Sygnatura akt: VIII U 1766/24
UZASADNIENIE
Decyzją z
dnia (...) znak (...)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. , po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r., odmówił
E. K.
ponownego ustalenia wysokości emerytury. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zgodnie z treścią art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS brak podstaw do przeliczenia emerytury, bowiem, wniosek o przeliczenie świadczenia nie zawierał żadnych nowych dowodów ani nie ujawniał nowych okoliczności.
/ decyzja k. 252 akt ZUS/
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu (...) r. wniósł E. K., domagając się jej zmiany i przeliczenia jego emerytury, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 r. SK 140/20. Odwołujący podniósł, iż spełnia wszystkie przesłanki do przeliczenia świadczenia, zaś brak ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw nie może stanowić podstawy odmowy w tym przedmiocie.
/ odwołanie k. 3/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania ,podnosząc iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może być podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury.
/ odpowiedź na odwołanie k. 8/
Decyzją
z dnia (...). (...)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., po rozpatrzeniu skargi z dnia (...) r., odmówił
E. K. wznowienia postepowania w przedmiocie jego emerytury.
W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w dniu 4.06.2024 r. wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.
Organ rentowy podniósł, że w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją ustawy, na podstawie której została wykazana decyzja, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczeniem Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy.
W konkluzji ZUS stwierdził, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 .06.2024r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z(...) r.
/decyzja k. 253 akt ZUS/
Odwołanie, także, od wskazanej decyzji , w toku postępowania sądowego w sprawie VIII U (...)
w dniu (...) r. (data wpływu (...) r.) wniósł
E. K. podnosząc, iż domaga się przeliczenia jego emerytury, bez stosowania art. 25 ustęp 1b ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący podniósł, iż za wzruszeniem prawomocnej decyzji w przedmiocie jego prawa do emerytury przemawia słuszny interes strony wobec zmiany stanu prawnego wynikającej z wyroku Trybunału jak i jego trudnej sytuacji osobistej i materialnej - jest osoba niepełnosprawna wymagającą opieki żony.
/ odwołanie k. 3 akt VIII U (...)
W odpowiedzi na powyższe odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując swoje stanowisko, co do braku mocy prawnej orzeczenia TK z uwagi na jego nieopublikowanie.
/odpowiedź na odwołanie k. 6 akt VIII U (...)
Postanowieniem z dnia 30.10.2025 r. sprawy z obu ww odwołań, połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
/ postanowienie k. 13 akt VIII U (...)
Postanowieniem z dnia 13.09.2024 r. na podstawie art. 177§ 1 pkt 1 k.p.c. postępowanie w sprawie zawieszono do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie VIII U(...) - tj w przedmiocie skargi E. K. o wznowienie postepowania w sprawie VIII U (...).
/ postanowienie k. 11/
W dniu 14.10.2025 r. podjęto zawieszone postępowanie w sprawie.
/ postanowienie k. 27/
Na rozprawie w dniu 24.11.2025 r. bezpośrednio , poprzedzającej wydanie wyroku wnioskodawca i, reprezentująca go małżonka ,wskazali, iż odwołujący domaga się wyliczenia należnych mu świadczeń z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
/ pismo k. 34, końcowe stanowisko procesowe strony protokół z rozprawy z dnia 24.11.2025 00:02:51-00:22:45/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca E. K. urodzony (...)., na mocy decyzji ZUS z dnia(...) r. ma przyznane prawo do emerytury od dnia (...) r., w obniżonym wieku z uwagi na pracę w szczególnych warunkach. Emerytura wcześniejsza ubezpieczonego, została ustalona w sposób mieszany, tj. w części na zasadach art. 53 ustawy emerytalnej a w części na nowych zasadach zgodnie z art. 26 tej ustawy:
70% emerytury obliczono w trybie art. 53 w/w ustawy,
30% emerytury obliczono w trybie art. 26 w/w ustawy.
Wysokość świadczenia, ustalona na tzw. „starych” zasadach, uwzględnia wysokość podstawy wymiaru składek z 20 lat kalendarzowych, wybranych z całego okresu ubezpieczenia, od 1975 r. do 2000 r. wynoszący 104,51%. Staż pracy został przyjęty w wymiarze 34 lat, 9 miesięcy, 22 dni okresów składkowych oraz 6 lat, 3 miesiące, 11 dni okresów nieskładkowych.
