Działania zapobiegawcze

„Działania zapobiegawcze” to czynności podejmowane w reakcji na zdarzenie, działanie albo zaniechanie, które stwarza bezpośrednie zagrożenie wystąpieniem szkody w środowisku. Ich istotą jest odpowiednio szybka reakcja na niebezpieczeństwo, zanim szkoda powstanie albo zanim jej rozmiar się zwiększy. Pojęcie to zostało zdefiniowane w ustawie „o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie”.

Dla uznania czynności za działania zapobiegawcze znaczenie mają przede wszystkim trzy elementy:

• musi istnieć zdarzenie, działanie lub zaniechanie związane z zagrożeniem,
• zagrożenie musi mieć bezpośredni charakter i dotyczyć możliwości powstania szkody w środowisku,
• podejmowane czynności powinny służyć zapobieżeniu szkodzie albo ograniczeniu jej skutków.

Ustawa wskazuje jako szczególny przykład wyeliminowanie lub ograniczenie emisji. Nie jest to jednak zamknięty katalog. W zależności od rodzaju zagrożenia działania mogą obejmować różne czynności prowadzące do usunięcia jego źródła lub zmniejszenia prawdopodobieństwa powstania szkody. Ich praktyczne znaczenie polega na tym, że ochrona środowiska może być uruchomiona już na etapie bezpośredniego zagrożenia, a nie dopiero po wystąpieniu szkody i konieczności jej naprawy.

W tej ustawie pojęcie służy do odróżnienia reakcji prewencyjnej od działań podejmowanych po powstaniu szkody. Pozwala określić cel podejmowanych czynności oraz wskazać, że powinny one być ukierunkowane na ochronę środowiska przed konkretnym, aktualnym niebezpieczeństwem. W praktyce może mieć znaczenie przy ocenie, czy określone czynności rzeczywiście odpowiadają zagrożeniu i czy zmierzają do jego usunięcia albo ograniczenia.

Określenie to występuje także w innych dziedzinach prawa, gdzie odnosi się między innymi do planowanych działań związanych z ochroną środowiska, bezpieczeństwem pracy oraz zapobieganiem zjawiskom niepożądanym. W tych kontekstach jego szczegółowe znaczenie wynika z celu danego przepisu, natomiast wspólną cechą pozostaje działanie wyprzedzające wystąpienie zagrożenia lub ograniczające jego skutki.