Sygnatura akt: VIII U 2961/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 19 września 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych
(...) w V. stwierdził, że X. X. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8 kwietnia 2025 r. W ocenie organu rentowego w trakcie prowadzonego postępowania żadna ze stron nie przedstawiła dokumentów, które potwierdzałyby jakiekolwiek świadczenie pracy przez X. X. (1) na rzecz spółki (...) Sp. z o.o. W ocenie oddziału X. X. (1) została zgłoszona w firmie (...) sp. z o.o. na specjalnie utworzonym stanowisku pracy jedynie w celu skorzystania
z wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych związanych z długotrwała niezdolnością do pracy przypadającą w okresie ciąży. Zakład zwrócił bowiem uwagę, że z dokumentów zapisanych w systemie informatycznym Zakładu wynika bowiem, że od 1 września 2024 r.
X. X. posiada inny tytuł do ubezpieczeń społecznych w tym ubezpieczenia chorobowego, z którego nabywa się prawo do wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zdaniem organu, w firmie (...) Sp. z o.o. nie było potrzeby zatrudniania osoby na stanowisku, na jakim miałaby być zatrudniona X. X. (1), szczególnie że
w związku z jej długotrwałą nieobecnością nikt na jej miejsce nie został zatrudniony ani nikt wcześniej nie był zatrudniony na takim stanowisku. W konsekwencji, w ocenie Oddziału, na podstawie danych zapisanych w systemie informatycznym Zakładu (...) od
8 kwietnia 2025 r. nie wykonywała pracy w firmie (...) Sp. z o.o. i została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w związku z chorobą i macierzyństwem.
(decyzja k. 70-73 akt ZUS)
W dniu 24 października 2025 r. płatnik składek (...) Sp. z o.o. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu tym prezes zarządu płatnika uzasadniał potrzebę gospodarczą zatrudnienia ubezpieczonej m.in. tym, że po wieloletniej ok. 25-letniej pracy w (...) Sp. z o.o. odeszła na emeryturę dotychczasowa księgowa i wiele tematów, którymi się zajmowała spoczęło na jej gestii jako prezesa i dyrektora spółki. Podnosiła również, że prowadzi permanentną rekrutację pracowników na różne stanowiska w firmie, a w związku z ogromem jej przeróżnych obowiązków związanych ze sprzedażą, marketingiem, finansami, urzędami, organizacją wydarzeń konferencyjnych i pracą nad comiesięcznym wydawaniem branżowego czasopisma kolorowego (pełnią również funkcję redaktora naczelnego (...)) czy częstymi kilkudniowymi wyjazdami służbowymi, nie mogą zatrudnić odpowiednich osób, bo często ich aplikacje są już nieaktualne lub nie ma czasu na profesjonalny onboarding.
(odwołanie k. 3-6 odwrót)
Również w dniu 24 października 2025 r. odwołanie od powyższej decyzji złożyła X. X. (1), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i stwierdzenie, że jako pracownik u płatnika składek (...) Spółka z o.o. podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od dnia 8 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu odwołanie podnosiła ona, że podjęcie przez nią spornego zatrudnienia nie miało na celu uzyskania wyższych świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego. Podnosiła, że na rzecz spółki (...) sp. z o.o. wykonała m.in. następujące prace:
- sprawdzała warunki pracy zapisane w umowie przygotowanej przez kontrahenta spółki co do ich zgodności z wcześniejszymi ustaleniami stron w celu podpisania umowy przez prezesa spółki,
- porządkowała dokumenty spółki zgodnie z zaleceniami przełożonego,
- zgodnie z poleceniem zarządu spółki w dniu 30 kwietnia 2025 r. uczestniczyła
w posiedzeniu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) Spółki z o.o., które protokołowała,
- na polecenie przełożonej w dniu 16 maja 2025 r. w biurze (...) sp. z o.o. we współpracy z p. B. J. (pracownicą (...) Sp. z o.o.) odbyła szkolenie przypominające obsługę programu i znajomość programu księgowego w zakresie wystawiania faktur i rozrachunków z kontrahentami oraz wygenerowała zestawienia bankowe,
- wykonała bazę potencjalnych kontrahentów polskich i zagranicznych w I. na podstawie danych z aplikacji targów W. (...).
(odwołanie k. 3-4 odwrót załączonych akt VIII U (...))
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań podnosząc, iż:
- brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających wykonywanie przez X. X. (1) pracy w reżimie pracowniczym,
- na jej miejsce nikt nie został zatrudniony co świadczy o tym, że płatnik składek nie miała rzeczywistej potrzeby zatrudnienia pracownika,
- o brak ekonomicznego uzasadnienia dla zatrudnienia X. X. (1) świadczy również to, że stanowisko, na którym miałaby zostać zatrudniona nie istniało również przed zawarciem spornej umowy o pracę,
- trudno konieczność umowy o pracę z X. X. (1) powiązać z rozwiązaniem umowy o pracę z księgową I. H. skoro rozwiązanie z nią umowy o pracę nastąpiło 30 czerwca 2023 r.,
- obowiązki, które X. X. (1) miałaby wykonywać w ramach umowy o pracę mogły być i najpewniej były wykonywane w ramach zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia.
(odpowiedź na odwołanie k. 25-27 odwrót)
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2025 r. sprawy z odwołań ubezpieczonej oraz płatnika zostały połączone do łącznego rozpoznania w trybie art. 219 k.p.c.
(postanowienie k. 20 załączonych akt VIII U (...))
