Cele kary

Cele kary to zakładane skutki, jakie kara ma wywołać wobec sprawcy oraz w społeczeństwie. Pojęcie to służy określeniu funkcji kary i jest jedną z przesłanek uwzględnianych przy jej wymierzaniu, obok rodzaju i stopnia winy, społecznej szkodliwości czynu oraz okoliczności obciążających i łagodzących. Cele kary nie stanowią jednej, zamkniętej kategorii, a ich znaczenie zależy od rodzaju odpowiedzialności i zastosowanej sankcji.

W prawie karnym cele kary obejmują przede wszystkim:

• zapobieganie popełnianiu kolejnych przestępstw przez sprawcę, czyli prewencję indywidualną,
• oddziaływanie na ogół społeczeństwa i wzmacnianie poszanowania prawa, czyli prewencję generalną,
• wychowawcze i resocjalizacyjne oddziaływanie na skazanego,
• kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa,
• zapewnienie reakcji współmiernej do popełnionego czynu i jego społecznej szkodliwości.

Cele te wpływają na wybór rodzaju kary, jej wysokość oraz sposób wykonania. Sąd powinien uwzględniać je zarówno przy orzekaniu kary zasadniczej, jak i przy rozważaniu takich instytucji jak warunkowe zawieszenie wykonania kary. W przypadku kary łącznej znaczenie mają w szczególności jej społeczne oddziaływanie oraz zapobieganie powrotowi do przestępstwa.

Pojęcie występuje także w przepisach dotyczących wykonywania orzeczeń. Może uzasadniać określony sposób wykonywania kary, przekazanie jej wykonania innemu państwu albo odstąpienie od takiego przekazania, jeżeli inne rozwiązanie lepiej realizuje cele kary. W tym ujęciu uwzględnia się nie tylko represję, lecz także możliwość readaptacji społecznej skazanego i ochronę społeczeństwa.

Cele kary są wskazywane również w prawie wykroczeń, odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz przy nakładaniu administracyjnych kar pieniężnych. W tych dziedzinach służą ocenie, czy sankcja jest odpowiednia do naruszenia, winy lub stopnia szkodliwości czynu. Nie należy ich utożsamiać z celem odszkodowawczym, ponieważ kara ma przede wszystkim charakter represyjny, prewencyjny lub wychowawczy.