Emerytura ustalona na tzw. „nowych” zasadach, uwzględnia zwaloryzowany kapitał początkowy(...) zł, kwotę składek zewidencjonowanych na indywidualnym koncie (...)zł oraz średnie dalsze trwanie życia(...) miesięcy.
Emerytura mieszana na dzień jej przyznania, tj. (...)r. wyniosła
art. 53 ustawy emerytalnej – (...) zł
art. 26 ustawy emerytalnej – (...) zł
razem 70% z art. 53 – (...), 30% z art. 26 –(...)zł = (...) zł
(
decyzja k.119-120 akt rentowych)
W dniu(...) r. ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę w wieku powszechnym.
(
niesporne)
W wyniku rozpoznania wniosku o emeryturę z wieku powszechnego, ZUS decyzją zaliczkową z dnia (...) r., a następnie decyzją ostateczną z dnia (...) r., przyznał ubezpieczonemu
emeryturę w wieku powszechnym. Podstawa wymiaru emerytury została
pomniejszona o kwoty pobranej emerytury wcześniejszej. Wypłata tej emerytury została zawieszona, ponieważ korzystniejszą okazała się emerytura wcześniejsza.
/decyzje emerytalne w aktach ZUS/
Przed Sądem Okręgowym w Łodzi pod sygnaturą
akt VIII U (...)
toczyło się postępowanie , zainicjowanie odwołaniem ubezpieczonego od ww. decyzji z dnia (...) r. , mocą której odmówiono E. K. ponownego przeliczenia, pobieranej przez ubezpieczonego emerytury i zostało zakończone prawomocnym wyrokiem tego Sądu z
dnia (...) r., mocą którego Sąd zmienił, zaskarżoną decyzję, i przeliczył, od dnia (...) r. , wysokość emerytury Odwołującego się, przyjmując, do jej ustalenia, wysokość kapitału początkowego ustalonego na dzień 1.01.1999 r. w kwocie (...) zł., po waloryzacji (...) zł., obliczonego przy przyjęciu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru z lat (...) w wysokości (...), a w pozostałym zakresie Sąd oddalił odwołanie.
/
okoliczności niesporne,
a nadto wyrok w załączonych aktach VIII U (...)/
Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wskazano, że wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku – uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji. Powyższe orzeczenie nie zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw.
/bezsporne/
W dniu (...). E. K. złożył wniosek o ponowne obliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 SK 140/20.
Wniosek z dnia (...)., został, również, potraktowany przez
ZUS jako skarga o wznowienie postepowania zakończonego prawomocna decyzja z dnia (...) w trybie art. 145a k.p.a.
/bezsporne/
W rozpoznaniu wskazanych wniosków, ZUS wydał zaskarżone decyzje z dnia(...) r.
/ bezsporne/
W dniu(...) r. E. K. złożył skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. VIII U (...) z odwołania E. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia (...) r., którą ZUS odmówił przeliczenia emerytury ubezpieczonego na podstawie art. 114 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16.05.2023 r. Uzasadniając wniesioną skargę o wznowienie postępowania w sprawie VIII U (...), skarżący powołał się na nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 r. w sprawie SK 140/20, akcentując, że wyroki TK są ostateczne, powszechnie obowiązujące, bez względu na brak publikacji w Dzienniku Ustaw.
/ bezsporne /
Prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia(...). w sprawie VIII(...) powyższą skarga, na podstawie art. 410 § 1 k.p.c , została odrzucona.
/ bezsporne postanowienie z dnia 11.08.2025 r. w załączonych aktach sprawy VIII U(...)
Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których strony nie kwestionowały. Spór, w niniejszej sprawie, dotyczy rozstrzygnięcia o charakterze prawnym , nie faktycznym .
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie od decyzji z
dnia (...). (...)
jako wniesione po terminie podlega odrzuceniu, natomiast, odwołanie od decyzji z (...)
(...)
, podlega uwzględnieniu, w przeważającej części.
