Sygn. akt: VIII U 1726/26
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 6 maja 2025 r. nr (...) (...)
(...)w N. stwierdził, że A. G. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. nie podlega: obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 22 listopada 2024 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy podnosił, że w jego ocenie w firmie (...) Sp. z o.o. nie było faktycznej potrzeby zatrudnienia pracownika na stanowisku, na którym ubezpieczona miałaby zostać zatrudniona, skoro w związku z długotrwałą nieobecnością w pracy na jej miejsce nie było potrzeby zatrudnienia kolejnego pracownika.
(decyzja s. 135-142 akt ZUS)
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 9 czerwca 2025 r. złożył płatnik składek (...) Sp. z o.o. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Decyzji tej zarzucił:
1.
dokonanie dowolnych – błędnych ustaleń faktycznych,
2.
naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię
i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie to jest przepisów art. 83 ust. 1, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 83 k.c. oraz art. 300 k.p. polegającym na bezzasadnym uznaniu, iż umowa o pracę miała charakter pozorny.
W związku z powyższym organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, iż ubezpieczona jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 22 listopada 2024 r., zasądzenie na rzecz płatnika składek kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
(odwołanie k. 3-4)
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi
od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego podniósł, że:
- brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających wykonywanie pracy przez A. G. (1), w tym w szczególności w reżimie pracowniczym;
- o braku ekonomicznej potrzeby zatrudnienia A. G. (1) świadczy to, że
w okresie istnienia spółki, płatnik składek zatrudniał na stanowisku pracownika biurowego jedynie F. B. na podstawie umowy zlecenia w okresie od 16 lutego do 7 maja 2022 r.;
- o braku ekonomicznego uzasadnienia dla zatrudnienia A. G. (1) świadczy również to, że na jej miejsce nikt nie został zatrudniony,
- A. G. (2) w listopadzie 2024 r. powinna mieć już wiedzę o tym, że jest
w ciąży i mogła podjąć działania w celu zawarcia pozornej umowy o pracę, które miała jej umożliwić uzyskanie prawa do świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa.
(odpowiedź na odwołanie k. 7-8v.)
Na rozprawie w dniu 15 lipca 2026 r. bezpośrednio poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku, pełnomocnik płatnika poparł odwołanie, a pełnomocnik ZUS wniósł
o oddalenie odwołanie oraz wniósło zasądzenie od obu stron kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, natomiast ubezpieczona oświadczyła, że przyłącza się do stanowiska odwołującego.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z dnia 15 lipca 2026 r. 00:15:09-00:26:27 – płyta CD k. 192)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Ubezpieczona A. G. (1) urodziła się (...) Legitymuje się wykształceniem średnim ogólnym. W dniu 26 kwietnia 2019 r. ubezpieczona ukończyła (...) (...) w N.. W latach 2017-2018 była pomocnikiem na szwalni. W latach 2020-2021 ubezpieczona pracowała na stanowisku konsultanta na infolinii w (...) (...) (...) na umowę zlecenia, a także przez 2-3 lata
w sklepie medycznym. A. umiejętność obsługi komputera i prawo jazdy kat. B.
(bezsporne, kwestionariusz k. 57-61 akt ZUS, świadectwo ukończenia LO k. 85, zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 15 lipca 2026 r. 00:04:26-00:15:09 – płyta CD k. 192
w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:10:54-00:51:27 – płyta CD k. 102)
W okresie od 15 czerwca 2021 r. do 21 listopada 2024 r. ubezpieczona była zgłoszona w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.
(bezsporne)
Ostatnia miesiączka wystąpiła u A. G. (1) w dniu (...) r.
(dokumentacja medyczna w kopercie k. 39)
W dniach 24 oraz 29 października 2024 r. ubezpieczona realizowała wizyty u lekarza ginekologa w związku z opieką położniczą z powodu stanów związanych głównie z ciążą.
(dokumentacja medyczna k. 58-61)
Na skutek badania ultrasonograficznego przeprowadzonego w dniu 6 listopada 2024 r. u ubezpieczonej stwierdzono żywy płód w 9 tygodniu ciąży.
(dokumentacja medyczna k. 57)
W dniu 7 listopada 2024 r. ubezpieczona została skierowana do poradni diagnostyki prenatalnej w związku z ciążą.
(skierowanie do poradni specjalistycznej z 7 listopada 2024 r.
w kopercie k. 39)
(...) składek (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców w dniu 10 listopada 2020 r. Przedmiotem jej działalności jest: transport drogowy towarów, produkcja gotowych wyrobów tekstylnych, roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli, pozostała działalność pocztowa
i kurierska, wynajem i dzierżawa pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli oraz pozostała działalność związana z udostępnianiem pracowników. Wspólnikami spółki do 20 maja 2025 r. byli: F. B. oraz A. B. (1), a od 20 maja 2025 r. jedynym wspólnikiem jest B. B., który jest synem F. B. i bratem A. B. (1). Prezesem zarządu spółki (...) do 20 maja 2025 r. była F. B., natomiast A. B. (1) był jej członkiem zarządu. Od 20 maja 2025 r. jedynym członkiem zarządu jest B. B..
(informacja Rejestru Przedsiębiorców KRS k. 132-136)
W 2022 r. przychód płatnika (...) sp. z o.o. wyniósł 1.115.505,15 zł, a zysk wyniósł 226.446,55 zł, natomiast w 2023 r. spółka odnotowała przychód w wysokości 2.331.525,82 zł, zaś strata za ten rok wyniosła 133.867,48 zł, natomiast w 2024 r. odnotowała przychód 2.937.066,09 zł, natomiast zysk za ten rok wyniósł 424.569,97 zł.
