Art. 42 ustawy o finansach publicznych reguluje zasady gromadzenia i wydatkowania środków publicznych przez jednostki sektora finansów publicznych. Przepis ten jest kluczowy dla zapewnienia transparentności i odpowiedzialności w zarządzaniu finansami publicznymi.

#### 1. Sposób gromadzenia środków publicznych

Pierwszy ustęp artykułu wskazuje, że sposób gromadzenia środków publicznych z poszczególnych tytułów określają odrębne ustawy. Oznacza to, że każda kategoria dochodów publicznych, takich jak podatki, opłaty, czy dotacje, jest regulowana przez specyficzne przepisy prawne. Taki system zapewnia precyzyjne i jasne zasady dotyczące źródeł finansowania działalności publicznej.

#### 2. Zakaz przeznaczania środków na imiennie wymienione wydatki

Drugi ustęp wprowadza zasadę, że środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej. Ta zasada ma na celu zapobieganie nieprzejrzystości i nadużyciom w wydatkowaniu środków publicznych. Wyjątki od tej zasady są ściśle określone i muszą być wyraźnie przewidziane w odrębnych ustawach.

#### 3. Wyjątki od ograniczenia

Ustęp trzeci i czwarty artykułu wymieniają konkretne przypadki, w których ograniczenie wynikające z ust. 2 nie ma zastosowania. Są to:

- Wydatki finansowane z kredytów udzielonych przez międzynarodowe instytucje finansowe, o ile umowa tak stanowi.
- Wydatki finansowane ze środków europejskich.
- Wydatki finansowane ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5 i 6.
- Wydatki finansowane ze środków finansowych, o których mowa w art. 77a ust. 1.
- Koszty ponoszone przez jednostki prowadzące działalność gospodarczą, agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej oraz inne państwowe osoby prawne i samorządowe zakłady budżetowe.

Te wyjątki są uzasadnione specyfiką źródeł finansowania oraz charakterem działalności jednostek, które z nich korzystają.

#### 4. Obowiązki jednostek sektora finansów publicznych

Ustęp piąty nakłada na jednostki sektora finansów publicznych obowiązek ustalania przypadających im należności pieniężnych, w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania czynności zmierzających do wykonania zobowiązań. Jest to kluczowe dla zapewnienia efektywności i skuteczności w zarządzaniu finansami publicznymi.

#### 5. Możliwość odstąpienia od czynności egzekucyjnych

Ostatni ustęp artykułu przewiduje możliwość odstąpienia przez jednostki sektora finansów publicznych od podejmowania czynności zmierzających do wykonania zobowiązania, jeżeli zachodzą przesłanki odstąpienia zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ta regulacja pozwala na elastyczność w sytuacjach, gdy egzekucja należności byłaby nieefektywna lub niecelowa.

### Podsumowanie

Art. 42 ustawy o finansach publicznych wprowadza zasady mające na celu zapewnienie transparentności, odpowiedzialności i efektywności w zarządzaniu środkami publicznymi. Przepisy te są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania sektora finansów publicznych i ochrony interesów publicznych. Wyjątki od ogólnych zasad są ściśle określone i mają na celu uwzględnienie specyfiki różnych źródeł finansowania oraz charakteru działalności jednostek korzystających z tych środków.

o finansach publicznych

Art. 58 ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie związane z umarzaniem, odraczaniem terminów oraz rozkładaniem na raty spłat należności Skarbu Państwa i innych jednostek sektora finansów publicznych. Przepis ten określa, które organy są uprawnione do podejmowania takich decyzji oraz w jakiej formie powinny być one dokonywane.

#### Uprawnione organy

1. **Minister właściwy do spraw aktywów państwowych** - jest uprawniony do umarzania, odraczania terminów oraz rozkładania na raty należności Skarbu Państwa wynikających ze stosunków prawnych, w zakresie których jest on właściwy.

2. **Wojewoda** - posiada kompetencje w odniesieniu do należności Skarbu Państwa wynikających z realizowanych przez niego zadań z zakresu wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

3. **Kierownik państwowej jednostki budżetowej** - może podejmować decyzje w odniesieniu do należności przypadających tej jednostce budżetowej, pod warunkiem że wartość należności głównej nie przekracza 40 000 zł.

4. **Dysponent państwowego funduszu celowego** - jest uprawniony do podejmowania decyzji w odniesieniu do należności tego funduszu.

5. **Dysponent części budżetowej** - ma kompetencje w pozostałych przypadkach, które nie są objęte kompetencjami wyżej wymienionych organów.