Na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2026 r. płatnik oraz wnioskodawczyni poparli odwołania, a pełnomocnik ZUS wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:56:11-01:12:51 – płyta CD k. 185)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Ubezpieczona X. X. (2) urodziła się w (...) W dniu (...) r. ubezpieczona ukończyła studia stacjonarne na kierunku inżynieria zarządzania
w specjalności zarządzanie korporacyjne. Następnie – w dniu 18 grudnia 2023 r. ubezpieczona uzyskała kwalifikacje księgowego według wymagań określonych przez Stowarzyszenie (...) w Polsce, opartych na Międzynarodowych Standardach Edukacyjnych ustalonych przez (...). Następnie w dniu 9 października 2024 r. ubezpieczona uzyskała tytuł magistra na kierunku rachunkowość i zarządzanie finansami w specjalności menedżer finansowy.
(bezsporne)
Płatnik składek (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w V. została założona w 1992 r., a wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS w 2001 r. Prezesem zarządu płatnika od początku jej rejestracji w KRS jest U. X. (1), która od 21 listopada 2011 r. jest również jedynym wspólnikiem spółki. Od 21 listopada 2011 r. drugim członkiem zarządu spółki jest H. X., który nie zajmuje się sprawami spółki, gdyż jest dyrektorem handlowym w innej firmie. Przedmiotem działalności spółki jest obecnie: wydawanie czasopism i pozostałych periodyków, działalność związana z organizacją targów, wystaw i kongresów, badanie rynku i opinii publicznej, wydawanie książek i gazet, pozostała działalność wydawnicza, działalność agencji informacyjnych, doradztwo w zakresie działalności gospodarczej i zarządzania oraz reklama. Spółka prowadzi działalność pod adresem: (...)-(...) V., ul. (...), zaś jej biuro znajduje się w V. przy
ul. (...). Prezes U. X. (1) zaczynała pracę w spółce jako jej pracownik, a następnie ówczesny wspólnik sprzedał jej udziały w spółce.
(informacja z KRS k. 3-6 akt ZUS, zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
Adres ul. (...) był w maju 2025 r. podawany przez ubezpieczoną również jako adres jej zamieszkania podczas korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej.
(dokumentacja medyczna k. 129)
U. X. (1) oraz H. X. są rodzicami X. X. (1).
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:44:21-00:47:38 – płyta CD k. 185 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 00:02:47-00:31:51 – płyta CD k. 165, zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
Spółka jest wydawnictwem i wydaje miesięcznik branżowy (...) oraz organizuje kongresy, konferencje i szkolenia w tym trzy duże konferencje branżowe – np. dla branży etykietowej. Spółka zatrudnia mniej niż 10 osób na stanowiskach redaktorów
i handlowców.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:44:21-00:47:38 – płyta CD k. 185 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy
z 8 czerwca 2026 00:02:47-00:31:51 – płyta CD k. 165, zeznania świadka B. J.
e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:03:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Oprócz X. X. (1), spółka zatrudnia jedną osobę na stanowisku menedżera ds. sprzedaży i marketingu (marketingowca), dwie osoby na stanowisku redaktorek oraz jedną osobę zatrudniona na stanowisku kierownika biura.
(zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:03:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Na stanowisku menedżera ds. sprzedaży i marketingu w okresie od 19 sierpnia 2013 r. do 31 stycznia 2025 r. zatrudniony był pracownik X. M., który wypowiedział płatnikowi umowę o pracę w dniu 28 października 2024 r. Następnie od 3 marca 2025 r. na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży i marketingu został zatrudniony pracownik U. F., który w dniu 27 czerwca 2025 r. złożył płatnikowi oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Umowa z tym pracownikiem uległa rozwiązaniu w dniu 12 lipca 2025 r.
(świadectwa pracy i wypowiedzenie w częściach „C” akt osobowych dot. X. M. i U. F.
)
Na stanowisku kierownika biura od 1 czerwca 2023 r. zatrudniona jest B. J..
(dokumentacja osobowa B. J. załączona do akt, zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:03:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Spółka obecnie korzysta z zewnętrznego biura księgowego. Wcześniej, od 1 sierpnia 2018 r. do 30 czerwca 2023 r. zatrudniała księgową I. H., która odeszła na emeryturę. Przed zakończeniem zatrudnienia, w zakresie części swoich dotychczasowych obowiązków przeszkoliła z zatrudnioną od 1 czerwca 2023 r. B. J..
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165, zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:03:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Ubezpieczona i płatnik zawierali umowy o pracę w okresach:
- od 1 października 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. na okres próbny w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku referenta ds. biura obsługi klienta z wynagrodzeniem zasadniczym brutto
w wysokości 2600 zł;
- od 1 stycznia 2021 r. do 31 lipca 2021 r. na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku referenta ds. obsługi biura i klienta z wynagrodzeniem zasadniczym brutto
w wysokości 2800 zł;
- od 1 sierpnia 2021 r. do 31 lipca 2022 r. na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku specjalisty ds. obsługi biura i klienta z wynagrodzeniem zasadniczym brutto w wysokości 3000 zł;
- od 21 września 2022 r. do 30 września 2022 r. na czas określony w wymiarze ½ etatu na stanowisku specjalisty ds. obsługi biura i klienta z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 1505 zł.
Ubezpieczona w przeszłości zawierała z płatnikiem również umowy zlecenia
z: 2 listopada 2015 r., 10 października 2016 r., 1 grudnia 2017 r., 1 grudnia 2018 r., 2 grudnia 2019 r., 1 września 2020 r. oraz z 3 lipca 2023 r.
(umowy o pracę i umowy zlecenia w aktach osobowych dot. X. X.)
