Cel wywłaszczenia

Cel wywłaszczenia to określony w decyzji administracyjnej cel publiczny, dla którego nieruchomość zostaje przymusowo pozbawiona własności albo prawa użytkowania wieczystego i przechodzi na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Termin wskazuje zatem nie tylko ogólną przyczynę wywłaszczenia, lecz także konkretne przeznaczenie nieruchomości po przejęciu.

Cel wywłaszczenia powinien być rzeczywisty, jasno określony i związany z realizacją interesu publicznego. Może dotyczyć przykładowo budowy lub utrzymania obiektów i urządzeń służących wykonywaniu zadań publicznych. Nie jest to cel prywatny ani dowolny sposób zagospodarowania nieruchomości przez podmiot publiczny. Zakres celu wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej oraz z przepisów regulujących daną inwestycję lub zadanie publiczne.

Znaczenie praktyczne:

• wyznacza granice wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości;
• uzasadnia przejęcie prawa własności lub użytkowania wieczystego;
• pozwala ocenić, czy nieruchomość nadal jest potrzebna do realizacji zamierzenia publicznego;
• ma znaczenie dla roszczeń o zwrot nieruchomości, jeżeli cel nie został zrealizowany albo nieruchomość stała się na niego zbędna.

Nieruchomość wywłaszczona nie może być przeznaczona na inny cel niż określony w decyzji, chyba że były właściciel lub jego następca prawny nie wystąpi o jej zwrot w przypadkach przewidzianych prawem. Za zbędną na cel wywłaszczenia uznaje się ją w szczególności wtedy, gdy w ustawowo określonych okresach nie rozpoczęto prac albo nie zrealizowano zamierzenia. Ocena zbędności może więc prowadzić do uruchomienia postępowania zwrotowego.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie nieruchomości i postępowaniu administracyjnym, a pomocniczo może mieć znaczenie w innych regulacjach dotyczących skutków nabycia lub wywłaszczenia nieruchomości, w tym w Ordynacji podatkowej. Cel wywłaszczenia należy odróżnić od celu samego postępowania, którym jest rozstrzygnięcie o przejęciu nieruchomości, oraz od późniejszego sposobu jej zagospodarowania.