Sygn. akt VIII U 322/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 stycznia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. zobowiązał 2 – gi (...)do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 21 listopada 2024 r. do 30 listopada 2024 r. w łącznej kwocie 84,39 zł z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej E. R.. W uzasadnieniu wskazano, że obowiązek zwrotu tych należności obciąża 2 – gi (...) gdyż środki wypłacone za okres po śmierci ww. są nienależne.
(decyzja k. nienumerowana akt ZUS)
Odwołanie od powyższej decyzji złożył 2 – gi(...)złożył zarzucając naruszenie art. 61 ustawy o pomocy społecznej. W treści uzasadnienia wskazano, że odpłatność za pobyt zmarłej wynosiła 2.234,05zł miesięcznie, mimo, iż organ rentowy przekazywał kwotę 2.107,44zł miesięcznie. Zdaniem skarżącego stawkę dzienną odpłatności za pobyt należy liczyć od faktycznie ustalonej kwoty odpłatności, nie zaś od środków przekazywanych przez organ rentowy. Wyliczając należność za pobyt od prawidłowej kwoty do dnia śmierci pensjonariuszki w dniu 20.11.2024r należy przyjąć ją na kwotę 1.489,35zł, zaś do zwrotu z przekazanych przez ZUS środków pozostaje zatem kwota 618,09zł, która została przekazana organowi rentowemu (2.107,44zł – 1.489,35zł). Tym samym brak podstaw do żądania zwrotu dodatkowych środków w wysokości wskazanej w zaskarżonej decyzji.
(odwołanie k. 3 – 4)
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie wskazując, iż wyliczenia należności do zwrotu należy dokonywać ustalając stawkę dzienną za pobyt od kwoty przekazywanej przez ZUS na rzecz domu pomocy społecznej.
(odpowiedź na odwołanie k. 8 – 8 odwrót)
Pismem z dnia 03.03.2025r skarżący podtrzymał stanowisko w sprawie.
(pismo z 03.03.2025r k: 13-13 odwrót)
Prawomocnym postanowieniem z dnia 27.05.2025r Sąd odmówił odrzucenia odwołania po rozpoznaniu zarzutu organu rentowego.
(postanowienie SO z 27.05.2025r k: 37, postanowienia SA w Łodzi z 30.09.2025r k: 55)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
E. R. była mieszkanką 2 - giego (...) w Ł. od dnia 27 maja 2021 r.
(bezsporne)
Na dzień 01 marca 2024 roku w/w była uprawniona do emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 3.191,50zł.
(bezsporne)
Decyzją z dnia (...) r. M. w Ł. określił, że odpłatność za pobyt E. R. w 2 - gim (...) w Ł. wynosi od dnia 01 marca 2024 roku kwotę 2.234,05 zł.
(decyzja z 05.06.2024r k: 5)
W dniu 30 października 2024 r. z przysługującego uprawnionej świadczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał potrącenia za jej pobyt w 2 – gim(...)w Ł. w kwocie 2.107,44zł zł i taką kwotę przekazał do 2 - giego (...) w Ł. jako pokrycie kosztów pobytu za miesiąc listopad 2024 roku.
(bezsporne)
E. R. zmarła w dniu(...)r.
(bezsporne)
W dniu (...)roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wydał zaskarżoną decyzję.
(bezsporne)
Powyższy stan faktyczny, który był bezsporny między stronami, Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz w załączonych aktach rentowych. Dokumenty te nie były kwestionowane w toku postępowania sądowego przez żadną ze stron, a zatem stanowią wiarygodne źródło dowodowe. Zauważenia przy tym wymaga, iż spór w niniejszej sprawie miał wyłącznie charakter prawny związany z ustaleniem sposobu obliczania odpłatności za pobyt zmarłej w domu pomocy społecznej a w konsekwencji kwoty przypadającej do zwrotu na rzecz ZUS w związku ze zgonem pensjonariuszki.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. poz. 1214 z 2025) mieszkańcy domu pomocy społecznej są zobowiązani do ponoszenia odpłatności w wysokości nie większej niż 70 % dochodu osiąganego przez mieszkańca domu. Na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy opłatę mieszkaniec domu może wnosić do kasy domu pomocy społecznej lub na jego rachunek bankowy, a za zgodą mieszkańca opłata może być potrącana z emerytury przez właściwy organ emerytalno-rentowy, zgodnie z odrębnymi przepisami.