Na mocy
art. 477
9 § 1 i 3 k.p.c., odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Przy czym ciężar udowodnienia powyższych okoliczności oraz faktu złożenia odwołania we właściwym terminie spoczywa na wnioskodawcy
(art. 232 k.p.c.).
Przesłanki, upoważniające sąd do nieuwzględnienia przekroczenia terminu muszą zachodzić kumulatywnie, mają one charakter ocenny i zależą od całokształtu okoliczności sprawy, w związku z czym nie dadzą się uogólnić. Niespełnienie, choćby, jednej z tych przesłanek, przesądza o odrzuceniu odwołania. To, zaś, oznacza, że, nawet w przypadku stwierdzenia, że przekroczenie ustawowego terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się - w przypadku, gdy przekroczenie ustawowego terminu jest nadmierne - sąd obowiązany jest odrzucić odwołanie (por. postanowienie SN z 6.06. 2012 r., III UK 144/11, Legalis Nr 537289).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, odwołanie od decyzji z dnia(...). (...) , wniesiono dopiero w toku procesu za sygn. akt. VIII (...) Dopiero w toku tego postępowania, w piśmie z dnia 22.06.2025 r. wnioskodawca sprecyzował, iż kwestionuje, także, wskazaną decyzję, domagając się wznowienia postępowania w sprawie jego emerytury z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20. W ocenie Sądu, złożenie odwołania dopiero
ponad rok po wydaniu skarżonej decyzji, uznać
należy za nadmierne przekroczenie terminu. Podnieść należy, iż nigdy wcześniej w postępowaniu VIII (...) wnioskodawca nie podnosił, iż kwestionuje, też, zaskarżoną decyzję z 26.07.2024 r. Przy tym, E. K. nie wskazał na żadne podstawy, które pozwalałyby na przyjęcie, że miały miejsce okoliczności, wskazujące na brak jego winy, w terminowym wniesieniu odwołania, nie wykazał też, iż odwołanie złożono po terminie, z przyczyn od niego niezależnych. Tym samym, brak było podstaw, aby przystąpić do merytorycznego badania - zaskarżonej decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę , Sąd na podstawie
art. 477
9 § 3 k.p.c. odrzucił odwołanie wnioskodawcy od decyzji z dnia (...)
r. (...)
jako złożone po - ustawowym - terminie.
Poza tym, ubezpieczony złożył w organie rentowym, wniosek o ponowne przeliczenie świadczenia w związku z wyrokiem TK z 4 czerwca 2024, SK 120/40. Organ rentowy kolejną zaskarżoną decyzja z dnia (...) (...), odmówił ponownego obliczenia emerytury wnioskodawcy na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przedmiotem, zatem, rozpoznania, w niniejszej sprawie, pozostaje, więc, kwestia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo do obliczenia świadczenia, bez potrącania kwot, dotychczas pobranej emerytury, przy uwzględnieniu treści art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myśl
art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm., dalej: ustawa emerytalna) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją, organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej, lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1. po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4. decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5. decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6. przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości, nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.
Wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości jest jednym z elementów - uprawnień ubezpieczonego - postępowania w sprawach emerytalno-rentowych
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 marca 1996 r., III AUr 1346/95, OSA 1998, z. 3, poz. 10). Ponowne ustalanie prawa do emerytur i rent, nie jest wznowieniem postępowania sądowego (według k.p.c.), nie posiada też charakteru wznowienia postępowania przewidzianego w art. 145 § 1 k.p.a., a wniesienie wniosku nie jest ograniczone czasowo; instytucja ta dotyczy postępowania przed organem rentowym
(zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 117). Instytucję przewidzianą w art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach należy traktować jako „swoiste wznowienie postępowania”
(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 Nr 18, poz. 442). W orzecznictwie dominuje pogląd, że decyzja rentowa nie ma przymiotu powagi rzeczy osądzonej
(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 września 2009 r., I UK 121/09, LEX nr 537030; z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 419), co oznacza, że organ rentowy może podważyć swoją błędną decyzję przyznającą świadczenie „nabyte”, pomimo niespełnienia ustawowych warunków powstania uprawnień do emerytury lub renty, a zainteresowany ponownie wystąpić z wnioskiem o to samo świadczenie, którego poprzednio mu odmówiono, jeżeli powołano się na nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające wpływ na ustalenie uprawnień ubezpieczeniowych.