W styczniu 2024 r. ubezpieczonej zostało udzielone pełnomocnictwo bankowe.
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy
z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
W związku z targami branżowymi U. X. (1) jest co jakiś czas nieobecna w siedzibie spółki przez kilka dni. Wówczas wyciągi bankowe potrzebne B. J. do wystawienia faktury wysyła jej X. X. (1).
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy
z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165, zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:02:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
W dniu 26 stycznia 2024 r. prezes zarządu płatnika udzielił ubezpieczonej pełnomocnictwa ogólnego, z którego wnikało, że jest ona uprawniona do składania oświadczeń woli i wiedzy w imieniu spółki, zawierania, zmieniania i rozwiązywania umów handlowych, reprezentowania spółki przed organami administracji publicznej, sądami oraz innymi instytucjami, odbierania i wysyłania korespondencji w imieniu spółki, reprezentowania spółki w sprawach bankowych, w tym otwierania i zamykania rachunków, wykonywania przelewów, dokonywania wszelkich innych czynności prawnych i faktycznych, jaki okażą się niezbędne do prowadzenie spraw spółki w zakresie zwykłego zarządu.
(pełnomocnictwo k. 23 akt ZUS)
Ubezpieczona od 1 września 2024 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę
u pracodawcy (...) Bank sp. z o.o. w wymiarze ¾ etatu.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:44:21-00:47:38 – płyta CD k. 185 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 00:02:47-00:31:51 – płyta CD k. 165, zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
Ubezpieczona legitymuje się orzeczeniem lekarskim nr (...) z dnia 26 sierpnia 2024 r. o zdolności do pracy na stanowisku młodszego specjalisty wydane na podstawie skierowania przez pracodawcę (...) Bank S.A.
(orzeczenie lekarskie k. 65 akt ZUS, skierowanie i orzeczenie lekarskie k. 4 części „A” akt osobowych do. X. X.)
W dniu 8 kwietnia 2025 r. X. X. (1) zawarła z płatnikiem umowę o pracę, zgodnie z którą ubezpieczona miała być zatrudniona na czas nieokreślony, na stanowisku specjalisty ds. administracyjnych. Miejsce wykonywania pracy określono jako: ul. (...), (...)-(...) V., a wymiar czasu pracy określono na ¼ etatu. Zgodnie z umową dniem rozpoczęcia pracy miał być 8 kwietnia 2025 r., a wynagrodzenie ustalono na kwotę 2000,00 zł oraz wskazano, że ubezpieczonej będzie przysługiwać premia uznaniowa. W punkcie 7. tej umowy o pracę, który brzmiał: „Dopuszczalna liczba nadgodzin: strony ustalają, że liczba godzin pracy, która będzie wynagradzana według normalnej stawki wynosi 35 godzin tygodniowo. Praca powyżej tych godzin oprócz normalnego wynagrodzenia uprawnia pracownika do dodatku za godziny nadliczbowe w wysokości określonej w art. 151
1 § 1 k.p.”
(umowa o pracę k. 2 część „B” akt osobowych)
Ubezpieczona podpisała oświadczenie o zapoznaniu się z zasadami poufności
i procedurą ochrony danych w warunkach pracy zdalnej, oświadczenie o zapoznaniu się
z zasadami dotyczącymi pracy zdalnej oraz oświadczenie pracownika o warunkach lokalowych i technicznych, w którym wskazała, że pracę zdalną będzie wykonywać w miejscu zamieszkania tj. V., ul. (...).
(oświadczenia k. 17-19 części „B” akt osobowych dot. X. X. (1))
Z tytułu spornej umowy o pracę z 8 kwietnia 2025 r. X. X. (1) została zgłoszona przez płatnika składek do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z kodem zawodu: (...) tj. pozostali specjaliści ds. administracji i rozwoju.
(druk ZUS (...) w części C teczka II akt osobowych dot. (...). (...))
W dacie zawarcia umowy i zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych ubezpieczona znajdowała się w początkowym etapie ciąży – data ostatniej miesiączki przed ciążą – 15 marca 2025 r.
(karta ciąży k. 47-57)
Z tytułu spornej umowy X. X. (1) otrzymała od płatnika (za pośrednictwem biura rachunkowego – (...) Konsorcjum (...) Sp. z o.o.) następujące wynagrodzenia:
- 29 kwietnia 2025 r. w kwocie 977,85 zł;
- 29 maja 2025 r. w kwocie 1 398,12 zł;
- 27 czerwca 2025 r. w kwocie 529,88 zł.
(potwierdzenia przelewów k. 55-57)
Stanowisko specjalisty ds. administracyjnych zostało w spółce stworzone specjalnie na potrzeby X. X. (1).
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
Ubezpieczona nie została zatrudniona na miejsce księgowej, która przeszła na emeryturę.
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185)
Spółka wystawia kilkadziesiąt faktur w miesiącu. Wystawianiem faktur zajmowała się B. J., jednak aby wystawić fakturę potrzebuje ona wyciąg z konta, do którego ona nie ma dostępu. Taki dostęp ma U. X. (2) i X. X.. X. X. (1) nie wystawiała faktur, bo nie było takiej potrzeby.
(zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy
z 26 sierpnia 2026 r. 00:02:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Gdy zatrudniona na stanowisku kierownika biura pracownica B. J. była nieobecna w pracy, nikt jej nie zastępował, mimo że X. X. była uczona jak wystawiać faktury pod nieobecność B. J.. Jednakże w trakcie nieobecności B. J., jej obowiązki nie były wykonywane i mogły poczekać na je powrót do pracy. B. J. w okresie zatrudnienia u płatnika nie korzystała z dłuższych niż kilkudniowych zwolnień lekarskich. Obecnie w spółce nie ma pracownika, który mógłby zastąpić B. J. w jej obowiązkach podczas dłuższej nieobecności.
(zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:02:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
W toku postępowania prowadzonego przed organem rentowym U. X. (1) wyjaśniała, że nie było potrzeb wystawiania faktur przez ubezpieczoną.
(wyjaśnienia k. 17-19 akt ZUS)
Świadek B. J. jedynie wnioskowała, że płatniczka wydawała ubezpieczonej jakieś polecenia.
(zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:02:16-00:37:47 – płyta CD k. 185)
Zarówno B. J., jak i U. F. nie wykonywali pracy zdalnej.
(zeznania świadka B. J. e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:02:16-00:37:47 – płyta CD k. 185, akta osobowe dot. U. F. załączone do akt)
Zatrudniona na stanowisku asystentki zarządu B. J., w okresie zawarcia spornej umowy z ubezpieczoną, powinna otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 4300 zł brutto. Następnie, gdy z dniem 1 marca 2026 r. została zatrudniona na stanowisku kierownika biura powinna otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 5500 zł brutto.
(umowa o pracę k. 2 części „B” akt osobowych dot. B. J., porozumienie zmieniające k. 17 części „B” akt osobowych dot. B. J.)
Płatnik składek złożył za ubezpieczoną dokumenty rozliczeniowe, w których wykazał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące: kwiecień 2025 r.
w wysokości 857,15 zł, maj 2025 r. w wysokości 2000,00 zł i czerwiec-sierpień 2025 r.
w wysokości 0 zł.
(bezsporne)
Płatnik składek wykazała za ubezpieczoną wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w dniu 11 kwietnia 2025 r., i w okresach od 14 kwietnia do 22 kwietnia 2025 r. oraz od 2 czerwca 2025 r. do 12 czerwca 2025 r., a od 13 czerwca 2025 r. do 31 sierpnia 2025 r. wykazała zasiłek chorobowy.
(bezsporne)
W związku z ciążą ostatnie zwolnienie lekarskie ubezpieczona miała wystawione nieprzerwanie od dnia 13 czerwca 2025 r. do 15 grudnia 2025 r.
(bezsporne)
W okresie, gdy wnioskodawczyni rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia lekarskiego,
a następnie urlopu macierzyńskiego w spółce nikt nie został zatrudniony na miejsce wnioskodawczyni.
(zeznania przedstawicielki płatnika e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:47:38-00:56:11 – płyta CD k. 185 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 r. 00:31:51-01:10:20 – płyta CD k. 165)
W dniu 18 grudnia 2025 r. ubezpieczona urodziła dziecko.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 26 sierpnia 2026 r. 00:44:21-00:47:38 – płyta CD k. 185 w zw. z informacyjnymi wyjaśnieniami e-protokół rozprawy z 8 czerwca 2026 00:02:47-00:31:51 – płyta CD k. 165)
P. faktyczny niniejszej sprawy, Sąd ustalił na podstawie wskazywanych powyżej dokumentów, a także częściowo zeznań świadka B. J., przedstawicielki U. X. (1) i ubezpieczonej X. X. (1). Przy czym Sąd jedynie
w ograniczonym zakresie dał wiarę zeznaniom wyżej wskazanego świadka, płatniczki
i ubezpieczonej z uwagi na fakt, że zeznania te są niespójne, a ponadto okoliczności ostatniej rozprawy wskazują, że dochodziło do uzgodnień pomiędzy świadkiem, a płatniczką
i ubezpieczoną. Na uzgodnienie zeznań pomiędzy B. J. oraz jej pracodawczynią i jej córką może wskazywać bowiem to, że mowy końcowe przedstawicielki płatnika oraz ubezpieczonej były przygotowane przed rozprawą i odczytywane z kartki, w trakcie których pojawiały się wprost odniesienia do szczegółów zeznań B. J., która zeznawała na tej samej rozprawie kilkadziesiąt minut wcześniej.
Z drugiej strony podczas swojej mowy końcowej, U. C.-X. odczytując przygotowaną uprzednio przemowę wprost zaprzeczała niektórym słowom świadka B. J., w szczególności podnosząc, że do obowiązków ubezpieczonej należało wystawianie faktur, podczas gdy świadek zeznała, że ubezpieczona faktur nie wystawiała, gdyż to właśnie B. J. zajmowała się tymi czynnościami. Powołując się na zeznania B. J. odnosiła się zatem do jej zeznań tak jakby ta zeznała coś zupełnie przeciwnego. Płatniczka zaprzeczała przy tym sama sobie, gdyż na etapie postępowania przed organem rentowym w pisemnych wyjaśnieniach wskazywała, że nie było potrzeb wystawiania faktur przez ubezpieczoną.
Przy tym ani na etapie postępowania przed organem rentowym, ani na etapie postępowania przed tutejszym sądem nie przedstawiono żadnych dowodów na to, co oprócz przesyłania B. J. – podczas nieobecności U. X. (1) – informacji
o stanie rachunku bankowego robiła w spółce ubezpieczona. W szczególności płatnik oraz ubezpieczona nie przedstawili żadnego dowodu, iż w spornym okresie X. X. (1) brała udział w organizowaniu prowadzonych przez płatnika składek szkoleń czy konferencji – sama płatniczka przyznała, że ubezpieczona brała udział w takim wydarzeniu, ale podczas wcześniejszego okresu zatrudnienia.