(rachunek zysków i strat k. 88-89 akt ZUS)
Członek zarządu płatnika – A. B. (1) jest ojcem pierwszego dziecka A. G. (1), które ma obecnie 13 lat. Była Prezes zarządu płatnika – F. B. jest zaś babcią tego dziecka. Pomiędzy A. G. (1), a A. B. (1) zdarzały się konflikty w związku z dzieckiem – również toczące się przed sądem rejonowym, ale zostały wyjaśnione i relacje się poprawiły. Gdy A. G. (1) zawierała z płatnikiem umowę o pracę te relację z A. B. (1) były dobre, jeżeli chodzi o sprawy dotyczące ich dziecka.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 15 lipca 2026 r. 00:04:26-00:15:09 – płyta CD k. 192 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:10:54-00:51:27 – płyta CD k. 102, zeznania świadka F. B. e-protokół rozprawy z 8 kwietnia 2026 r. 00:16:52-00:38:18 – płyta CD k. 142, zeznania świadka A. B. (1) e-protokół rozprawy z 8 kwietnia 2026 r. 00:38:18 – płyta CD
k. 142)
Orzeczeniem lekarskim nr (...) z 30 października 2024 r. A. G. (1) została uznana za zdolną do pracy na stanowisku specjalisty do spraw administracyjno-biurowych.
(orzeczenie lekarskie w aktach osobowych koperta k. 118)
W dniu 22 listopada 2024 r. ubezpieczona A. G. (1) oraz płatnik składek (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością reprezentowana przez A. B. (1) zawarły umowę nazwaną „umową o pracę” – zgodnie z postanowieniami tej umowy A. G. (1) miała zostać zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku specjalisty ds. administracyjno-biurowych za wynagrodzeniem 6.000,00 zł miesięcznie brutto. Jako miejsce wykonywania pracy strony wskazały adres: ul. (...)-(...), PL, a jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano: 22 listopada 2024 r.
(umowa o pracę w aktach osobowych koperta k. 118)
Poza grupą 13 kierowców, ubezpieczona jest jedyną osobą z którą płatnik zawarł umowę o pracę.
(zeznania świadka B. B. e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:30:31-00:44:16 – płyta CD k. 102)
W dniu 22 listopada 2024 r. ubezpieczona złożyła deklarację o rezygnacji
z dokonywania wpłat do pracowniczych planów kapitałowych (PPK).
(deklaracja o rezygnacji w aktach osobowych koperta k. 118)
Zgodnie z Kartą (...) Wstępnego w Dziedzinie (...) i (...) Pracy ubezpieczona w dniu 22 listopada 2024 r. odbyła szkolenie ogólne w zakresie BHP, a w okresie od 22-25 listopada 2024 r. instruktaż stanowiskowy na stanowisku specjalisty
ds. administracyjno-biurowych.
(karta szkolenia w aktach osobowych koperta k. 118)
A. G. (1) została zgłoszona przez płatnika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu spornej umowy o pracę w dniu 26 listopada 2024 r.
(bezsporne)
Zgodnie z listami obecności ubezpieczona miała być obecna w pracy codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 16:00 w okresach: 22 listopada 2024 r. do
3 stycznia 2025 r.
(listy obecności w aktach osobowych koperta k. 118)
W dniach: 10 grudnia 2024 r. w godzinach od 10:53 do 11:03 oraz w dniu 18 grudnia 2024 r. od 11:36 do 11:46 A. G. (1) realizowała wizyty u lekarza ginekologa.
(dokumentacja medyczna k. 54-55)
Płatnik nie prowadził rejestracji czasu wyjść ubezpieczonej z pracy w trakcie godzin pracy.
(bezsporne)
Ubezpieczona dokonywała płatności kartą w sklepach i puntach usługowych stacjonarnych w dniach:
- 22 listopada 2024 r. o godzinie 12:56:53 w sklepie (...);
- 22 listopada 2024 r. o godzinie 12:58:59 w sklepie (...);
- 24 listopada 2024 r. o godzinie 11:01:03 w sklepie (...);
- 25 listopada 2024 r. o godzinie 14:00:22 w sklepie (...);
- 5 grudnia 2024 r. o godzinie 13:02:34 w salonie (...);
- 5 grudnia 2024 r. o godzinie 15:14:02 w sklepie (...);
- 7 grudnia 2024 r. o godzinie 15:39:58 w sklepie (...);
- 9 grudnia 2024 r. o godzinie 10:15:13 w sklepie (...);
- 9 grudnia 2024 r. o godzinie 14:27:28 w sklepie (...)’s;
- 10 grudnia 2024 r. o godzinie 09:45:23 w sklepie (...);
- 18 grudnia 2024 r. o godzinie 10:02:44 w sklepie (...);
- 21 grudnia 2024 r. o godzinie 12:23:22 w sklepie (...);
- 22 grudnia 2024 r. o godzinie 13:58:43 w sklepie (...);
- 23 grudnia 2024 r. o godzinie 13:13:16 w sklepie (...);
- 24 grudnia 2024 r. o godzinie 10:10:03 w sklepie (...);
- 27 grudnia 2024 r. o godzinie 14:41:33;
- 27 grudnia 2024 r. o godzinie 15:03:52 w sklepie (...);
- 28 grudnia 2024 r, o godzinie 15:47:14;
- 28 grudnia 2024 r. o godzinie 16:02:49 w sklepie (...).
Ponadto ubezpieczona dokonywała również operacji bankowych w postaci wypłat
z bankomatu w dniach: 3 stycznia 2025 r. o godzinie 10:53:27 oraz 3 stycznia 2025 r. o godzinie 10:54:53.
(historia transakcji k. 166-168)
A. G. (1) posiada jedną kartę płatniczą.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 15 lipca 2026 r. 00:04:26-00:15:09 – płyta CD k. 192 w zw. z informacyjnym wysłuchaniem e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:10:54-00:51:27 –płyta CD k. 102)
Płatnik dokonał na rachunek bankowy A. G. (1) następujących przelewów bankowych:
- w dniu 3 grudnia 2024 r. – na kwotę 1.321,82 zł zatytułowany: „Wynagrodzenie za LISTOPAD-2024”;
- w dniu 2 stycznia 2025 r. – na kwotę 4.420,43 zł zatytułowany: „Wynagrodzenie za Grudzień-2024”;
- w dniu 4 lutego 2025 r. – na kwotę 4.420,43 zł zatytułowany: „Wynagrodzenie za Styczeń-2025” – na które składało się wynagrodzenie za pracę za dwa dni pracy oraz wynagrodzenie chorobowe za pozostały okres;
- w dniu 3 marca 2025 r. – na kwotę 1.256,38 zł zatytułowany: „Wynagrodzenie za Luty-2025” – na które w całości składało się wynagrodzenie chorobowe.
