Finanse publiczne

Finanse publiczne to ogół procesów związanych z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków publicznych oraz zarządzaniem nimi. W polskim prawie termin ten oznacza zarówno zasób środków pozostających w dyspozycji państwa i jednostek samorządu terytorialnego, jak i reguły dotyczące ich pozyskiwania, wydawania, kontroli oraz rozliczania.

Do sektora finansów publicznych należą między innymi organy władzy publicznej, jednostki budżetowe, państwowe i samorządowe osoby prawne oraz inne jednostki wykonujące zadania publiczne i gospodarujące środkami publicznymi. Środki te pochodzą w szczególności z podatków, opłat, składek, dochodów z majątku publicznego, dotacji, środków europejskich, kredytów i pożyczek.

Zakres finansów publicznych obejmuje przede wszystkim:

• planowanie i wykonywanie budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego,
• gromadzenie dochodów i przychodów publicznych,
• dokonywanie wydatków i udzielanie dotacji,
• zaciąganie zobowiązań oraz zarządzanie długiem publicznym,
• prowadzenie gospodarki finansowej państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych,
• kontrolę i odpowiedzialność za naruszenie zasad gospodarowania środkami publicznymi.

Przepisy o finansach publicznych określają między innymi, w jakiej wysokości jednostka sektora finansów publicznych może zaciągać zobowiązania, jak planuje wydatki oraz jakie warunki musi spełniać umowa dotycząca dotacji celowej. Regulują także wieloletnie prognozy finansowe samorządów, zasady udzielania ulg, odraczania terminu płatności i umarzania należności publicznoprawnych.

Znaczenie finansów publicznych ujawnia się również w przepisach szczególnych. Mogą one określać źródła przychodów podmiotów wykonujących zadania publiczne, ograniczać przeznaczenie dotacji i innych środków albo odsyłać do zasad finansów publicznych przy rozliczaniu opłat publicznych. Naruszenie reguł gospodarowania środkami publicznymi może skutkować odpowiedzialnością przewidzianą w przepisach karnych skarbowych lub innymi konsekwencjami prawnymi. Termin występuje przede wszystkim w prawie finansowym, lecz ma także znaczenie w prawie administracyjnym, podatkowym, samorządowym i karnym skarbowym.