W toku procesu nie przedstawiono również korespondencji pomiędzy ubezpieczoną,
a przedstawicielką płatnika czy B. J. (argumentując to awarią poczty elektronicznej), z których wynikałoby, że ubezpieczona rzeczywiście wykonywała pracę zdalną, o której była mowa w trakcie procesu, w tym opłacała faktury – co ubezpieczona miała robić zgodnie
z zeznaniami U. C.-X.. Nie przedstawiono również żadnych dokumentów potwierdzających to, że U. C.-X. w rzeczywistości wysyłała ubezpieczonej faktury, która ta miała opłacać na prywatną elektroniczną skrzynkę pocztową ubezpieczonej. Przy tym – jak już wskazywano wyżej – świadek B. J., zeznająca w niniejszym procesie jako świadek zeznała, że X. X. (1) nie wystawiała faktur, bo nie było takiej potrzeby. Nie przedstawiono również protokołu ze zgromadzenia wspólników spółki (...) Sp. z o.o., z którego wynikałoby, że ubezpieczona rzeczywiście protokołowała przebieg zgromadzenia – co podnosiła w odwołaniu.
Wydaje się również, że dokumentacja pracownicza – przynajmniej ta dotycząca spornego okresu zatrudnienia była tworzona na potrzeby postępowania przed ZUS oraz niniejszego postępowania sądowego – na co wskazuje, punkt 7. spornej umowy o pracę, który brzmiał: „Dopuszczalna liczba nadgodzin: strony ustalają, że liczba godzin pracy, która będzie wynagradzana według normalnej stawki wynosi 35 godzin tygodniowo. Praca powyżej tych godzin oprócz normalnego wynagrodzenia uprawnia pracownika do dodatku za godziny nadliczbowe w wysokości określonej w art. 151
1 § 1 k.p. Mając zatem na względzie, że sporna umowa miała być umową w wymiarze ¼ etatu, której tygodniowy wymiar czasu pracy wynosi 10 godzin, to zastanawiające jest skąd na umowie widnieje aż tak duża liczba godzin. Powyższy fakt w ocenie Sądu przemawia za uznaniem, że dokumentacja ta mogła być tworzona pospiesznie w związku z wezwaniem ZUS do przedstawienia dowodów wykonywania przez ubezpieczoną pracy.
Znamienne dla oceny wiarygodności całego przedstawionego materiału dowodowego jest również to, że świadek B. J. jedynie wnioskowała, że płatniczka wydawała ubezpieczonej jakieś polecenia. Zastanawiająca jest również niekonsekwencja dotycząca adresów, gdyż, choć płatniczka podawała, że ubezpieczona zamieszkuje przy ul. (...), a pod adresem ul. (...) miało się znajdować biuro spółki, to zarówno w przedstawionej dokumentacji osobowej dotyczącej pracy zdalnej, jak i z dokumentacji medycznej wynika, że ubezpieczona zamieszkuje właśnie pod adresem biura spółki.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie jest niezasadne.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie była ocena prawidłowości decyzji organu ZUS z dnia 19 września 2025 r., którą organ rentowy ustalił, iż ubezpieczona jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od
8 kwietnia 2025 roku.
Zatem kwestia sporna poddana pod rozwagę Sądu wiązała się z rozstrzygnięciem czy ubezpieczona w spornym okresie spełniała przesłanki do objęcia jej ubezpieczeniem społecznym z tytułu zawartej z płatnikiem składek umowy o pracę.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami
w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
Stosownie do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2026 poz. 854 z późn. zm.) osobom tym, w razie choroby lub macierzyństwa, przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą.
W myśl art. 4 w ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony podlegający obowiązkowo ubezpieczeniu nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
O uznaniu stosunku, łączącego strony, za stosunek pracy, rozstrzygają przy tym przepisy prawa pracy. I tak stosownie do treści art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277 ze zm., k.p.), przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota 2007/25/51).
Innymi słowy – podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2005 r., II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).
Zgodnie natomiast z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 r.
(III UKN 258/00, OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.
w związku z art. 300 k.p.).
O czynności prawnej, mającej na celu obejście ustawy, można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa w sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (
tak: wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321).
W sytuacji, gdy wolą stron, zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa
(wyrok Sądu Najwyższych z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321).
Ocena, czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony, oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772, z 12 maja 2011 r., II UK 20/11, OSNP 2012, nr 11-12, poz. 145 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego Łódź z 17 września 2019 r.,
III AUa 39/19, LEX nr 2731597).
Elementem akcentowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest też ustalenie czy dana relacja zobowiązaniowa jest stosunkiem pracy, czy też strony łączy inny stosunek prawny, zależy nie od nazwy zawartej umowy, a od oceny cech tej umowy, nie tylko zapisanych w samej umowie, ale przed wszystkim zawartych w sposobie jej wykonywania
(wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., II UKN 232/97, OSNAP 1998/13/407; wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1997 r., II UKN 67/97, OSNAP 1998/2/57). Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że nie nazwa umowy, ale jej treść i sposób wykonywania decydują o zakwalifikowaniu danej umowy jako umowy o pracę
(wyroki Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 13, poz. 407; z 11 kwietnia 1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 2, poz. 35).
