele wskazane w przepisach tworzących dany fundusz. Środki funduszu są co do zasady gromadzone na wyodrębnionym rachunku bankowym, a ich wykorzystanie powinno pozostawać w związku z ustawowo określonym zadaniem.

Najważniejsze cechy funduszu celowego to:

• określone źródła przychodów, którymi mogą być między innymi wpłaty, opłaty, dotacje z budżetu państwa lub inne środki publiczne;
• przeznaczenie pieniędzy na wskazane zadania, co ogranicza możliwość wydatkowania ich na inne cele;
• odrębne planowanie, ewidencjonowanie i sprawozdawczość finansowa;
• działanie za pośrednictwem dysponenta, czyli organu lub jednostki uprawnionej do zarządzania środkami funduszu.

Szczególną kategorią jest państwowy fundusz celowy. Tworzy się go na podstawie ustawy, która określa jego zadania, źródła finansowania oraz zasady gospodarowania środkami. Państwowy fundusz celowy nie jest z reguły odrębną osobą prawną, lecz wyodrębnioną pulą środków pozostającą w dyspozycji właściwego organu. Ustawa może jednak nadać konkretnemu funduszowi osobowość prawną albo przewidywać inną formę jego organizacji.

Fundusze celowe występują w szczególności w dziedzinie finansów publicznych, polityki społecznej, ochrony środowiska, bezpieczeństwa, obronności oraz wspierania określonych inwestycji lub grup społecznych. Ich praktyczne znaczenie polega na zapewnieniu stabilnego i celowego finansowania zadań, także poza podstawowym układem wydatków budżetowych. Przepisy mogą przyznawać dysponentowi funduszu kompetencje dotyczące gospodarowania należnościami, w tym ich umarzania, odraczania lub rozkładania na raty. Dawne lub istniejące fundusze mogą być również likwidowane, łączone albo zastępowane innymi funduszami, wraz z przekazaniem ich środków i zobowiązań.