Sygnatura akt: VIII U 1656/26
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 12 lutego 2026 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych
(...) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z 13 lutego 2025 r. nr (...).
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy podnosił, że postępowanie zakończone decyzją z 13 lutego 2025 r. zostało wszczęte na wniosek A. N. (2), pełnomocnik A. N. (2) został poinformowany o wszczęciu i zakończeniu postępowania pismem z 22 stycznia 2025 r., doręczonym 29 stycznia 2025 r., rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z 13 lutego 2025 r. odnosi się do roszczenia A. N. (2) i zostało sformułowane w prawidłowy sposób, decyzja z 13 lutego 2025 r. została doręczona pełnomocnikowi A. N. (2) 17 1utego 2025 r.
W ocenie organu rentowego, biorąc pod uwagę powyższe czynności należy uznać, że
w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z 13 lutego 2025 r. A. N. (2) była traktowana jako strona tego postępowania i miała wszelkie uprawnienia przysługujące stronie postępowania, w szczególności miała możliwość wniesienia odwołania od decyzji, która jak wskazano, została doręczona pełnomocnikowi. W ocenie organu rentowego, na fakt posiadania przez A. N. (2) statusu strony postępowania zakończonego decyzją nie wpływa wskazanie w decyzji jako jej adresata (...) sp. z o.o.
(decyzja k. 1-2 pliku IV załączonych akt ZUS)
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 19 marca 2026 r. (data nadania w placówce pocztowej) złożyła A. N. (2) reprezentowana przez radcę prawnego.
Powyższej decyzji zarzuciła:
1)
naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lutego 2025 r. nr (...) nie zawierała jednoznacznego i kategorycznego rozstrzygnięcia w jej sentencji (osnowie), co stanowi brak obligatoryjnego elementu decyzji administracyjnej, a tym samym kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
2)
naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz pominięcie argumentacji i zarzutów zawartych we wniosku
o stwierdzenie nieważności decyzji (faktycznie wniosku o wszczęcie postępowania
z urzędu w sprawie stwierdzenia nieważności), podczas gdy organ poprzestał na ogólnikowym stwierdzeniu, iż brak jest podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, nie przeprowadzając merytorycznej analizy podniesionych zarzutów i nie odnosząc się do istoty błędów formalnych decyzji z 13 lutego 2025 r.
Wobec powyższego pełnomocnik odwołującej wniósł o zmianę decyzji z dnia 13 lutego 2025 r. nr (...) w całości poprzez orzeczenie co do istoty sprawy i ustalenie: istnienia na dzień wypadku tj. 14 lutego 2024 r., stosunku pracy pomiędzy A. N. (1), a (...) sp. z o.o. oraz iż zmarły A. N. (1) podlegał na dzień wypadku, tj. 14 lutego 2024 r. ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu uznając, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. naruszeniem art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., wobec czego jest dotknięta wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
(odwołanie k. 3-9)
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
(odpowiedź na odwołanie k. 12-13)
Na rozprawie z 7 września 2026 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 7 września 2026 r. 00:11:01-00:14:35 – płyta CD k. 36)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawczyni A. N. (2) była żoną A. N. (1), który w dniu
14 lutego 2024 r. uległ wypadkowi przy pracy ze skutkiem śmiertelnym.
(bezsporne)
W dniu 19 grudnia 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej) A. N. (2) reprezentowana przez radcę prawnego złożyła do organu rentowego wniosek o wydanie decyzji w przedmiocie podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy łączącego go z (...) sp. z o.o. z siedzibą w U..
(wniosek k. 1-3 pliku (...) załączonych akt ZUS)
W dniu 29 stycznia 2025 r. organ rentowy doręczył pełnomocnikowi wnioskodawczyni zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego z 22 stycznia 2025 r.
w przedmiocie podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy łączącego go z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. w U.. Korespondencja została odebrana przez osobę uprawnioną do odbioru – Z. G.. W zawiadomieniu organ poprosił o złożenie pisemnych wyjaśnień i przekazanie stosownych dokumentów dotyczących zatrudnienia A. N. (1) u płatnika (...) sp. z o.o. Została także pouczona, że przysługuje jej prawo: czynnego udziału w każdym stadium postępowania,
a przed wydaniem decyzji możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszenia żądań, wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów oraz żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem stron.
W nagłówku zawiadomienia A. N. (2) była wskazana.
(zawiadomienie wraz z potwierdzeniem odbioru k. 4-5 pliku (...) złączonych akt ZUS)
W toku postępowania toczącego się przed organem rentowym skarżąca nie przestawiła żadnych dowodów na okoliczność podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym.