Sąd Najwyższy w wyroku z 13 kwietnia 2000 r. (I PKN 594/99 OSNP 2001, nr 21, poz. 637) stwierdził, iż o wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane osoby (art. 353 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposobu jej realizacji. Dla oceny prawidłowości dokonanego wyboru istotny jest sposób wykonywania tej pracy. Ocena charakteru świadczonej pracy dokonywana jest zarówno przez pryzmat zawartej umowy jak i pod kątem faktycznego sposobu jej wykonywania. O przyjęciu istnienia stosunku pracy decyduje więc sposób wykonywania pracy, a szczególnie realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom zwartej umowy – tych cech, które charakteryzują umowę o pracę i odróżniają tę umowę od innych umów
o świadczenie usług
(Komentarz do art. 22 k.p. w. U. Jackowiak, M. Piankowski, J. Stalina,
W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, M. Zieleniecki, Kodeks Pracy w komentarzem, Fundacja Gospodarcza 2004 r.).
Decydujące znaczenie w procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego łączącego strony ma sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez kontrahentów – nawet wbrew postanowieniom umownym cech typowych dla danego stosunku
(T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2000, s. 101, postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 209/08, LEX nr 737398). Zasada ta jest powszechnie uznawana
i akceptowana w doktrynie oraz praktyce i w konsekwencji dla oceny zobowiązania pracowniczego drugoplanowe znaczenie ma nazwa umowy oraz deklarowana w chwili jej zawarcia treść. Ważne jest, w jaki sposób strony kształtują więź prawną w trakcie jej trwania. Strony mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, jednak zasada swobody zawieranych umów doznaje ograniczenia w sytuacji, w której zawarcie postanowień umownych prowadzi do obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, jego naruszenia, czy wreszcie naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej. O tym, czy strony prawidłowo układają i realizują stosunek pracy, stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje formalne zawarcie umowy o pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, odbycie szkolenia BHP, czy uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy.
(tak np.: postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2023 r., I USK 53/23, LEX
nr (...), postanowienie Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2023 r., I USK 284/22, LEX
nr 3602816, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 8 czerwca 2022 r., III AUa 444/21, LEX nr 3418684). Bezwzględnie bowiem ani treść lub cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 kwietnia 2021 r., III AUa 15/21, LEX nr 3224406).
Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze.
(tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2021 r., III USK 117/21, LEX nr 3219877). Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy,
a pracodawca z tejże pracy korzystał.
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 kwietnia 2021 r., III AUa 38/18, LEX nr 3244945).
Stosunek pracy wyróżnia się przy tym koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, iż pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Przy czym w świetle art. 22 § 1
1 k.p. oceny charakteru umowy należy dokonywać nie tylko na podstawie przyjętych przez jej strony postanowień, które mogą mieć na celu stworzenie pozoru innej umowy, lecz także na podstawie faktycznych warunków jej wykonywania. Dlatego zastrzeżenie w umowie możliwości zastępowania się w pracy przez wykonawcę inną osobą nie odbiera jej cech umowy o pracę, zwłaszcza gdy faktycznie takie zastępstwa nie nastąpiły, a inne cechy badanej umowy wskazują na przewagę cech charakterystycznych dla stosunku pracy
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2010 r., I PK 8/10, LEX nr 602668). Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, iż pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu
(wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1999 r., I PKN 451/99, OSNP 2001/10/337, M. Prawn. 2001/11/575).
Przy tym podstawową zasadą odróżniającą stosunek pracy od wykonywania pracy na innej podstawie jest podporządkowanie pracownika. Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika
i powierzeniem mu określonej pracy. Należy też zauważyć, że w przypadku każdej umowy
o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy
(tak np.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 czerwca 2022 r., III AUa 62/21, LEX nr 3397866, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 20 października 2021 r., III AUa 23/21, LEX nr 3330115). I choć pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej
w zatrudnianiu pracowników. Jednak ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby.
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2021 r., II USKP 7/21, LEX nr 3122780). Nie ulega bowiem wątpliwości, że racjonalny pracodawca zatrudnia pracownika, dlatego że potrzebuje w swoim zakładzie pracy siły roboczej. U źródła każdej umowy o pracę leży przyczyna w postaci ekonomiczno-organizacyjnej konieczności pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą i przy prawidłowym, ważnym stosunku pracy wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzono, że przy ocenie pozorności umowy o pracę racjonalność zatrudnienia i potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2002 r., II UKN 359/99, OSNP 2001, nr 13, poz. 447, wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 1998 r., II UKN 568/97, OSNP 1999, nr 5, poz. 187 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 6 października 2022 r., III AUa 155/22, LEX nr 3451077).
Podsumowując, jak zauważa się w orzecznictwie, stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudnienia pracownika przy umówionej pracy i wypłacanie mu wynagrodzenia za pracę.
Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej, w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego sprawy, Sąd w toku postępowania badał czy pomiędzy ubezpieczoną, a płatnikiem składek – spółką (...) Sp. z o.o. w spornym okresie od 8 kwietnia 2025 r. istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Mając na względzie powyższe, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, ukierunkowując je na wyjaśnienie, czy w okresie od 8 kwietnia 2025 r. ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, w szczególności, czy istniało podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy w określonych godzinach
i miejscu, ale również, czy praca ta była niezbędna pracodawcy i przekładała się na realne korzyści ekonomiczne. Jedynie bowiem wykazanie świadczenia pracy w umówionym przez strony umowy zakresie, mogło doprowadzić do uznania jej za zawartą bez naruszenia art. 83 k.c. i uwolnić ubezpieczoną od zarzutu jaki przedstawił w zaskarżonej decyzji organ rentowy.
W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że ubezpieczona i płatnik podpisali dokument nazwany „umową o pracę”, a praca ubezpieczonej miała być wykonywana głównie zdalnie, jednak całokształt dowodów ustalonych
w przedmiotowym postępowaniu przeczy tezie, że pomiędzy tymi osobami doszło faktycznie do nawiązania stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p.