(paski wynagrodzeń k. 69-75 akt ZUS, potwierdzenia transakcji k. 77-83 akt ZUS)
Płatnik składek złożył za ubezpieczoną dokumenty rozliczeniowe, w których wykazał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące: listopad 2024 r.
w wysokości 0 zł, grudzień 2024 r. w wysokości 1894,74 zł, styczeń 2025 r. w wysokości 6000,00 zł, luty 2025 r. w wysokości 1000,00 zł i marzec 2025 r. w wysokości 0 zł. Wykazał również wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy od 7 stycznia do 8 lutego 2025 r. i zasiłek chorobowy od 9 lutego 2025 r.
(bezsporne)
Będący obecnym prezesem zarządu B. B. o tym, że A. G. (1) jest zatrudniona w spółce dowiedział się z list płac. Gdy został prezesem nie przychodziła ona już do pracy. Nowy prezes płatnika nie wiedział jak długo będzie trwać okres chorobowy ubezpieczonej. Nowy prezes B. B. nie wiedział, że urodziła ona dziecko i nie dowiadywał się kiedy ubezpieczona powróci do pracy. Otrzymał jedynie informację, że nie będzie jej w pracy. Prezes B. B. zajmuje się odbieraniem firmowej poczty, odpisywaniem na korespondencję e-mail klientów, natomiast F. B., na podstawie zawartej ze spółką umowy zlecenia wystawia obecnie faktury. Umowę zlecenia ze spółką ma zawartą obecnie również A. B. (1).
(zeznania świadka B. B. e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:30:31-00:44:16 – płyta CD k. 102)
Przed zatrudnieniem ubezpieczonej obowiązki, które miała ona wykonywać wykonywała F. B.. F. B. wykonywała je również, gdy ubezpieczona rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia lekarskiego. Gdy ubezpieczona rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia jej obowiązki mieli przejąć: F. B., A. B. (1) i B. B.. Nikt nie został zatrudniony na jej miejsce.
(zeznania świadka F. B. e-protokół rozprawy
z 8 kwietnia 2026 r. 00:16:52-00:38:18- płyta CD k. 142, zeznania świadka B. B.
e-protokół rozprawy z 14 stycznia 2026 r. 00:30:31-00:44:16 – płyta CD k. 102)
Ubezpieczona miała podpisywać dokumenty, jednak składając zeznania F. B. nie potrafiła powiedzieć co to były za dokumenty.
(zeznania świadka F. B. e-protokół rozprawy z 8 kwietnia 2026 r. 00:16:52-00:38:18- płyta CD k. 142, zeznania świadka A. B. (1) e-protokół rozprawy z 8 kwietnia 2026 r. 00:38:18)
W toku postępowania nie zostały przedstawione żadne dokumenty wystawiane przez ubezpieczoną.
(bezsporne)
W dniu 4 stycznia 2025 r. A. G. (1) rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia lekarskiego. W dniu 25 maja 2025 r. ubezpieczona urodziła syna.
(listy obecności w aktach osobowych koperta k. 118, odpis skrócony aktu urodzenia w kopercie k. 118)
Obecnie płatnik nie zatrudnia nikogo na stanowisku pracownika administracyjno-biurowego, wcześniej też nie zatrudniał takiego pracownika.
(zeznania świadka F. B. e-protokół rozprawy
z 8 kwietnia 2026 r. 00:16:52-00:38:18- płyta CD k. 142, zeznania świadka A. B. (1) e-protokół rozprawy z 8 kwietnia 2026 r. 00:38:18)
W dniu 6 czerwca 2025 r. skarżąca złożyła do płatnika wniosek o udzielenie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni od 25 maja do 11 października 2025 r. i bezpośrednio po nim urlopu rodzicielskiego w wymiarze 32 tygodni od 12 października do 23 maja 2026 r.
(wniosek o urlop macierzyński i rodzicielski w aktach osobowych koperta k. 118)
W toku postępowania przed organem rentowym F. B. oświadczyła, że do obowiązków A. B. (2) na stanowisku specjalisty do spraw administracyjno-biurowych miało należeć: wystawianie faktur w programie, przygotowanie dokumentów dla biura rachunkowego, składanie zamówień biurowych, inne prace biurowe, kontakty z klientami
i wyjaśnienie spraw, obsługa urządzeń biurowych, przygotowywanie pism, a także kontrola nad korespondencją przychodzącą i wychodzącą.
(wyjaśnienia w kopercie k. 118)
Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje:
Odwołanie jest niezasadne.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie była ocena prawidłowości decyzji ZUS z dnia 6 maja 2025 r., którą organ rentowy ustalił, iż ubezpieczona jako pracownik
u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 22 listopada 2024 roku.
Zatem kwestia sporna poddana pod rozwagę Sądu wiązała się z rozstrzygnięciem czy ubezpieczona w spornym okresie spełniała przesłanki do objęcia jej ubezpieczeniem społecznym z tytułu zawartej z płatnikiem składek umowy o pracę.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami
w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
Stosownie do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2026 poz. 854 z późn. zm.) osobom tym, w razie choroby lub macierzyństwa, przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą.
W myśl art. 4 w ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony podlegający obowiązkowo ubezpieczeniu nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
O uznaniu stosunku, łączącego strony, za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy.
Stosownie do treści art. 22 § 1 k.p., przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota 2007/25/51).
Innymi słowy – podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2005 r., II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).
Zgodnie natomiast z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 r.
(III UKN 258/00, OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.
w związku z art. 300 k.p.).
O czynności prawnej, mającej na celu obejście ustawy, można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa w sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (
tak: wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 roku, II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321).
W sytuacji, gdy wolą stron, zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa
(wyrok Sądu Najwyższych z 2 lipca 2008 r., II UK 334/07, OSNP 2009, nr 23-24, poz. 321).
Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09
(LEX nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia
i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.
Przy tym do ustalenia, że między stronami doszło do powstania stosunku pracy nie jest także wystarczające spełnienie takich formalnych warunków zatrudnienia, takich jak przygotowanie zakresu obowiązków, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, odbycie szkolenia BHP, czy uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy.