W
art. 114 ust. 1 pkt 1 przewiduje się jedynie możliwość weryfikacji prawomocnej decyzji , wskutek ujawnienia nowych okoliczności, istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Na tle przywołanej normy , utrwalone są zapatrywania, że pojęcie „nowych okoliczności” obejmuje swym zakresem zarówno „okoliczności faktyczne”, jak i „okoliczności sprawy”. Okoliczności faktyczne, to fakty ustalone na podstawie dowodów, a okoliczności sprawy mogą dotyczyć uchybień organu rentowego, zarówno procesowych, jak i w aspekcie stosowania prawa materialnego. Ujawnione okoliczności nie muszą być okolicznościami, na które osoba ubiegająca się o świadczenia nie mogła powołać się w poprzednim postępowaniu. Mogą to być takie okoliczności, które powinny być znane przy dołożeniu minimum staranności, jednak na skutek błędu lub przeoczenia, nie zostały uwzględnione w poprzednim postępowaniu
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 18 stycznia 2004 r., II UK 228/03, OSNP 2004 Nr 19, poz. 341; z 27 kwietnia 2004 r., II UK 298/03, LEX nr 970137; z 13 maja 2004 r., III UK 16/04, Legalis nr 279610; z 26 maja 2012 r., II UK 354/09, LEX nr 604227).
Regulacja, zawarta w
art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, stanowi ustawowe uprawnienie ubezpieczonego do żądania ponownego ustalenia także wysokości świadczenia w oparciu o wskazane przesłanki, z gwarancją prawa do sądu w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP. Uprawnienie to może być również oparte na zarzucie niekonstytucyjności przepisu, w oparciu o który dokonano ustalenia wysokości świadczenia ubezpieczonemu.
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, możliwość ponownego ustalenia wysokości emerytury, wynika z uznania, że stwierdzenie niekonstytucyjności prawnego uregulowania, powodującego obiektywną, następczą niezgodność wysokości emerytury ze stanem prawnym, jest nową okolicznością. Co do zakresu pojęcia „nowa okoliczność”, w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, to należy je rozmieć szeroko. Mechanizm, przewidziany w tym przepisie, ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości świadczenia w sytuacji, kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności, istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie, na podstawie orzeczenia Trybunału, że wydanie decyzji, określającej sposób wyliczenia emerytury, było nieprawidłowe, jest nową okolicznością. Ten nieprawidłowy sposób, istniał już w chwili wydawania poprzedniej decyzji, gdyż niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło, dopiero, na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. „Ujawnione okoliczności" to określone w przepisach prawa materialnego fakty, warunkujące powstanie uprawnień ubezpieczeniowych (tj. przesłanki nabycia prawa do świadczeń) oraz uchybienia normom prawa materialnego lub/i procesowego wpływające na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego” (R. B., W. prawomocnych decyzji rentowych, s. 132, W. K. 2007 r.). Zastosowanie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej umożliwia ponowne ustalenie wysokości świadczenia poprzez zastosowanie podstawy wymiaru bez odliczenia kwot emerytur wypłaconych przed przyznaniem emerytury ustalonej w związku osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w
art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.
