Właściwy organ składa staroście wniosek o wydanie decyzji w sprawie poprawy stanu środowiska po wykonaniu kompleksowej oceny i przygotowaniu projektu planu. Co do zasady musi też otrzymać informację o możliwości finansowania działań ze wskazanych środków. Wyjątkowo może złożyć wniosek po samym stwierdzeniu możliwości finansowania działań z innego rodzaju środków wymienionych w przepisie. Same działania można rozpocząć dopiero wtedy, gdy decyzja stanie się ostateczna, a przedsięwzięcie zostanie objęte wsparciem finansowym. Jeżeli dostępne środki nie wystarczają na wykonanie całego planu, wniosek może dotyczyć tylko części terenu. Właściwy organ wybiera tę część na podstawie projektu planu, w pierwszej kolejności uwzględniając obszar, na którym występuje największe istotne zagrożenie dla zdrowia ludzi lub środowiska. Przepis określa również obszerną listę załączników do wniosku. Należą do nich między innymi kompleksowa ocena, projekt planu z harmonogramem, kosztorys wraz ze źródłami finansowania, wykaz nieruchomości i ich właścicieli, informacje o prawach związanych z nieruchomościami, dokumenty z ewidencji gruntów i ksiąg wieczystych, mapy oraz informacje o nieruchomościach przeznaczonych do wywłaszczenia lub czasowego zajęcia. Należy także wskazać decyzje z zakresu ochrony środowiska, które mogą wygasnąć w całości lub części w związku z wykonaniem planu. Jeżeli wniosek składa prezydent miasta na prawach powiatu pełniący funkcję starosty, podlega on wyłączeniu, a sprawę załatwia organ wyznaczony przez wojewodę.

o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych

Działania poprawiające stan środowiska na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym są celem publicznym. Wywłaszczenie albo czasowe zajęcie może dotyczyć nieruchomości, na których znajdują się odpady, występuje zanieczyszczenie powierzchni ziemi albo trzeba umieścić urządzenia lub instalacje służące oczyszczaniu środowiska. Wywłaszczenie oznacza pozbawienie, na podstawie decyzji w sprawie poprawy stanu środowiska, własności, użytkowania wieczystego albo innego prawa rzeczowego. Nie można jednak wywłaszczyć nieruchomości, na której znajdują się działające elementy infrastruktury kolejowej. Przepis wskazuje sytuacje, w których wywłaszczenie jest możliwe. Dotyczy to między innymi nieruchomości należącej do sprawcy zanieczyszczenia, jego następcy prawnego albo osoby, która przejęła taką nieruchomość, jeżeli wykonanie planu bez wywłaszczenia mogłoby naruszać wskazaną w przepisie zasadę. Chodzi także o niewykonywanie obowiązków nałożonych ostateczną decyzją z zakresu ochrony środowiska, gdy upłynął termin ich wykonania, egzekucja nie może zostać wszczęta lub okazała się bezskuteczna. Taki skutek może nastąpić również wtedy, gdy decyzja nie określa terminu, a od jej ostateczności minęło ponad dziesięć lat. Po otrzymaniu wniosku starosta zawiadamia władającego nieruchomością i właściwy organ oraz informuje publicznie o ujęciu nieruchomości w wykazie i możliwości przeprowadzenia rokowań. Starosta prowadzi je w porozumieniu z właściwym organem przez dwa miesiące od doręczenia zawiadomienia. Może zaproponować lokal zamienny, nieruchomość zamienną albo cenę nabycia. Jeżeli nie dojdzie do porozumienia, nieruchomość wskazuje się w decyzji jako podlegającą wywłaszczeniu. Cenę ustala się, uwzględniając wartość rynkową nieruchomości oraz szacunkowe koszty wykonania planu. Gdy koszty rzeczywiste okażą się niższe, może przysługiwać zwrot różnicy. Przy nieuregulowanym stanie prawnym zamiar wywłaszczenia jest ogłaszany publicznie, a brak zgłoszenia praw rzeczowych przez dwa miesiące pozwala wskazać nieruchomość w decyzji. Po jej prawomocności nieruchomość staje się własnością Skarbu Państwa albo gminy, zależnie od właściwego organu.

Art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami reguluje procedurę czasowego zajęcia nieruchomości w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak siła wyższa lub nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Przepis ten wprowadza mechanizmy umożliwiające szybkie i skuteczne działanie administracji publicznej w celu ochrony interesu publicznego, jednocześnie zabezpieczając prawa właścicieli nieruchomości.

#### 1. Przesłanki czasowego zajęcia nieruchomości

Zgodnie z ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może udzielić zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Decyzja ta jest wydawana na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy od dnia zajęcia nieruchomości. Przepis ten ma na celu umożliwienie szybkiego reagowania na sytuacje kryzysowe, które mogą zagrażać zdrowiu, życiu lub mieniu.

#### 2. Procedura wydania decyzji

W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, decyzja powinna być wydana niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 3), co oznacza, że może być ona wykonana bez względu na ewentualne odwołania.

#### 3. Obowiązki po upływie okresu zajęcia

Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest zobowiązany doprowadzić ją do stanu poprzedniego (ust. 4). Przepis ten ma na celu ochronę interesów właściciela nieruchomości, zapewniając, że nieruchomość zostanie przywrócona do stanu sprzed zajęcia.