(tak: postanowienie Sądu Najwyższego
z 20 września 2023 r., I USK 53/23, LEX nr 3609448, postanowienie Sądu Najwyższego
z 29 sierpnia 2023 r., I USK 284/22, LEX nr 3602816).
Ocena, czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony, oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772, z 12 maja 2011 r., II UK 20/11, OSNP 2012, nr 11-12, poz. 145 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego Łódź z 17 września 2019,
III AUa 39/19, LEX nr 2731597).
Elementem akcentowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest też ustalenie, czy dana relacja zobowiązaniowa jest stosunkiem pracy, czy też strony łączy inny stosunek prawny, zależy nie od nazwy zawartej umowy, a od oceny cech tej umowy, nie tylko zapisanych w samej umowie, ale przed wszystkim zawartych w sposobie jej wykonywania
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r. w sprawie II UKN 232/97, OSNAP 1998/13/407; wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 1997 roku w sprawie II UKN 67/97, OSNAP 1998/2/57). Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że nie nazwa umowy, ale jej treść i sposób wykonywania decydują o zakwalifikowaniu danej umowy jako umowy
o pracę
(vide: wyroki Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 13, poz. 407; z 11 kwietnia 1997 r., OSNAPiUS z 1998 r., nr 2, poz. 35).
Sąd Najwyższy w wyroku z 13 kwietnia 2000 r. (I PKN 594/99 OSNP 2001, nr 21, poz. 637) stwierdził, iż o wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane osoby (art. 353 k.c. w zw. z art. 300 k.p.), kierując się nie tyle przesłanką przedmiotu zobowiązania, ile sposobu jej realizacji. Dla oceny prawidłowości dokonanego wyboru istotny jest sposób wykonywania tej pracy. Ocena charakteru świadczonej pracy dokonywana jest zarówno przez pryzmat zawartej umowy jak i pod kątem faktycznego sposobu jej wykonywania. O przyjęciu istnienia stosunku pracy decyduje więc sposób wykonywania pracy, a szczególnie realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom zwartej umowy – tych cech, które charakteryzują umowę o pracę i odróżniają tę umowę od innych umów
o świadczenie usług
(Komentarz do art. 22 k.p. w. U. Jackowiak, M. Piankowski, J. Stalina,
W. Uziak, A. Wypych-Żywicka, M. Zieleniecki, Kodeks Pracy w komentarzem, Fundacja Gospodarcza 2004 r.).
Decydujące znaczenie w procesie rozróżniania charakteru stosunku prawnego łączącego strony ma sposób wykonywania umowy, a w szczególności realizowanie przez kontrahentów – nawet wbrew postanowieniom umownym cech typowych dla danego stosunku
(T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, Warszawa 2000, s. 101, postanowienie Sądu Najwyższego z 13 listopada 2008 r., II UK 209/08, LEX nr 737398).
Zasada ta jest powszechnie uznawana i akceptowana w doktrynie oraz praktyce
i w konsekwencji dla oceny zobowiązania pracowniczego drugoplanowe znaczenie ma nazwa umowy oraz deklarowana w chwili jej zawarcia treść. Ważne jest, w jaki sposób strony kształtują więź prawną w trakcie jej trwania. Strony mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, jednak zasada swobody zawieranych umów doznaje ograniczenia w sytuacji, w której zawarcie postanowień umownych prowadzi do obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, jego naruszenia, czy wreszcie naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej. O tym, czy strony prawidłowo układają i realizują stosunek pracy, stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, ale faktyczna realizacja umowy, zgodnie z jej treścią i w warunkach charakterystycznych dla tego stosunku prawnego
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 8 czerwca 2022 r., III AUa 444/21, LEX nr 3418684).
Bezwzględnie bowiem ani treść lub cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 kwietnia 2021 r., III AUa 15/21, LEX nr 3224406).
Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej, w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego sprawy, Sąd w toku postępowania badał czy pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek w spornym okresie od 22 listopada 2024 r. istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze.
(tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 24 marca 2021 r., III USK 117/21, LEX nr 3219877).
Każde postanowienie umowy o pracę, zmierzające do wyłudzenia świadczeń
z ubezpieczenia społecznego, należy ocenić jako nieważne wobec istnienia zamiaru obejścia prawa albo przez swą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, wyrażającą się np. niegodziwością celu albo zderzeniem się z prawem innych ubezpieczonych. Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika dopuszczalność stosowania przez ZUS art. 58 k.c. oraz art. 83 § 1 k.c. do oceny ważności czynności prawnych w sferze prawa ubezpieczeń społecznych.
(tak: postanowienie Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2022 r., II USK 557/21).
Stosunek pracy wyróżnia się przy tym koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, iż pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Przy czym w świetle art. 22 § 1
1 k.p. oceny charakteru umowy należy dokonywać nie tylko na podstawie przyjętych przez jej strony postanowień, które mogą mieć na celu stworzenie pozoru innej umowy, lecz także na podstawie faktycznych warunków jej wykonywania. Dlatego zastrzeżenie w umowie możliwości zastępowania się w pracy przez wykonawcę inną osobą nie odbiera jej cech umowy o pracę, zwłaszcza gdy faktycznie takie zastępstwa nie nastąpiły, a inne cechy badanej umowy wskazują na przewagę cech charakterystycznych dla stosunku pracy
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2010 r., I PK 8/10, LEX nr 602668).
Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, iż pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu (
wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 1999 r. I PKN 451/99 OSNP 2001/10/337, M. Prawn. 2001/11/575).
Przy tym podstawową zasadą odróżniającą stosunek pracy od wykonywania pracy na innej podstawie jest podporządkowanie pracownika. Szerzej na ten temat sąd wypowie się w dalszej części uzasadnienia, niemniej jednak w tym miejscu chciałby zasygnalizować, że ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia.
Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy. Należy też zauważyć, że w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 czerwca 2022 r., III AUa 62/21, LEX nr 3397866, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 20 października 2021 r., III AUa 23/21, LEX nr 3330115).
Pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej w zatrudnianiu pracowników. Jednak ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby.
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2021 r., II USKP 7/21, LEX nr 3122780).
Podsumowując, jak zauważa się w orzecznictwie, stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudnienia pracownika przy umówionej pracy i wypłacanie mu wynagrodzenia za pracę.
Co do zasady tylko ważny i realny tytuł, a nie jedynie deklarowany wywiera skutki w prawie ubezpieczeń.
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie III APr 10/96, Apel.-Lub. 1997/2/10, LEX nr 29672). Umowa zawarta dla pozoru nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi.
(tak: wyrok: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 17 lutego 2022 r., III AUa 1145/21, LEX nr 3402839).
Mając na względzie powyższe, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, ukierunkowując je na wyjaśnienie, czy w okresie od 22 listopada 2024 r. ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, w szczególności, czy istniało podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy w określonych godzinach
i miejscu, ale również, czy praca ta była niezbędna pracodawcy i przekładała się na realne korzyści ekonomiczne, pozwalające w konsekwencji pokryć koszt wynagrodzenia pracownika, ale też zabezpieczyć własne utrzymanie. Jedynie bowiem wykazanie świadczenia pracy
w umówionym przez strony umowy zakresie, mogło doprowadzić do uznania jej za zawartą bez naruszenia art. 83 k.c. i uwolnić ubezpieczoną od zarzutu jaki przedstawił w zaskarżonej decyzji organ rentowy.
Sąd przyjął w poczet materiału dowodowego dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz w aktach rentowych. W skład tych dokumentów wchodziła dokumentacja osobowa dotycząca ubezpieczonej oraz dokumentacja medyczna. Dowody te, jako dokumenty prywatne, zostały przez Sąd uwzględnione w zakresie, w jakim wynikały z nich złożone w ich treści oświadczenia.
W ocenie Sądu orzekającego w rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że ubezpieczona i płatnik podpisali dokument nazwany „umową o pracę”, jednak całokształt dowodów ustalonych w przedmiotowym postępowaniu przeczy tezie, że pomiędzy tymi osobami doszło faktycznie do nawiązania stosunku pracy od wskazanej w decyzji daty.
Za powyższą konkluzją, zdaniem Sądu, przemawiał szereg wątpliwości, jakie wynikały z konfrontacji stanowisk stron oraz poszczególnych dowodów analizowanych w toku postępowania. W sprawie co prawda sporządzono dokumentację pracowniczą (listy płac czy zakres obowiązków), która miała obowiązywać ubezpieczoną. Ubezpieczona została też przeszkolona z zakresu BHP oraz ma aktualne zaświadczenie lekarskie. Jednakże, zdaniem Sądu, dowody z tychże dokumentów, nie mogą mieć jednak charakteru rozstrzygającego
w sprawie, jeśli z innych obiektywnych dowodów da się wywieść wnioski przeciwne. Dokumenty takie, jak karta szkolenia BHP z dnia 22 listopada 2024 r., orzeczenie lekarskie
o braku przeciwwskazań do pracy z dnia 30 października 2024 r., czy też sama umowa o pracę datowana 22 listopada 2024 r. nie stanowią dowodu świadczenia pracy.
W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie tylko nie przemawia za tym, aby uznać, że współpraca między stronami miała charakter stosunku pracy, lecz również daje podstawy do kwestionowania, że taka współpraca miała w ogóle miejsce. Na to, że A. G. (1) nie świadczyła pracy świadczy po pierwsze fakt, że w godzinach, w których zgodne z listami obecności miała znajdować się w pracy, dokonywała zakupów czy płaciła za usługi kartą płatniczą. Sąd uznał zatem za zupełnie niewiarygodny dokument w postaci list obecności, z którego wynika, iż ubezpieczona wykonywała pracę w godzinach i liczbie godzin miesięcznych tam wskazanych. Podkreślić należy, iż zapisy w listach obecności nie uwzględniają faktu, że ubezpieczona w trakcie godzin pracy w rzeczywistości nie wykonywała pracy, gdyż przebywała poza nią. Było tak choćby w dniu 24 grudnia 2024 r. – gdy miała przebywać w pracy od godz. 8:00 do 16:00, a po godzinie 13.00 dokonywała zakupów w sklepie (...). Listy obecności nie zawierają także adnotacji na temat tego, że ubezpieczona w trakcie godzin pracy wychodziła do lekarza.
Odnosząc się zaś do twierdzeń ubezpieczonej, iż płatności kartą płatniczą
w godzinach, w których ona miała wykonywać zgodnie z listą obecności pracę, wykonywał jej partner, to po pierwsze należy zauważyć, wskazania wymaga, iż nie można użyczać karty płatniczej innej osobie, ponieważ prowadzenie rachunku bankowego, jak i wydawanie oraz używanie kart płatniczych stanowią przedmiot umów zawieranych między bankiem, a klientem. Użytkownikiem karty jest osoba, której imię, nazwisko oraz podpis widnieją na karcie, natomiast sama karta jest własnością banku, który ją wydał. Ponadto, wskazania wymaga fakt, iż w świetle art. 59b ustawy o usługach płatniczych, sprzedawca ma prawo zweryfikować tożsamość użytkownika karty. Zgodnie bowiem z w/w przepisem przy dokonywaniu płatności z użyciem karty płatniczej identyfikującej osobę upoważnioną do jej używania, osoba korzystająca z tej karty jest obowiązana do okazania akceptantowi, na jego żądanie, dokumentu potwierdzającego jej tożsamość. Tym samym ojciec dziecka ubezpieczonej nie był uprawniony do korzystania z jej karty bankowej, a co więcej, należy zwrócić uwagę, że w dniu 5 grudnia 2024 r. o godzinie 13:02, z zatem w czasie, gdy zgodnie
z listą obecności powinna być w pracy, dokonała ona płatności w JustMakeUp – a zatem zapewne w salonie zajmującym się usługami związanymi z wykonywaniem makijażu. Ciężko zatem przyjąć, by za taką usługę płacił jej parter, a jej nie było wówczas w tym salonie.
