Art. 240a ustawy o finansach publicznych wprowadza szczegółowe procedury i mechanizmy mające na celu zapewnienie stabilności finansowej jednostek samorządu terytorialnego (JST) w sytuacjach kryzysowych. Przepis ten jest kluczowy dla zachowania równowagi budżetowej i realizacji zadań publicznych przez JST, nawet w obliczu trudności finansowych.

#### 1. Wezwanie do opracowania programu postępowania naprawczego

W przypadku braku możliwości uchwalenia wieloletniej prognozy finansowej lub budżetu JST zgodnie z zasadami określonymi w art. 242-244, oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych, kolegium regionalnej izby obrachunkowej (RIO) wzywa JST do opracowania i uchwalenia programu postępowania naprawczego. JST ma na to 45 dni od dnia otrzymania wezwania.

#### 2. Treść programu postępowania naprawczego

Program postępowania naprawczego musi zawierać:
- Analizę stanu finansów JST, w tym określenie przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych.
- Plan przedsięwzięć naprawczych wraz z harmonogramem ich wprowadzania, zmierzających do usunięcia zagrożenia oraz zachowania relacji określonej w art. 242-244.
- Przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć naprawczych, wraz z określeniem sposobu ich obliczania.

#### 3. Uchwalenie budżetu i wieloletniej prognozy finansowej

Organ stanowiący JST może uchwalić wieloletnią prognozę finansową oraz budżet jednostki, które nie zachowują relacji określonej w art. 242-244, pod warunkiem, że program postępowania naprawczego uzyskał pozytywną opinię RIO. Niezachowanie relacji może dotyczyć jedynie spłat zobowiązań istniejących na dzień uchwalenia programu oraz spłat pożyczki otrzymanej z budżetu państwa.

#### 4. Ograniczenia w okresie realizacji programu naprawczego

W okresie realizacji programu naprawczego JST nie może:
- Podejmować nowych inwestycji finansowanych kredytem, pożyczką lub emisją papierów wartościowych.
- Udzielać pomocy finansowej innym JST.
- Udzielać poręczeń, gwarancji i pożyczek.
- Ponosić wydatków na promocję jednostki.
- Ponosić wydatków z funduszu sołeckiego, chyba że są one konieczne do zakończenia realizacji zadania rozpoczętego przed dniem przyjęcia programu.
- Realizować zadań innych niż obligatoryjne, finansowanych ze środków własnych.

#### 5. Ograniczenia dotyczące diet radnych i wynagrodzeń zarządu

Od miesiąca następującego po przyjęciu programu naprawczego, do dnia zakończenia postępowania naprawczego, wysokość diet radnych i wydatków na wynagrodzenie zarządu JST nie może przekroczyć odpowiednich kwot z roku poprzedzającego rok, w którym została podjęta uchwała w sprawie programu.

#### 6. Działania w przypadku nieopracowania programu

Jeżeli JST nie opracuje programu postępowania naprawczego lub nie uzyska on pozytywnej opinii RIO, budżet jednostki ustala RIO. Budżet ten może być ustalony bez zachowania relacji określonej w art. 242-244. Zmiana tak ustalonego budżetu nie może powodować zwiększenia stopnia niezachowania relacji wynikającego z tego budżetu.

#### 7. Możliwość ustanowienia zarządu komisarycznego

W przypadku nieopracowania programu postępowania naprawczego lub braku pozytywnej opinii RIO, możliwe jest zawieszenie organów JST i ustanowienie zarządu komisarycznego. W takim przypadku program naprawczy jest opracowywany i przedstawiany do zaopiniowania RIO przez komisarza rządowego.

### Podsumowanie

Art. 240a ustawy o finansach publicznych wprowadza mechanizmy mające na celu zapewnienie stabilności finansowej JST w sytuacjach kryzysowych. Procedury te mają na celu nie tylko naprawę sytuacji finansowej, ale również zabezpieczenie realizacji zadań publicznych przez JST. Przepis ten jest istotnym narzędziem w zarządzaniu finansami publicznymi na poziomie lokalnym, zapewniającym odpowiedzialność i przejrzystość w gospodarowaniu środkami publicznymi.

o finansach publicznych

Przepis zdejmuje z części operacji finansowych państwa obowiązek przewidziany w art. 18 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Wyłączenie ma charakter przedmiotowy: liczy się rodzaj czynności, a nie to, kto jej dokonuje.