Sąd Okręgowy zauważa, iż nie jest to pierwszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dotyczący wskazanego przepisu. Nadto, w tym zakresie, wypowiadał się także Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy - po raz pierwszy - w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (OSNP 2022/2/19), wyraził pogląd, że mimo, iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku, zapatrywania prawne, co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z
art. 2 Konstytucji RP
i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Powyższy pogląd w całości podzielił Sąd Najwyższy także w wyroku z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121) i w wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23 (LEX nr 374652), wyjaśniając w tym ostatnim orzeczeniu, że „pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012 r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013 r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948 r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Zaś Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z
art. 2 Konstytucji RP
ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953 r. Niemniej jednak ,wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu, stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948 r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny, w, będącym przyczynkiem niniejszej sprawy, wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z
art. 67 ust. 1
w związku z
art. 2 Konstytucji RP
”. Powyższe stanowisko zostało powtórzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), w którym Sąd ten podkreślił, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - w określonych w sprawie okolicznościach - należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. I tak rozumiany art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Albowiem, sytuacja prawna wnioskodawcy, który przed 6.06.2012 roku złożył wniosek o przyznanie emerytury, a który ukończył powszechny wiek emerytalny, po 6.06.2012 roku , a co za tym idzie dla którego emerytura w wieku powszechnym, została naliczona z pomniejszeniem o kwotę pobranej emerytury wcześniejszej mieszanej, stosując, przy ustaleniu jej wysokości, odliczenie przewidziane w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - jest analogiczna, jak kobiet urodzonych w 1953 r. Ma, zatem, do niego odpowiednie zastosowanie wykładnia zaprezentowana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, a wzmocniona wprost wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024/67). Wnioskodawca, bowiem, nie tylko został zaskoczony pomniejszeniem świadczenia emerytalnego,
ale także nie miał możliwości - podobnie jak każda osoba, która złożyła wniosek przed 6 czerwca 2012 r. - przewidzieć konsekwencji, jakie, na mocy nowo wprowadzonych przepisów , wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez
art. 67 ust. 1
w związku z
art. 2 Konstytucji
. Zatem, mając na uwadze, że chociaż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to jednak wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni
art. 2 Konstytucji RP
w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do wnioskodawcy , który w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jej świadczenia powszechnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 i z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21).
Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 roku (sygn.. akt P 20/16), przyjmując, ze regulacja zawarta w art. 25 ust. Ib ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach 1 rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym, złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Jako, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i powszechnie obowiązujące oraz, ze sentencja przedmiotowego orzeczenia, nie zawiera elementu intertemporalnego, Sąd przyjął, że w stosunku do osób w takiej sytuacji faktycznej , jak ubezpieczony, przepis ten od początku jego obowiązywania, był niezgodny z Konstytucją, i jako taki nie powinien być zastosowany. Przy czym, do dnia wyrokowania, w niniejszej sprawie, wymienione orzeczenie TK, nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw.
Zadaniem Sądu, , nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej, w publikacji przedmiotowego orzeczenia, nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania.
W konsekwencji, Sąd Okręgowy, opierając się treści wymienionego wyroku, oraz wyroku z dnia(...) roku,
dokonał wykładni konstytucyjnej (
nie kontrolował konstytucyjności przepisu !!!!!)
przepisu art. 25 ust. Ib ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjmując, ze nie może on mieć zastosowania - w sytuacji faktycznej ubezpieczonego.
W konsekwencji, Sąd na mocy art. 477
14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję, w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym z pominięciem przepisu art., 25 ustęp 1b ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS.
Jednocześnie Sąd stwierdza, że organ rentowy nie ponosi winy w zastosowaniu przedmiotowego przepisu, wobec powyższego, Sąd stwierdza brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego.
Zgodnie z
art.133 ust.1 ustawy emerytalnej , w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż
od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3 (pkt 1), za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego (pkt2). Z cytowanego przepisu wynika, iż w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości obowiązują ogólne zasady wypłaty emerytur i rent, tj. świadczenie przyznane lub
podwyższone wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej).
Świadczenie wnioskodawcy , zgodnie z regulacją - ogólną, zawartą w art. 129 cyt. Ustawy o emeryturach i rentach z FUS, winno być przeliczone, od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżący zgłosił, w organie rentowym, wniosek o przeliczenie świadczenia - od(...)
. Niewątpliwie, bowiem, postępowanie, w niniejszej sprawie, jest kontynuacją (kolejnym etapem) postępowania zainicjowanego tym wnioskiem.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy na podstawie art.
47714 § 2 k.p.c zmienił zaskarżoną decyzję o tyle, że przyznał wnioskodawcy prawo do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszania o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur, począwszy od(...)
, o czym orzekł w puncie pierwszym sentencji wyroku.
Na podstawie
art. 47714 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie , w pozostałej części, jako bezzasadne, o czym orzekł, w punkcie drugim sentencji wyroku.