W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy choć przemawia za uznaniem, że ubezpieczona jako córka prezes zarządu spółki wykonywała pewne epizodyczne czynności na rzecz spółki pod nieobecność swojej mamy, że współpraca między ubezpieczoną, a spółką nie miała charakter stosunku pracy. Przede wszystkim nie miała ona cechy stosunku pracy jaką jest stałość świadczenia pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy. Albowiem jak już to powyżej wskazywano, stosunek pracy (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy) wyróżnia się m.in. stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy.
Przy tym Sąd nie twierdzi, że ubezpieczona okazjonalnie nie mogła dokonywać pewnych czynności związanych z rachunkiem bankowym spółki, w tym, że pod nieobecność
U. X. (2) przedstawiała B. J. wyciągi z rachunku bankowego, na podstawie których B. J. wystawiała faktury. Jednakże biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką liczbę wystawianych przez spółkę faktur (kilkadziesiąt w miesiącu) oraz fakt, że ubezpieczona była upoważniona do dokonywania operacji bankowych już w styczniu 2024 r. to nie można przyjąć, że samo przedstawianie wyciągów składało się na pracę w rozumieniu art. 22 k.p. W ocenie Sądu czynności te stanowiły jedynie pomoc córki świadczoną swojej mamie w ramach pomocy pomiędzy bliskimi członkami rodziny – związaną z nieobecnością
U. C.-X. w siedzibie spółki w związku z wyjazdami na targi branżowe.
Wskazania przy tym wymaga, że w odwołującej się spółce przed zatrudnieniem wnioskodawczyni nie istniało stanowisko, na którym zgodnie ze sporną umową została zatrudniona. U. C.-(...) nie ukrywała, że stanowisko specjalisty ds. administracyjnych zostało stworzone specjalnie na potrzeby X. X. (1). Nikt też nie został zatrudniony na miejsce ubezpieczonej, gdy rozpoczęła ona korzystanie ze zwolnienia lekarskiego – jej obwiązki miała znów przejąć prezes spółki, czyli mama ubezpieczonej. Zatem choć
w przedstawionej dokumentacji pracowniczej znajduje potwierdzenie, że ze spółki w styczniu 2025 r. rzeczywiście odszedł wieloletni pracownik – marketingowiec X. M., to na jego miejsce w marcu 2025 r. został zatrudniony kolejny pracownik – U. F., a nie ubezpieczona. Nie można zatem przyjąć, że ubezpieczona w kwietniu 2025 r. została zatrudniona na miejsce X. M..
Ubezpieczona – choć bez wątpienia posiada do tego kompetencje – nie przejęła również obowiązków księgowej I. H. w związku z jej przejściem na emeryturę. Po pierwsze księgowa ta zakończyła zatrudnienie u płatnika z dniem 30 czerwca 2023 r. – a zatem prawie dwa lata przed zawarciem analizowanej umowy, a co więcej obecnie spółka korzysta
z zewnętrznego biura księgowego. Oprócz tego przez miesiąc przed zakończeniem zatrudnienia, w zakresie części swoich dotychczasowych obowiązków I. H. przeszkoliła zatrudnioną od 1 czerwca 2023 r. B. J. i jak to już było wcześniej wskazywane – to ona zajmuje się wystawianiem faktur i nie ma potrzeby by dzieliła się swoimi obowiązkami z odwołującą. Przy tym nie można uznać, by racjonalnym było zatrudnienie ubezpieczonej jako tylko potencjalnej zastępczyni B. J. – która w dodatku nie korzystała jak dotychczas z długotrwałych zwolnień lekarskich. Jest to tym bardziej nieracjonalne, że po rozpoczęciu korzystania przez ubezpieczoną ze zwolnienia lekarskiego
i następnie urlopu macierzyńskiego, spółka funkcjonuje bez osoby, która potencjalnie mogłaby przejąć obowiązki B. J. w razie jej nieobecności. Co więcej świadek B. J. przyznała, że mimo przeszkolenia ubezpieczonej jak wystawiać faktury pod nieobecność kierowniczki biura, to w rzeczywistości ubezpieczona tego nie robiła – nawet w dni, gdy zdarzało się B. J. być nieobecną w pracy.
Przy tym ciężko również doszukać się w panującym pomiędzy ubezpieczoną,
a płatniczką stosunku, charakterystycznej cechy stosunku pracy jaką jest podporządkowanie. Świadek B. J. zeznała, że jedynie wnioskowała, że płatniczka wydawała ubezpieczonej jakieś polecenia, ale nie była w stanie w sposób jednoznaczny powiedzieć, że
U. C.
X. wydawała ubezpieczonej jakieś polecenia i później rozliczała ją z wykonania tych poleceń.
Podkreślić należy, że swoboda kontraktowa stron nie jest wartością absolutną. Strony mogą łączyć się dowolną więzią prawną, w tym umową o pracę, ale wybierając ten model zatrudnienia zobowiązane są przestrzegać jego cech charakterystycznych. Wybór przez strony formy zatrudnienia ma daleko idące konsekwencje. Połączenie się stron zobowiązaniem pracowniczym skutkuje koniecznością przestrzegania reguł określonych w Kodeksie pracy
i innych aktach prawa pracy. O wykreowaniu stosunku pracy nie decyduje wyłącznie wola stron. Jest ona nieodzowna przy nawiązaniu zatrudnienia pracowniczego, jednak w sytuacji, gdy strony realizują więź prawną w oderwaniu od jej konstrukcyjnych cech, możliwe
i konieczne jest zweryfikowanie charakteru prawnego zobowiązania. Zapatrywanie to wynika z przyjęcia założenia, że o rodzaju umowy decydują w pierwszej kolejności przepisy prawa.