#### 4. Odszkodowanie

Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie (ust. 5). Wysokość odszkodowania powinna być uzgodniona między właścicielem a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. W przypadku braku uzgodnienia w terminie 30 dni od upływu okresu zajęcia, starosta wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.

#### 5. Prawo do żądania nabycia nieruchomości

Jeżeli na skutek czasowego zajęcia nieruchomości właściciel lub użytkownik wieczysty nie będzie mógł korzystać z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać, aby podmiot, który zajął nieruchomość, nabył od niego własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości w drodze umowy (ust. 6). Przepis ten chroni właściciela przed długotrwałymi negatywnymi skutkami zajęcia nieruchomości.

#### 6. Nagła potrzeba bez wniosku

W sytuacji, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel ma obowiązek udostępnienia jej (ust. 7). Podmiot, który zajął nieruchomość, musi złożyć wniosek o wydanie decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości (ust. 8). W przypadku niezłożenia wniosku w terminie, starosta orzeka o nałożeniu kary w wysokości 5000 zł za każdy dzień zwłoki (ust. 9).

#### 7. Kary za nieuzasadnione zajęcie

Starosta orzeka również o nałożeniu kary w sytuacji, gdy zajęcie nieruchomości nastąpiło bez zaistnienia przesłanek uzasadniających takie zajęcie (ust. 10). Kary te stanowią dochód budżetu państwa i podlegają egzekucji administracyjnej w przypadku nieuiszczenia w terminie (ust. 11).

#### 8. Zastosowanie do awarii

Przepisy art. 126 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b (ust. 12). Rozszerzenie zastosowania tych przepisów na sytuacje awaryjne zapewnia spójność i jednolitość regulacji w zakresie czasowego zajęcia nieruchomości.

### Podsumowanie

Art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadza kompleksowe regulacje dotyczące czasowego zajęcia nieruchomości w sytuacjach nadzwyczajnych. Przepisy te mają na celu zapewnienie szybkiego i skutecznego działania administracji publicznej w celu ochrony interesu publicznego, jednocześnie zabezpieczając prawa właścicieli nieruchomości poprzez mechanizmy odszkodowawcze i obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego.

o gospodarce nieruchomościami

§ 75 omawia zasady określania wartości poniesionych szkód związanych z nieruchomościami, które wynikają z decyzji administracyjnych dotyczących wywłaszczenia, ograniczenia sposobu korzystania lub czasowego zajęcia nieruchomości. Przepis ten jest kluczowy dla właścicieli nieruchomości, którzy doznali szkód w wyniku działań administracyjnych, oraz dla organów administracyjnych odpowiedzialnych za wydawanie takich decyzji.

1. **Stan zagospodarowania nieruchomości**:
   - Przepis nakazuje uwzględnienie stanu zagospodarowania nieruchomości na dwa kluczowe momenty: na dzień wydania decyzji oraz na dzień zakończenia działań podjętych na podstawie tej decyzji.
   - Stan zagospodarowania nieruchomości obejmuje sposób i intensywność wykorzystywania terenu oraz sposób wykorzystywania obiektów budowlanych, a także ich cechy fizyczne, takie jak wymiary, kubatura, forma architektoniczna i usytuowanie na gruncie.
   - Taka szczegółowa analiza pozwala na dokładne określenie zmian, jakie zaszły w nieruchomości w wyniku działań administracyjnych, co jest kluczowe dla prawidłowego oszacowania szkód.

2. **Utrata pożytków**:
   - Przepis uwzględnia również utratę pożytków, czyli korzyści, jakie właściciel mógłby uzyskać z nieruchomości w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań.
   - Utrata pożytków może obejmować m.in. utracone dochody z najmu, dzierżawy, czy też z działalności gospodarczej prowadzonej na nieruchomości.
   - Uwzględnienie utraty pożytków jest istotne, ponieważ właściciel nieruchomości powinien być rekompensowany nie tylko za fizyczne zmiany w nieruchomości, ale także za utracone korzyści ekonomiczne.

3. **Określenie wartości szkód**:
   - Wartość poniesionych szkód określa się po wystąpieniu szkody, co oznacza, że ocena szkód powinna być dokonana na podstawie rzeczywistych, a nie hipotetycznych, zmian w nieruchomości.
   - Taka zasada zapewnia, że odszkodowanie będzie adekwatne do rzeczywistej straty poniesionej przez właściciela nieruchomości.

4. **Znaczenie dla praktyki**:
   - Przepis ten ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ precyzuje, jakie czynniki należy uwzględnić przy wycenie szkód, co z kolei wpływa na wysokość odszkodowania należnego właścicielowi nieruchomości.
   - Dla organów administracyjnych przepis ten stanowi wytyczną, jak prawidłowo ocenić i wycenić szkody, co może zapobiec sporom i odwołaniom ze strony właścicieli nieruchomości.

Podsumowując, § 75 w sprawie wyceny nieruchomości wprowadza szczegółowe zasady określania wartości poniesionych szkód, uwzględniając zarówno fizyczne zmiany w nieruchomości, jak i utratę pożytków. Przepis ten ma na celu zapewnienie sprawiedliwej rekompensaty dla właścicieli nieruchomości, którzy doznali szkód w wyniku działań administracyjnych.

Czasowe zajęcie

Czasowe zajęcie w przepisach

o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych2 przepisy

o gospodarce nieruchomościami1 przepis

w sprawie wyceny nieruchomości1 przepis