Bieg przedawnienia

Bieg przedawnienia to upływ okresu, po którego zakończeniu ustawa wiąże z przedawnieniem określone skutki prawne. Termin ten ma znaczenie przede wszystkim dla dochodzenia roszczeń, odpowiedzialności za przestępstwa i przestępstwa skarbowe oraz wykonywania orzeczonych kar. Nie jest jednolity, ponieważ jego długość, początek i sposób zakończenia zależą od rodzaju sprawy oraz właściwych przepisów.

W prawie cywilnym bieg przedawnienia roszczenia rozpoczyna się co do zasady od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli od chwili, gdy wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia. Przepisy mogą jednak przewidywać odmienne zasady, w szczególności dotyczące roszczeń związanych z zatrudnieniem, urlopem lub szczególną sytuacją osoby uprawnionej. Upływ terminu co do zasady nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, lecz ogranicza możliwość jego skutecznego dochodzenia.

Na bieg przedawnienia mogą wpływać określone zdarzenia:

• zawieszenie powoduje, że przez oznaczony czas termin nie biegnie; okres, który upłynął przed zawieszeniem, pozostaje uwzględniany po jego ustaniu,
• przerwanie powoduje rozpoczęcie biegu na nowo po zakończeniu zdarzenia przewidzianego w ustawie, na przykład czynności przed właściwym organem albo uznania roszczenia,
• przepisy mogą także przewidywać szczególne wstrzymanie biegu lub ochronę osoby, wobec której termin nie może zakończyć się przed upływem dodatkowego okresu.

W prawie karnym i karnym skarbowym bieg przedawnienia odnosi się do ustania karalności czynu po upływie ustawowego terminu, którego długość zależy między innymi od rodzaju czynu i okoliczności sprawy. W prawie karnym wykonawczym może dotyczyć także możliwości wykonania orzeczonej kary. Wstrzymanie wykonywania kary lub zawieszenie postępowania może wpływać na upływ tego terminu, zgodnie z regułami określonymi w ustawie. Konstytucja przewiduje ponadto zawieszenie biegu przedawnienia przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie, do czasu ustania określonych przeszkód w dochodzeniu odpowiedzialności.