Domniemanie

Domniemanie to przyjęte przez prawo założenie, że określony fakt istnieje albo że określony stan prawny jest prawdziwy, mimo że nie został jeszcze bezpośrednio wykazany. Jego celem jest ułatwienie stosowania prawa, uporządkowanie postępowania dowodowego oraz ochrona określonych wartości, takich jak bezpieczeństwo obrotu prawnego.

Domniemania mogą wynikać z przepisu prawa albo z ustalenia sądu opartego na doświadczeniu życiowym i innych ustalonych faktach. Domniemanie prawne nakazuje przyjąć określony fakt, gdy wystąpią wskazane w przepisie okoliczności. Zasadniczo może ono zostać obalone przeciwdowodem, jeżeli przepis nie wyłącza takiej możliwości. Domniemanie niewzruszalne wiąże bezwzględnie i nie pozwala na wykazywanie, że rzeczywistość była inna. Domniemanie faktyczne polega natomiast na wyprowadzeniu przez sąd wniosku o jednym fakcie z innych, już udowodnionych faktów.

Skutkiem domniemania może być przeniesienie ciężaru dowodu na osobę, która twierdzi, że przyjęte założenie jest nieprawdziwe. Nie oznacza ono jednak, że fakt objęty domniemaniem zawsze odpowiada rzeczywistości. W postępowaniu cywilnym przykładem jest założenie dobrej wiary, uznanie, że dziecko urodziło się żywe, albo przyjęcie jednoczesnej śmierci osób, które zmarły w ramach tego samego niebezpieczeństwa. W zakresie ksiąg wieczystych domniemanie służy ochronie zaufania do ujawnionego stanu prawnego nieruchomości.

Domniemania występują także w prawie karnym wykonawczym. Przy wykonywaniu przepadku korzyści majątkowej mogą prowadzić do uznania, że określone mienie pozostaje we władaniu skazanego. Osoba kwestionująca takie założenie może żądać wyłączenia przedmiotów, w szczególności przez wykazanie źródła ich nabycia, a w określonych sytuacjach także w drodze powództwa. Przepisy mogą przy tym przewidywać zwolnienie z opłat sądowych oraz zakaz sprzedaży mienia do prawomocnego zakończenia sprawy. Domniemanie jest więc narzędziem, które wpływa na ocenę dowodów, zakres obowiązku ich przedstawienia i praktyczny sposób ochrony praw uczestników postępowania.