Zgodnie z art. 59 ust. 1 zarówno decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej, jak i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w tym domu wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Tym samym to przepisy ustawy o pomocy społecznej regulują w sposób wyłączny wszelkie kwestie dotyczące opłat za pobyt w (...)
Z kolei przepisy art. 139 ust. 1 pkt 10 i art. 140 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. poz. 1749 z 2025) określają wyłącznie kolejność i maksymalną wysokość potrąceń ustalonej przez ustawę o pomocy społecznej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Kwota stanowiąca 65 % wysokości emerytury stanowi wyłącznie granicę możliwych do dokonania przez organ rentowy potrąceń.
W związku z powyższym uznać należy, iż art. 140 ustawy emerytalnej nie ma w żadnej mierze zastosowania do ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, zaś wyłącznie regulacje w tym zakresie znajdują się w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2012 r., II BU 3/11, OSN 2013, nr 3-4, poz. 45).
Powyższa analiza prowadzi zatem do jednoznacznego wniosku, iż wysokość odpłatność za pobyt E. R. w 2-gim (...) w Ł. została ustalona decyzją z dnia (...) roku i wynosiła 2.234,05zł (k: 5). Wskazywana przez organ rentowy kwota 2.107,44zl to zatem wyłącznie dokonywanego potrącenia ze świadczenia emerytalnego uprawnionej na poczet odpłatności za jej pobyt u strony skarżącej. Ma to zaś decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.
Zgodnie bowiem z art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu (ust.3).
W niniejszej sprawie poza sporem była okoliczność, iż na poczet odpłatności za pobyt w miesiącu listopadzie 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał 30 października 2024 roku do 2 - giego (...) w Ł. przekazał kwotę 2.107,44zł. W czasie przekazywania tych środków były one należne. Ponieważ jednak uprawniona zmarła w dniu 20 listopada 2024 roku to przekazana na poczet odpłatności kwota za okres od 21 do 30 listopada 2024 roku była już świadczeniem nienależnym. Aby dokonać jej wyliczenia należy ustalić stawkę dzienną za pobyt (...) wyliczoną od opłaty za pobyt wynoszącej 2.234,05zł co daje kwotę 74,47zł (2.234,05zł / 30 dni). Należność za 20 dni pobytu zmarłej wynosiła zatem kwotę 1.489,40zł. Ponieważ organ rentowy przekazał na rzecz skarżącego kwotę 2.107,44zl do zwrotu przypadać winna różnica między tymi kwotami tj. 618,04zł. Ponieważ bezspornym jest, iż 2-gi (...) w Ł. dokonał zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 618,09zł to nie ma podstaw do uznania, aby był nadal zobowiązany do zwrotu jakiejkolwiek kwoty tytułem nienależnie pobranego świadczenia w szczególności kwoty 84,39zł wynikającej z zaskarżonej decyzji. Kwota ta została wyliczona przez organ rentowy od kwoty faktycznie przekazywanej jako potrącenie świadczenia emerytalnego na poczet odpłatności za pobyt (art. 139 ust. 1 p. 10 w zw. z art. 140 ust. 4 p. 3 ustawy emerytalnej), jednakże jak już wskazano nie ma podstaw do takich wyliczeń, skoro zostały one dokonane nie od opłaty za pobyt a od kwoty potrącenia, ku czemu brak jakichkolwiek podstaw prawnych.
W związku z powyższym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 477
14 § 2 kpc ustalając, iż skarżący nie jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 84,39zł.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji wyroku.
SSO Paweł Wojas