Akt założycielski

Akt założycielski to dokument, który ustanawia daną osobę prawną albo jednostkę organizacyjną oraz określa podstawowe zasady jej utworzenia i działania. W zależności od rodzaju podmiotu może mieć postać umowy zawieranej przez założycieli, statutu albo jednostronnego oświadczenia założyciela. Jego treść i forma wynikają z przepisów dotyczących konkretnego podmiotu.

W prawie spółek handlowych określenie „akt założycielski” odnosi się zasadniczo do umowy spółki albo jej statutu. Dokument ten określa między innymi firmę i siedzibę spółki, przedmiot działalności, wysokość kapitału, zasady uczestnictwa wspólników lub akcjonariuszy, sposób reprezentacji oraz organizację organów. W spółce jednoosobowej funkcję umowy może pełnić oświadczenie jedynego wspólnika albo akcjonariusza. Akt założycielski nie zawsze powoduje samodzielnie powstanie spółki, ponieważ w niektórych przypadkach konieczny jest także wpis do rejestru przedsiębiorców.

Najważniejsze cechy aktu założycielskiego:

• jest dokumentem konstytutywnym albo organizacyjnym podmiotu,
• określa jego strukturę, cele i zasady funkcjonowania,
• może mieć charakter umowny, statutowy lub jednostronny,
• podlega wymaganiom co do formy, a niekiedy także ujawnieniu w rejestrze.

Pojęcie występuje również poza prawem spółek. W odniesieniu do fundacji rodzinnej akt założycielski jest oświadczeniem fundatora o ustanowieniu fundacji i należy go sporządzić w formie aktu notarialnego. Fundator wskazuje w nim między innymi zamiar utworzenia fundacji oraz jej podstawowe założenia, a dalsze elementy organizacji określa statut. Akt założycielski fundacji rodzinnej może zostać sporządzony za życia fundatora, natomiast ustanowienie fundacji może nastąpić także w testamencie, przy zachowaniu wymaganej formy.

Akty założycielskie, umowy i statuty należą do dokumentów gromadzonych w katalogu akt rejestrowych. Umożliwia to ustalenie podstawy powstania podmiotu i zasad jego organizacji. Terminu tego nie należy utożsamiać z każdą czynnością faktyczną związaną z rozpoczęciem działalności, ponieważ oznacza on konkretny dokument o znaczeniu prawnym.