Drogi krajowe

Drogi krajowe to kategoria dróg publicznych o znaczeniu ogólnokrajowym, służących przede wszystkim połączeniom między dużymi ośrodkami gospodarczymi i administracyjnymi, granicą państwa oraz ważnymi węzłami transportowymi. Do tej kategorii należą także autostrady i drogi ekspresowe. O zaliczeniu drogi do dróg krajowych decyduje jej funkcja w systemie transportowym, a nie wyłącznie parametry techniczne lub nazwa używana w obrocie.

Drogi krajowe są co do zasady własnością Skarbu Państwa. Za ich utrzymanie, ochronę, przebudowę i rozwój odpowiada zarządca drogi, którym najczęściej jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad działający przy pomocy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. W granicach miast na prawach powiatu zarządzanie drogami krajowymi, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, należy co do zasady do prezydenta miasta.

Znaczenie prawne i praktyczne dróg krajowych obejmuje w szczególności:

• przygotowanie i prowadzenie inwestycji drogowych, w tym nabywanie nieruchomości, wywłaszczenia oraz ustalanie odszkodowań;
• ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości i ochronę terenów znajdujących się w sąsiedztwie pasa drogowego;
• zasady budowy, przebudowy, utrzymania i ochrony drogi oraz urządzeń z nią związanych;
• organizację i nadzór nad ruchem drogowym, a także kontrolę przestrzegania określonych wymagań przez uczestników ruchu;
• przejazdy pojazdów nienormatywnych, pobieranie opłat za korzystanie z niektórych odcinków oraz funkcjonowanie elektronicznego systemu poboru opłat;
• obowiązki dotyczące pomiarów i ograniczania oddziaływania infrastruktury na środowisko.

W przepisach dotyczących gospodarki nieruchomościami drogi krajowe są traktowane jako cel publiczny. Ma to znaczenie między innymi przy scalaniu i podziale nieruchomości, przejmowaniu gruntów pod drogę, wypłacie odszkodowań oraz stosowaniu wyjątków od prawa pierwokupu. Realizacja inwestycji wymaga również uwzględnienia przepisów budowlanych, środowiskowych i zasad zarządzania ruchem.