#### Forma i podstawy prawne

Decyzje o umorzeniu należności, odroczeniu terminu spłaty lub rozłożeniu płatności na raty muszą być dokonywane w formie pisemnej i na podstawie przepisów prawa cywilnego. W szczególnych przypadkach, określonych w art. 56 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, umorzenie należności następuje w formie jednostronnego oświadczenia woli. W przypadku, o którym mowa w art. 56 ust. 1 pkt 3, umorzenie może nastąpić w formie jednostronnego oświadczenia woli, jeżeli uzyskanie oświadczenia woli dłużnika jest niemożliwe albo znacznie utrudnione.

#### Odsetki i inne należności uboczne

Przepisy dotyczące umarzania, odraczania i rozkładania na raty spłat należności głównych stosuje się odpowiednio do odsetek oraz innych należności ubocznych.

#### Wyjątki

Przepisów art. 58 oraz art. 55-57 nie stosuje się do należności, w przypadku których odrębne przepisy regulują umarzanie, odraczanie terminów spłaty lub rozkładanie na raty spłaty tych należności.

#### Należności o niskiej wartości

Dysponent części budżetowej lub dysponent państwowego funduszu celowego może wyrazić zgodę na niedochodzenie należności budżetu państwa o charakterze cywilnoprawnym, której kwota wraz z odsetkami nie przekracza 100 zł. W przypadku należności z tytułu rekompensaty, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, decyzja o niedochodzeniu należności może być podjęta, jeżeli jej kwota jest równa świadczeniu pieniężnemu w rozumieniu tej ustawy albo większa od tego świadczenia.

#### Agencje wykonawcze

Agencje wykonawcze mogą nie dochodzić należności z tytułu rekompensaty, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, jeżeli jej kwota jest równa świadczeniu pieniężnemu w rozumieniu tej ustawy albo większa od tego świadczenia.

### Podsumowanie

Art. 58 ustawy o finansach publicznych precyzyjnie określa kompetencje różnych organów w zakresie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności Skarbu Państwa oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Przepis ten wprowadza również mechanizmy umożliwiające elastyczne zarządzanie należnościami o niskiej wartości, co może przyczynić się do efektywniejszego zarządzania finansami publicznymi.

Art. 59 ustawy o finansach publicznych reguluje kwestie związane z umarzaniem, odraczaniem oraz rozkładaniem na raty należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym, które przypadają jednostkom samorządu terytorialnego (JST) lub ich jednostkom organizacyjnym. Przepis ten ma na celu elastyczne zarządzanie należnościami w przypadkach, gdy przemawia za tym ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

#### Kluczowe elementy przepisu:

1. **Uzasadnione przypadki**:
   - **Ważny interes dłużnika**: Może obejmować sytuacje, w których dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej lub życiowej, która uniemożliwia terminową spłatę należności.
   - **Interes publiczny**: Może obejmować sytuacje, w których umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności przyniesie korzyści społeczności lokalnej lub przyczyni się do realizacji ważnych celów publicznych.

2. **Zakres stosowania**:
   - Przepis dotyczy należności cywilnoprawnych przypadających JST oraz ich jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13 ustawy o finansach publicznych.

3. **Zasady udzielania ulg**:
   - Organ stanowiący JST (np. rada gminy, rada powiatu) jest zobowiązany do określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg.
   - Muszą być również określone warunki dopuszczalności pomocy publicznej, jeśli ulga stanowi pomoc publiczną.
   - Organ stanowiący JST wskazuje organ lub osobę uprawnioną do udzielania tych ulg.

4. **Stosowanie ulg z urzędu**:
   - Organ stanowiący JST może, w drodze uchwały, postanowić o stosowaniu ulg z urzędu w przypadkach określonych w art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Art. 56 ust. 1 dotyczy sytuacji, w których należności są nieściągalne lub ich ściągnięcie wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami.

5. **Należności cywilnoprawne związane z zadaniami zleconymi**:
   - W przypadku należności cywilnoprawnych powstałych w związku z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych JST, stosuje się przepisy art. 55-58 ustawy o finansach publicznych.
   - Uprawnienia kierownika państwowej jednostki budżetowej w tym zakresie przysługują zarządowi JST.

#### Praktyczne znaczenie przepisu:

Art. 59 ustawy o finansach publicznych daje JST narzędzia do elastycznego zarządzania należnościami, co może być szczególnie istotne w sytuacjach kryzysowych, takich jak klęski żywiołowe, pandemie czy inne nadzwyczajne okoliczności. Dzięki możliwości umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności, JST mogą wspierać swoich mieszkańców i przedsiębiorców, jednocześnie dbając o interes publiczny.

#### Wnioski:

Przepis ten jest wyrazem zasady subsydiarności i elastyczności w zarządzaniu finansami publicznymi na poziomie lokalnym. Pozwala na dostosowanie działań JST do specyficznych potrzeb i sytuacji, z jakimi mogą się one spotkać, co jest kluczowe dla efektywnego zarządzania i realizacji zadań publicznych.

Charakter cywilnoprawny

Charakter cywilnoprawny w przepisach

o finansach publicznych4 przepisy