Trzeba przy tym wskazać, iż cechą wyróżniającą stosunek pracy (art. 22 § 1 k.p.), jest wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy, a charakter i zakres tego podporządkowania w sytuacji, gdy stronami umowy o pracę są osoby sobie bliskie, nie może być różny od koniecznego w relacjach między osobami obcymi, skoro ma świadczyć
o nawiązaniu takiego rodzaju stosunku prawnego.
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 6 grudnia 2022 r., III AUa 650/21, LEX nr 3499603). Należy również zauważyć, że kwestia zatrudnienie bliskiej osoby, była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, choćby
w postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 listopada 2022 r., III USK 53/22, (LEX nr 3498556). Sąd Najwyższy w sprawie podobnej do rozpoznawanej w niniejszym procesie wyraził wówczas stanowisko, iż: „Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest bowiem uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych w związku ze specjalnie („suwerennie”) utworzonym dla osoby bliskiej pracodawcy stanowiskiem pracy i brakiem prawnego zakazu zatrudniania osób bliskich na odpowiednich stanowiskach pracy, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy, który spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 k.p., w tym zwłaszcza przesłankę pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy. Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, ale też rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione nie tylko formalne, ale
i realne warunki do podjęcia zatrudnienia,
a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską obowiązków o cechach charakteryzujących stosunek pracy wywołujących zobowiązanie pracownicze. Jest to niezbędne dla wyeliminowania z obrotu prawnego zachowań osób bliskich zmierzających do obejścia lub nadużycia prawa do korzystniejszego tytułu i świadczeń z ubezpieczenia społecznego.”
Zdaniem Sądu powyższe wprost implikuje stwierdzenie, że to nie realizacja – podpisanych umów nazwanych „umowami o pracę” była celem jej zawarcia. W procesie nie wykazano więc, że X. X. (1) faktycznie świadczyła na rzecz płatnika w spornym okresie umówioną pracę w ramach stosunku pracy, który charakteryzuje się stałością i podporządkowaniem.
Zawarcie umowy o pracę i jej realizacja, muszą odpowiadać ustawowym kryteriom tej umowy (art. 22 § 1 k.p.), bowiem właśnie przez te kryteria jest definiowana istota umowy
o pracę. Natomiast zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i podleganie ubezpieczeniom są pochodne w stosunku do zawartej i realizowanej umowy. Bez umowy o pracę nie ma podstaw do ubezpieczenia. Zatem jeżeli umowa o pracę, mimo zgłoszenia do ubezpieczenia jest wykonywana w taki sposób, że nie realizuje ustawowych przesłanek, czyli nie realizuje się co do istoty, to nie można mówić o legalnym istnieniu umowy o pracę, a to oznacza że nie ma formalnoprawnych podstaw do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Przy takim rozumieniu istoty umowy o pracę nie można więc legalnie wywodzić, że celem tego rodzaju umowy może być już tylko objęcie ubezpieczeniem społecznym. Ubezpieczenie społeczne, przysługuje nie tym podmiotom, które kreują doraźne podstawy faktyczno-prawne tylko po to, by przy znikomym nakładzie własnym na system ubezpieczenia społecznego pozyskać rażąco nadmierne korzyści, lecz tym podmiotom które dysponują realnym tytułem ubezpieczenia,
w związku z którym systematycznie i sumiennie opłacają składki, czyli, w istocie, budują ten system, a nie tylko konsumują.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 16 listopada 2021 r. III AUa 332/21, LEX nr 3329720).
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że przy nieudowodnieniu konkretnych czynności jakie należały do zakresu obowiązków ubezpieczonej, jej wynagrodzenie miałoby wynosić aż 2000 zł brutto przy wymiarze ¼ etatu. Oznacza to, że dla pracownika na takim stanowisku jak wnioskodawczyni pracującego w pełnym wymiarze pracy wynagrodzenie powinno wynosić 8000 zł brutto. Tymczasem zeznająca w toku postępowania – zatrudniona
w pełnym wymiarze czasu pracy B. J., w okresie, w którym X. X. miała zostać zatrudniona – otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 4300 zł brutto. Powyższe okoliczności, w szczególności zestawione z gwałtowną reakcją przedstawicielki płatnika podczas rozprawy w sytuacji, w której świadek B. J. mogła dowiedzieć się o tej znacznej dysproporcji w jej zarobkach w stosunku do zarobków ubezpieczonej, a także faktem, że we wcześniejszych okresach zatrudnienia ubezpieczonej w spółce tj. w okresach:
od 1 października 2020 r. do 31 lipca 2022 r. oraz od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. ubezpieczona miała otrzymywać minimalne wynagrodzenie za pracę, również wskazują, że prawdziwym celem zawarcia umowy nie była potrzeba pracodawcy, a chęć U. X. (1) zapewnienia swojej córce jak najwyższej podstawy wymiaru świadczeń związanych
z ciążą i macierzyństwem.
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych, wątpliwości organu rentowego co do rzeczywistego celu i zamiaru stron nawiązujących ten stosunek prawny były uzasadnione,
a zatem zaskarżona decyzja organu rentowego odpowiada prawu.
Ostatecznie analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że sporna umowa o pracę jest umową pozorną w rozumieniu art. 83 § 1 k.c.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., oddalił odwołania jako bezzasadne.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego ustalił zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 118). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.