### Najważniejsze punkty
- Wyłączenie obejmuje umowy oraz jednostronne czynności prawne związane z gromadzeniem środków publicznych i ich rozdysponowywaniem.
- Pierwsza grupa to operacje finansowe związane z wykonywaniem budżetu państwa i budżetu środków europejskich, w tym operacje z zakresu obsługi bankowej.
- Druga grupa to operacje finansowe w zakresie środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3.
- Trzecia grupa to zaciąganie pożyczek i kredytów, emisja skarbowych papierów wartościowych oraz inne operacje związane bezpośrednio z zarządzaniem długiem Skarbu Państwa.
- Wyliczenie jest zamknięte, więc czynności poza tymi trzema grupami pozostają objęte regułą ogólną.

### W praktyce
Sens rozwiązania jest praktyczny: operacje budżetowe i dłużne wykonywane są masowo i w krótkich terminach, a wymóg wynikający z art. 18 ust. 1 tamtej ustawy byłby przy nich barierą czasową. Przy czynnościach z pogranicza katalogu rozstrzyga to, czy da się je przypisać do jednej z trzech wymienionych grup.

Art. 89 ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie związane z możliwością zaciągania kredytów, pożyczek oraz emisji papierów wartościowych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST). Przepis ten określa cele, na które mogą być przeznaczone te środki finansowe, oraz warunki ich spłaty.

#### Cele zaciągania zobowiązań finansowych przez JST

1. **Pokrycie przejściowego deficytu budżetu w ciągu roku**:
   - JST mogą zaciągać kredyty i pożyczki oraz emitować papiery wartościowe w celu pokrycia deficytu budżetowego, który występuje w ciągu roku budżetowego. Jest to sytuacja, w której dochody jednostki są czasowo niższe od wydatków, co może być spowodowane np. opóźnieniami w wpływach z podatków czy dotacji.

2. **Finansowanie planowanego deficytu budżetu**:
   - JST mogą również zaciągać zobowiązania finansowe na pokrycie deficytu, który jest przewidziany w planie budżetowym na dany rok. Jest to deficyt wynikający z planowanych wydatków przewyższających planowane dochody.

3. **Spłata wcześniej zaciągniętych zobowiązań**:
   - Kredyty, pożyczki oraz emisje papierów wartościowych mogą być przeznaczone na spłatę wcześniejszych zobowiązań JST. Dotyczy to zarówno zobowiązań z tytułu emisji papierów wartościowych, jak i zaciągniętych pożyczek i kredytów. Jest to mechanizm refinansowania, który pozwala na zarządzanie długiem publicznym JST.

4. **Wyprzedzające finansowanie działań finansowanych ze środków UE**:
   - JST mogą zaciągać zobowiązania finansowe na wyprzedzające finansowanie działań, które będą finansowane ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej. Jest to szczególnie istotne w kontekście realizacji projektów współfinansowanych przez UE, gdzie często konieczne jest poniesienie wydatków przed otrzymaniem refundacji.

#### Warunki spłaty zobowiązań

Zgodnie z art. 89 ust. 2, kredyty i pożyczki oraz wyemitowane papiery wartościowe, które zostały zaciągnięte lub wyemitowane na pokrycie przejściowego deficytu budżetowego (ust. 1 pkt 1), muszą być spłacone lub wykupione w tym samym roku budżetowym, w którym zostały zaciągnięte lub wyemitowane. Jest to istotne ograniczenie, które ma na celu zapobieżenie nadmiernemu zadłużaniu się JST i zapewnienie stabilności finansowej w krótkim okresie.

#### Znaczenie przepisu

Art. 89 ustawy o finansach publicznych jest kluczowy dla zarządzania finansami JST. Umożliwia jednostkom samorządu terytorialnego elastyczne reagowanie na bieżące potrzeby finansowe, jednocześnie wprowadzając mechanizmy kontrolne, które mają na celu zapobieganie nadmiernemu zadłużeniu. Przepis ten balansuje między potrzebą zapewnienia JST środków na realizację ich zadań a koniecznością utrzymania stabilności finansowej i odpowiedzialnego zarządzania długiem publicznym.

#### Wnioski

Art. 89 ustawy o finansach publicznych stanowi ważny element systemu finansowego JST, umożliwiając im zaciąganie zobowiązań finansowych na określone cele. Jednocześnie wprowadza istotne ograniczenia dotyczące spłaty tych zobowiązań, co ma na celu zapewnienie odpowiedzialnego zarządzania finansami publicznymi. W praktyce, JST muszą dokładnie planować swoje budżety i zarządzać długiem, aby spełniać wymogi tego przepisu i unikać problemów finansowych.

Emisja papierów

Emisja papierów w przepisach

o finansach publicznych4 przepisy

o obronie Ojczyzny1 przepis