Na marginesie wskazania wymaga, że przedstawione w toku postępowania listy obecności zostały sporządzone na potrzeby niniejszego procesu – w sposób sugerujący, że wszystkie podpisy A. G. mające potwierdzać jej obecność w pracy w kolejnych dniach zostały naniesione tego samego dnia. Przy tym dane wynikające z list obecności są
w sprzeczności z tym co zeznawała ubezpieczona w toku rozprawy od 15 lipca 2026 r. Zeznała ona bowiem wówczas, że generalnie pracowała od 8:00 do 16:00, ale zdarzało się, że jechała do F. i pracowała do 20:00. Zeznawała również, ze zdarzało się, ze pracowała od 8:00 do 12:00. Informacje te jednak również nie zostały ujawnione w liście obecności.
Sąd wziął też pod uwagę okoliczności związane z przebiegiem ciąży u ubezpieczonej. Zauważenia bowiem wymaga, że w chwili zawierania spornej umowy o pracę z 22 listopada 2024 r. A. G. była w ciąży, o której bez wątpienia musiała wiedzieć, gdyż
podczas przeprowadzonego już w dniu 6 listopada 2024 r. badania stwierdzono u niej żywy płód w 9 tygodniu ciąży. Wizyty u lekarza ginekologa związane ze stanem ciąży odbywała przy tym już w dniach 24 oraz 29 października 2024 r.
Dostrzeżenia też wymaga, że przez trzy lata przypadające bezpośrednio przed spornym zatrudnieniem ubezpieczona nie była nigdzie zatrudniona – od 15 czerwca 2021 r. do
21 listopada 2024 r. była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w N.. Jak sama przyznała, w przeszłości wykonywała okresowo różne prace na podstawie umów o pracę i zlecenia. W dniu 22 listopada 2024 r. (a więc już kilka tygodni po potwierdzeniu ciąży w badaniu USG) została zatrudniona przez występującą w niniejszym procesie w charakterze płatnika spółkę (...) Sp. z o.o., której wspólnikami oraz członkami zarządu w okresie zawarcia spornej umowy byli: ojciec oraz babcia pierwszego dziecka ubezpieczonej. Te okoliczności zawarcia spornej umowy w ocenie Sądu Okręgowego budzą wątpliwości. Strony od początku prezentowały różne wersje zdarzeń, w początkowej fazie procesu próbując ukryć, że członkowie zarządu płatnika i ubezpieczona się znali przed zawarciem analizowanej umowy.
W tym kontekście, zastrzeżenia Sądu budzi przede wszystkim data zawarcia spornych umów o pracę, odpowiednio w dniu 22 listopada 2025 r. – a zatem w okresie, gdy ubezpieczona bez wątpienia wiedziała, że jest w ciąży, a z drugiej strony od ponad trzech lat pozostawała osobą bezrobotną.
Nadto, co kluczowe, mimo że ubezpieczona była jedynym pracownikiem płatnika (poza kierowcami) to nowy prezes płatnika – B. B. zeznał, że nawet nie dowiadywał się kiedy ubezpieczona powróci do pracy, a na jej miejsce nikt nie został zatrudniony. Zatem biorąc też pod uwagę, że płatnik nigdy wcześniej nie zatrudniał na takim stanowisku, na jakim ubezpieczona była zatrudniona (zatrudniał tylko kierowców), należy uznać, że płatnik nie miał potrzeby zatrudnienia na takim stanowisku, na jakim miała wykonywać pracę ubezpieczona – w dodatku w pełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, jeśli po stronie pracodawcy pojawiłaby się rzeczywista potrzeba zatrudniania pełnoetatowego pracownika administracyjno-biurowego, w dodatku jako jedynej osoby w spółce na tym stanowisku, to prezes zarządu tej spółki oraz jedyny jej wspólnik powinien być zdecydowanie bardziej zainteresowany tym kiedy ubezpieczona powróci do pracy, a także powinien powierzyć innej osobie jej dotychczasowe obowiązki. Tymczasem w niniejszej sprawie nie miało to miejsca.
Niezmiernie istotna dla Sądu Okręgowego była cała chronologia zdarzeń, które jednoznacznie wskazują na wolę i zamiar stron towarzyszące podpisaniu umowy o pracę,
a mianowicie, że celem pracowniczego zatrudnienia ubezpieczonej nie było świadczenie pracy w ramach podporządkowania pracowniczego, a jedynie uzyskanie świadczeń warunkowanych posiadaniem ubezpieczenia społecznego w związku z ciążą, o której ubezpieczona w momencie zawierania kwestionowanej umowy bez wątpienia wiedziała.
Na ocenę rzeczywistych zamiarów stron spornej umowy ma również to, że w trakcie toczącego się postępowania strony starały się ukryć to, że ubezpieczoną oraz członka zarządu płatnika łączy stosunkowo bliska więź – ojcem pierwszego dziecka ubezpieczonej jest A. B. (1), a F. B. jest babcią pierwszego dziecka. Sąd nie dał przy tym wiary zeznaniom F. B., jak również pierwotnym zeznaniom ubezpieczonej, że F. B. oraz ubezpieczona poznali się urzędzie pracy, podczas gdy ubezpieczona miała poszukiwać pracy.
W świetle wskazanych okoliczności przyjąć należy, zgodnie z twierdzeniem organu rentowego, że zakwestionowana umowa o pracę była pozorną umową o pracę. Pozorność polegała na tym, że strony sporządziły umowę wyłącznie w celu objęcia ochroną pracowniczą, w tym ubezpieczeniem pracowniczym, na czym zależało ubezpieczonej, a w konsekwencji zapewnienia świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z ciążą i rychłym macierzyństwem, zaś sama praca nie była świadczona.
Niekonsekwencją jest również to, iż ubezpieczona oraz płatniczka składek zeznała, że o tym, że ubezpieczona jest w ciąży dowiedziała się dopiero w styczniu 2025 r., podczas gdy ubezpieczona już w dniach 10 i 18 grudnia 2024 r. korzystała z wizyt u lekarza ginekologa
w trakcie godzin pracy. Zatem ubezpieczona powinna już w grudniu informować swoją przełożoną, że wychodzi do lekarza w trakcie godzin pracy w związku z ciążą, jeśli godziny poświęcone na wizyty lekarskie nie podlegałyby odpracowaniu. Tymczasem z przedstawionych dokumentów czy nawet zeznań nie wynika, by ubezpieczona odpracowywała czas poświęcony na wizyty lekarskie.