(dokumenty w aktach ZUS)
W dniu 13 lutego 2025 r. organ rentowy wydał decyzją nr (...), którą stwierdził, że A. N. (1) jako pracownik u płatnika (...) sp. z o.o. nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu. W nagłówku decyzji, jako jej adresata wskazano: (...) SP. Z O.O. (...)-(...). Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi wnioskodawczyni w dniu 17 lutego 2025 r. Korespondencja została odebrana przez osobę uprawnioną do odbioru – Z. G..
(decyzja z 13 lutego 2025 r. wraz z potwierdzeniem odbioru k. 16-19 pliku (...) złączonych akt ZUS)
Od powyższej decyzji nie złożono odwołania w terminie miesiąca od dnia doręczenia.
(bezsporne)
W dniu 17 lipca 2025 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył do Prezesa ZUS wniosek o stwierdzenie nieważności w całości decyzji organu rentowego z 13 lutego 2025 r. Decyzji zarzucił, że: została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez brak obligatoryjnego elementu decyzji administracyjnej, jakim jest jednoznaczne
i kategoryczne rozstrzygnięcie zawarte expressis verbis w osnowie (sentencji) decyzji, a także naruszenie art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z 28 k.p.a. poprzez nieprawidłowe określenie kręgu stron postępowania, bowiem jako stronę wskazano wyłącznie (...) sp. z o.o. z siedzibą
w U., pomijając jednocześnie A. N. (2), która była inicjatorem postępowania oraz posiadała interes prawny w jego rozstrzygnięciu.
(wniosek z 22 lipca 2025 r. k. 2-4 pliku II akt ZUS)
Decyzją z dnia 24 września 2025 r. nr (...) w U. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 13 lutego 2025 r. nr (...).
(decyzja z 24 września 2025 r. k. 16-17 pliku II akt ZUS)
W dniu 30 października 2025 r. pełnomocnik skarżącej złożył odwołanie od decyzji
z 24 września 2025 r.
(odwołanie k. 1-7 pliku III akt ZUS)
Decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r. organ rentowy uchylił decyzję z 24 września 2025 r. nr (...).
(decyzja z 2 grudnia 2025 r. k. 25-26 pliku III akt ZUS)
Następnie, w dniu 12 lutego 2026 r. organ wydał zaskarżoną decyzję nr (...).
(decyzja k. 1-2 pliku IV załączonych akt ZUS)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej dowodów
z dokumentów. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 235
2 § 1 pkt 2 k.p.c. postanowił pominąć wnioski dowodowe zgłoszone w odwołaniu przez pełnomocnika odwołującego
o przeprowadzenie dowodów z dokumentów takich jak: karta wypadku z dnia 13 marca
2024 r., druk (...) P (...) z 16 lutego 2024 r., druk (...) z dnia 22 lutego 2024 r., protokół kontroli Państwowej Inspekcji Pracy z 29 maja 2025 r., jak również dowodów z zeznań świadków czy odwołującej się. Istotą tego postępowania nie jest bowiem ustalenie podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym, a sama kwestia nieważności decyzji
z 13 lutego 2025 r. W tym postępowaniu Sąd może badać jedynie czy w przypadku ww. decyzji spełnione zostały przesłanki określone w art. 156 k.p.a., zaś gdyby Sąd stwierdził, że któraś z przesłanek wymienionych w tym przepisie została spełniona, to i tak nie mógłby w tym postępowaniu przeprowadzić postępowania w przedmiocie podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom i merytorycznie rozpoznać sprawę. Nawet bowiem gdyby przyjąć, że decyzja z 13 lutego 2025 r. dotknięta jest wadą nieważności, to merytoryczne rozstrzygnięcie co do podlegania ubezpieczeniom przez A. N. (1) musiałoby być najpierw ocenione przez organ rentowy i być przedmiotem kolejnej decyzji. Dopiero na skutek złożenia odwołania od takiej decyzji organu rentowego, Sąd mógłby badać merytoryczne kwestie dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych toczących się przed sądem powszechnym, przedmiot sporu nie może wykraczać poza treść tej decyzji. Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się zatem do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Oznacza to, że przed sądem strona może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210).
Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się zatem wyłącznie do rozstrzygnięcia kwestii prawnej i nie było konieczne zbieranie materiału dowodowego ponad załączone do akt dowody
z dokumentów.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie jest niezasadne.
Zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.), decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zatem zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Przyjmowany jest obecnie pogląd, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu
art. 156 § 1 pkt 2 decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Takie cechy temu pojęciu przypisał Naczelny Sąd Administracyjny
w wyroku z 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23, stwierdzając, że: „Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.” (zob. W. Chróścielewski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. A. Krawczyk, Warszawa 2025, art. 156, LEX).
