Członek rodziny

„Członek rodziny” to określenie używane w polskim prawie na oznaczenie osoby pozostającej z inną osobą w określonej relacji rodzinnej. Nie ma jednej, uniwersalnej definicji tego terminu obowiązującej we wszystkich dziedzinach prawa. Jego zakres wynika z konkretnego przepisu, celu regulacji oraz niekiedy z dodatkowych warunków, takich jak wspólne gospodarstwo domowe, zależność ekonomiczna albo konieczność sprawowania opieki.

Za członków rodziny mogą być uznawani w szczególności małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, osoby przysposobione oraz inni krewni. W niektórych regulacjach uwzględnia się także osoby spokrewnione przez małżeństwo, a w innych osoby pozostające z daną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym, nawet jeżeli nie łączy ich pokrewieństwo. O tym, czy dana osoba mieści się w tym pojęciu, decyduje treść właściwego przepisu. Termin ten nie zawsze obejmuje partnera pozostającego w związku nieformalnym, jeżeli ustawa nie wskazuje takiej osoby wyraźnie lub nie pozwala na szerszą wykładnię.

Pojęcie występuje między innymi w prawie pracy, cywilnym, karnym wykonawczym, podatkowym i w regulacjach dotyczących służby wojskowej. Może określać osoby uprawnione do korzystania z widzeń z osobą pozbawioną wolności, uzyskania urlopu opiekuńczego albo otrzymania środków na utrzymanie po śmierci spadkodawcy. Członkowie rodziny mogą również należeć do kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek śmierci lub ciężkiego uszkodzenia ciała bliskiej osoby.

Od określenia „członek rodziny” należy odróżnić pojęcie „najbliższy członek rodziny”. To drugie jest zwykle węższe i odnosi się do osób pozostających ze zmarłym lub poszkodowanym w szczególnie bliskiej więzi. Zakres praw i obowiązków członka rodziny zależy zatem od rodzaju postępowania oraz konkretnej ustawy.