Przy tym Sąd miał na uwadze w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że dążenie kobiety ciężarnej do uzyskania ochrony ubezpieczeniowej (bez ustalenia wynagrodzenia za pracę na rażąco wysokim poziomie) jest zachowaniem rozsądnym i uzasadnionym zarówno
z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia. Między innymi dlatego kobietom ciężarnym przysługuje ochrona przed odmową zatrudnienia z powodu ciąży,
a odmowa nawiązania stosunku pracy podyktowana taką przyczyną jest traktowana jako dyskryminacja ze względu na płeć. (tak np.: wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 r., III USKP 82/21, LEX nr 3275201 i powołane tam orzecznictwo oraz stanowiska doktryny: wyroki Sądu Najwyższego: z 13 maja 2004 r., II UK 365/03, Monitor Prawniczy 2006 nr 5,
s. 260; z 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04, OSNP 2005 Nr 15, poz. 235; z 28 kwietnia 2005 r.,
I UK 236/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28; z 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 191).
Jednakże niezależnie od motywacji przyświecającej zawarciu umowy o pracę,
to umowa ta musi być przez strony zawarta z zamiarem jej realizacji tj. z zamiarem, że taka pracownica znajdująca się w ciąży będzie wykonywać pracę spełniającą cechy określone w art. 22 k.p., a pracodawca ma realną potrzebę jej zatrudnienia. W analizowanej sprawie, w ocenie Sądu jednak tak nie było, a jedynym celem zawarcia umowy była chęć objęcia ubezpieczonej ubezpieczeniom społecznym przez A. B. (1) i F. B., dla których ubezpieczona była osobą stosunkowo bliską. Była ona bowiem byłą partnerką i matką dziecka A. B. (1), którego F. B. była więc babcią.
Trzeba przy tym wskazać, iż cechą wyróżniającą stosunek pracy (art. 22 § 1 k.p.), jest wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy, a charakter i zakres tego podporządkowania w sytuacji, gdy stronami umowy o pracę są osoby sobie bliskie, nie może być różny od koniecznego w relacjach między osobami obcymi, skoro ma świadczyć
o nawiązaniu takiego rodzaju stosunku prawnego.
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 6 grudnia 2022 r., III AUa 650/21, LEX nr 3499603). Należy również zauważyć, że kwestia zatrudnienie bliskiej osoby, która wcześniej przez długi czas prowadziła działalność gospodarczą, jedynie w tym celu, by osoba ta uzyskała świadczenie z ubezpieczenia społecznego była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, choćby w postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 listopada 2022 r., III USK 53/22, (LEX nr 3498556). Sąd Najwyższy wyraził wówczas stanowisko, iż: „Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest bowiem uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych
w związku ze specjalnie („suwerennie”) utworzonym dla osoby bliskiej pracodawcy stanowiskiem pracy i brakiem prawnego zakazu zatrudniania osób bliskich na odpowiednich stanowiskach pracy, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy, który spełnia przesłanki określone
w art. 22 § 1 k.p., w tym zwłaszcza przesłankę pracowniczego podporządkowania kierownictwu pracodawcy. Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, ale też rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione nie tylko formalne, ale i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską obowiązków o cechach charakteryzujących stosunek pracy wywołujących zobowiązanie pracownicze. Jest to niezbędne dla wyeliminowania z obrotu prawnego zachowań osób bliskich zmierzających do obejścia lub nadużycia prawa do korzystniejszego tytułu i świadczeń z ubezpieczenia społecznego.” Tymczasem jak wynika z zeznań choćby B. B., po rozpoczęciu korzystania przez ubezpieczoną ze zwolnienia lekarskiego w spółce nikt nie został zatrudniony na jej miejsce,
a wykonywanie czynności wcześniej wykonywanych przez ubezpieczoną przejęła F. B., zaś sam B. B. – będąc nowym jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu – nie wiedział kiedy urodziła ona dziecko i czy przebywa na urlopie macierzyńskim. Co więcej B. B. zeznał, że nie wykazywał zainteresowania tym kiedy A. G. powróci do pracy – co jest co najmniej nietypowe biorąc pod uwagę, że miała być ona jedynym pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę.
Zdaniem Sądu powyższe wprost implikuje stwierdzenie, że to nie realizacja – podpisanych z datą wsteczną umów nazwanych „umowami o pracę” była celem jej zawarcia.
W niniejszej sprawie ubezpieczona nie wykazała również, aby po stronie pracodawcy istniała rzeczywista potrzeba jej zatrudnienia na stanowisku, na którym została zatrudniona.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że racjonalny pracodawca zatrudnia pracownika, dlatego że potrzebuje w swoim zakładzie pracy siły roboczej. U źródła każdej umowy o pracę leży przyczyna w postaci ekonomiczno-organizacyjnej konieczności pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą i przy prawidłowym, ważnym stosunku pracy wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzono, że przy ocenie pozorności umowy o pracę racjonalność zatrudnienia i potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2002 r., II UKN 359/99, OSNP 2001, nr 13, poz. 447, wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 1998 r., II UKN 568/97, OSNP 1999, nr 5, poz. 187 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 6 października 2022 r.,
III AUa 155/22, LEX nr 3451077). Często zaś bywa tak, że w sprawach o objęcie ubezpieczeniem społecznym strony pozorują pewne czynności, właśnie na wypadek kontroli organu rentowego i tak należy ocenić przedmiotową sytuację, z uwagi na brak faktycznej potrzeby zatrudnienia ubezpieczonej u wnioskodawcy. W tym miejscu podkreślenia wymaga też krótkotrwałość zatrudnienia ubezpieczonej na stanowisku specjalisty ds. administracyjno-biurowych, jak i charakter rzekomo powierzonej pracy na tym stanowisku.