W wyroku z 25 sierpnia 2021 r. (II OSK 1708/18, LEX nr 3231945) NSA, podkreślając wagę oczywistości naruszenia prawa jako warunkującą kwalifikację do rażącego naruszenia prawa, przyjął: „Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi więc o spór o wykładnię prawa, gdyż odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (por. m.in. wyroki NSA: z 9 sierpnia 2016 r., II OSK 2868/14, LEX nr 2119359;
z 2 marca 2011 r., II OSK 2226/10, LEX nr 824448; z 11 maja 1994 r., III SA 1705/93, Wspólnota 1994, nr 42, poz. 16)” więcej: J. (...), J. M. [w:] B. Adamiak,
J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 20, 2026, art. 156, Nb 63).
W niniejszym postępowaniu strona skarżąca podnosiła, że wobec decyzji z 13 lutego 2025 r. zachodziła przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a zatem że została wydana
z rażącym naruszeniem prawa. W jej ocenie rażące naruszenie prawa miało polegać na nie zawarciu w decyzji jednoznacznego rozstrzygnięcia, co uniemożliwiało ustalenie jej rzeczywistej treści, a nadto decyzja błędnie określała krąg stron postępowania, z naruszeniem przepisów k.p.a.
Twierdzenia na temat pozbawienia skarżącej prawa do występowania w procesie jako jego strona są jednak bezzasadne. Ze zgromadzonych dokumentów jednoznacznie wynika, że w dniu 29 stycznia 2025 r. organ rentowy doręczył pełnomocnikowi wnioskodawczyni zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy łączącego
go z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. w U., natomiast w dniu 17 lutego 2025 r. doręczył pełnomocnikowi odwołującej decyzję zawierającą merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące podlegania przez A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym.
Wnioskodawczyni miała zatem możliwość czynnego udziału w postępowaniu, możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszenia żądań. Miała też możliwość wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, a także –
w razie wykazania interesu – żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Z drugiej strony została ona również wezwana przez organ do złożenia pisemnych wyjaśnień i przekazanie stosownych dokumentów dotyczących zatrudnienia A. N. (1) u płatnika (...) sp. z o.o. – czego jednak odwołująca nie uczyniła. Ubezpieczona nie złożyła także odwołania od decyzji z 13 lutego 2025 r. – na skutek czego decyzja ta stała się prawomocna.
Skarżąca, choć nie wymieniono jej w nagłówku decyzji, była zatem traktowana przez organ rentowy jako strona na równi z (...) sp. z.o.o. Niewskazanie odwołującej w nagłówku decyzji z 13 lutego 2025 r. nie pozbawiło jej prawa do czynnego udziału strony w rozumieniu art. 10 k.p.a., jak również nie pozbawiło jej możliwości wniesienia odwołania od tej decyzji do Sądu w ustawowym terminie bez konieczności sięgania po nadzwyczajne środki wzruszania decyzji prawomocnych.
Należy przy tym zauważyć, że choć w nagłówku decyzji z 13 lutego 2025 r. wnioskodawczyni nie została wymieniona, to już w nagłówku skierowanego do niej zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego widnieje je nazwisko i adres. Uchybienie w postaci nieoznaczenia wnioskodawczyni jako strony w nagłówku decyzji jest zatem dalekie od uznania go za wadę postępowania o takim ciężarze, żeby należało ono do „rażących naruszeń prawa” w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Przy kwalifikowaniu naruszenia prawa do kategorii naruszenia rażącego chodzi bowiem nie o sam fakt zachowania się organu niezgodnie z normą prawną, lecz o takie skutki, których dotkliwości dla strony niczym nie można usprawiedliwiać. Stwierdzone naruszenie prawa powinno zatem mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2024 r., II OSK 1455/21, LEX nr 3709493).
Ciężko się również zgodzić z twierdzeniem, że decyzja została sformułowana w sposób niejednoznaczny i w związku z tym organ naruszył art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. W ocenie Sądu organ rentowy w sposób jednoznaczny rozstrzygnął, że A. N. (1) nie podlegał ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako pracownik pracodawcy (...) sp. z o.o. Decyzja nie zawiera żadnych błędów czy niejasności w tym zakresie - wskazywała kto, z jakiego tytułu i u jakiego płatnika w ocenie organu rentowego nie podlega ubezpieczaniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.
Wskazania również wymaga, że jeżeli A. N. (2) rzeczywiście zostałaby pozbawiona przez organ rentowy możliwości uczestniczenia w postępowaniu dotyczącym podlegania A. N. (1) ubezpieczeniom społecznym, albo z innych powodów bez własnej winy nie brałaby udziału w postępowaniu, to wydana na skutek takiego postępowania prawomocna decyzja powinna być wzruszona nie w trybie art. 156 k.p.a., a w trybie art. 145 k.p.a. W takiej sytuacji zachodziłaby bowiem przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. To bowiem art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi o skutkach braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy. (szerzej na ten temat: B. Adamiak [w:]
B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 20, 2026, art. 145, Nb 24–30).
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie jako bezzasadne.
(punkt 1. wyroku).
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1
1 oraz 3 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego ustalił zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026, poz. 118). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.
(punkt 2. wyroku).