Sąd analizując dostarczone dowody uznał więc, że w rzeczywistości ubezpieczona nie tylko nie wykonywała żadnego z powyższych zadań, a płatnik nie miał potrzeby jej zatrudniania. W sprawie nie przedstawiono ani jednego materialnego dowodu świadczenia pracy przez ubezpieczoną, w tym realizacji przez nią obowiązków, na które w postępowaniu przed ZUS wskazywała w oświadczeniu F. B.. Jest warte wskazania, że jak wynika
z zeznań F. B. – a zatem przełożonej A. G. (1) – wynika, że ubezpieczona podpisywała dokumenty, jednak F. B. nie potrafiła powiedzieć co do były za dokumenty. Tymczasem zgodnie z ww. oświadczeniem, do obowiązków ubezpieczonej miało należeć m.in. wystawianie faktur w programie czy przygotowanie dokumentów dla biura rachunkowego.
Nadto zauważenia wymaga, że jak wynika z zeznań F. B. i B. B., ubezpieczona, mimo że miała pracować na stanowisku „specjalisty do spraw administracyjno-biurowych” to wystawianiem faktur w imieniu płatnika zajmowała się F. B. – tak samo w okresie gdy ubezpieczona miała pracować u płatnika, jak i później – w tym nawet już po ustąpieniu z funkcji prezesa zarządu. Po ustąpieniu z funkcji członków zarządu bowiem F. B. i A. B. (1) dalej realizowali swoje obowiązki na podstawie zawartych ze spółką umów zlecenia.
Zaakcentowania ponownego wymaga, że pracodawca nie zatrudnia pracownika, aby dać mu pracę, źródło utrzymania i stworzyć ochronę ubezpieczeniową, ale dlatego, że istnieje potrzeba gospodarcza pozyskania nowego pracownika. Powyższe okoliczności przeczą zatem wersji forsowanej przez przedstawicieli płatnika i ubezpieczoną, że została zatrudniona ponieważ spółka potrzebowała specjalisty ds. administracyjno-biurowych zatrudnionego
w pełnym wymiarze czasu pracy, podczas gdy zarówno przed zatrudnieniem ubezpieczonej, jak i w czasie, gdy ubezpieczona rozpoczęła korzystanie ze zwolnienia wszystkie czynności
w spółce z powodzeniem wykonywali: F., A. i B. B., nie przedstawiono żadnych konkretnych dokumentów, z których wynikałyby jakieś konkretne czynności ubezpieczonej, a B. B. obejmując stanowisko prezesa zarządu nie był zainteresowany tym kiedy ubezpieczona wróci do pracy.
Przy powyższych ustaleniach, fakt wypłaty wnioskodawczyni wynagrodzenia w formie przelewu bankowego nie stanowi wystarczającego argumenty za uznaniem, że doszło do zawarcia rzeczywistej umowy o pracę. Biorąc pod uwagę bliskie relacje pomiędzy wspólnikami odwołującej się spółki, a ubezpieczoną nie jest bowiem wykluczone, iż operacje bankowe były wykonywane jedynie w celu uwiarygodnienia spornej umowy i następnie zwracane przez ubezpieczoną płatnikowi.
W ocenie Sądu przedstawiony materiał dowodowy nie pozwala więc na wyprowadzenie
z niego wniosku zgodnego z twierdzeniami podnoszonymi przez odwołującego się płatnika i zainteresowaną ubezpieczoną.
W końcu należy zauważyć, że swoboda kontraktowa stron nie jest wartością absolutną. Strony mogą łączyć się dowolną więzią prawną, w tym umową o pracę, ale wybierając ten model zatrudnienia zobowiązane są przestrzegać jego cech charakterystycznych. Wybór przez strony formy zatrudnienia ma daleko idące konsekwencje. Połączenie się stron zobowiązaniem pracowniczym skutkuje koniecznością przestrzegania reguł określonych w Kodeksie pracy
i innych aktach prawa pracy. O wykreowaniu stosunku pracy nie decyduje wyłącznie wola stron. Jest ona nieodzowna przy nawiązaniu zatrudnienia pracowniczego, jednak w sytuacji, gdy strony realizują więź prawną w oderwaniu od jej konstrukcyjnych cech, możliwe
i konieczne jest zweryfikowanie charakteru prawnego zobowiązania. Zapatrywanie to wynika z przyjęcia założenia, że o rodzaju umowy decydują w pierwszej kolejności przepisy prawa.
Zawarcie umowy o pracę i jej realizacja, muszą odpowiadać ustawowym kryteriom tej umowy (art. 22 § 1 k.p.), bowiem właśnie przez te kryteria jest definiowana istota umowy
o pracę. Natomiast zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i podleganie ubezpieczeniom są pochodne w stosunku do zawartej i realizowanej umowy. Bez umowy o pracę nie ma podstaw do ubezpieczenia. Zatem jeżeli umowa o pracę, mimo zgłoszenia do ubezpieczenia jest wykonywana w taki sposób, że nie realizuje ustawowych przesłanek, czyli nie realizuje się co do istoty, to nie można mówić o legalnym istnieniu umowy o pracę, a to oznacza że nie ma formalnoprawnych podstaw do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Przy takim rozumieniu istoty umowy o pracę nie można więc legalnie wywodzić, że celem tego rodzaju umowy może być już tylko objęcie ubezpieczeniem społecznym. Ubezpieczenie społeczne, przysługuje nie tym podmiotom, które kreują doraźne podstawy faktyczno-prawne tylko po to, by przy znikomym nakładzie własnym na system ubezpieczenia społecznego pozyskać rażąco nadmierne korzyści, lecz tym podmiotom które dysponują realnym tytułem ubezpieczenia,
w związku z którym systematycznie i sumiennie opłacają składki, czyli, w istocie, budują ten system, a nie tylko konsumują.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 16 listopada 2021 r. III AUa 332/21, LEX nr 3329720).
W świetle poczynionych ustaleń faktycznych, wątpliwości organu rentowego co do rzeczywistego celu i zamiaru stron nawiązujących ten stosunek prawny były uzasadnione,
a zatem zaskarżona decyzja organu rentowego odpowiada prawu.
Ostatecznie analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że sporna umowy o pracę jest umową pozorną w rozumieniu art. 83 § 1 k.c.
i w związku z tym na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako bezzasadne.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego ustalił zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026, poz. 118). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.