UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) r. Prezes K. (...)na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 i2 , art. 5 art. 6 pkt 1 i3 , art. 7 ust. 1 pkt 1 , art.16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 8 ust. 1,2 i2a , art. 17 ust. 1 i 3, art. 38 pkt. l ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2025 r. poz. 197), potwierdził podleganie ubezpieczeniu:
I. wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu dla:
K. R. (1) od dnia (...)
II. emerytalno - rentowemu dla:
K. R. (1) od dnia (...)
Jednocześnie uznał, iż:
III. do opłacenia składek za osobę wymienioną w niniejszej decyzji zobowiązani są: R. K. i J. J. (1)
IV. należności z tytułu składek za osobę wymienione w cz. I i II wynoszą na:
- ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie - (...)
- ubezpieczenie emerytalno-rentowe - (...)
Ogółem:(...)
Odsetki za zwłokę do dnia wydania decyzji wynoszą na:
- ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie - (...)
- ubezpieczenie emerytalno-rentowe -(...)
Ogółem: - (...)
Razem należność stanowi kwotę 2100,00 i powinna być opłacona w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji wraz z należnymi za te dni odsetkami za zwłokę, co w przypadku dokonania wpłaty w dniu (...) r. będzie stanowiło kwotę (...) zł
W uzasadnieniu podniesiono, ze zgodnie z art. 5, art. 6 pkt. 1 i 3, art. 7 ust. 1 pkt.1, art.16 ust. 1 pkt.1 i 3 oraz art.38 wyżej powołanej ustawy ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego powierzchnia gospodarstwa rolnego obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowych lub dział specjalny a także jego małżonek, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty; w myśl art.4 ust.1 i 2 wyżej powołanej ustawy składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik, a jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacania składki ciąży na nich solidarnie. Obowiązek opłacania składki powstaje od dnia, w którym powstało ubezpieczenie, a ustaje od dnia, w którym ustało ubezpieczenie; zgodnie z powołanymi przepisami ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy podlega K. R. (1) jako rolnik, zatem zarówno K. R. (1) jak i jego żona J. R. (1) są zobowiązani do opłacania składek w ustawowych terminach płatności. Ponieważ obowiązek nie został dopełniony, wydano decyzję jak w sentencji.
/decyzja k. 133 akt KRUS/
J. R. (1) wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w części, tj. w zakresie pkt III.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
a)
art. 4 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż sam fakt bycia współwłaścicielem gospodarstwa rolnego rodzi obowiązek solidarnego opłacania składki, podczas gdy działalność rolnicza była prowadzona wyłącznie przez K. R. (1) i tylko na jego rzecz;
b)
art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie, co doprowadziło do uznania J. R. (1) za zobowiązaną do opłacania składek za K. R. (1), mimo tego, że J. R. (1) nie pracowała w gospodarstwie męża ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym;
c)
art. 38 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie domniemania, iż J. R. (1) będąca współwłaścicielem gruntów rolnych uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej, podczas gdy J. R. (1) jest pracownikiem naukowym i nigdy nie uczestniczyła w prowadzeniu działalności rolniczej wraz z mężem.
Dodatkowo odwołująca podniosła, że małżonkowie nie zamieszkują razem od (...) r. i są w trakcie procesu rozwodowego i o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Wskazano także, że odwołująca nigdy nie prowadziła działalności rolniczej, jest pracownikiem naukowym pracuje jako adiunkt na U. (...) wŁ.. Podczas trwania całego małżeństwa 5 dni w tygodniu zamieszkiwała w swoim mieszkaniu w Ł., przyjeżdżając do męża wraz z córką jedynie w weekendy.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o:
1)
uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie punktu III w całości,
2)
zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
/odwołanie k. 3-4/
W odpowiedzi na odwołanie Prezes K. (...) wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, iż odpowiedzialność współmałżonka za zobowiązania podatkowe wynika z art. 29 § 1 Ordynacji Podatkowej - skoro wiec J. i K. R. (1) mają wspólność majątkową, organ rentowy może dochodzić zapłaty długów podatkowych K. R. z majątku wspólnego małżonków. W ocenie organu bez znaczenia są okoliczności podnoszone przez odwołującą, że małżonkowie nie mieszkają razem od sierpnia 2024 i są w trakcie procesu rozwodowego. Argumenty odnoszące się do regulacji rodzinnych płatnika i małżonki nie mają najmniejszego znaczenia i dopóki trwają oni w związku małżeńskim za zaległości podatkowe odpowiadają solidarnie.
/odpowiedź na odwołanie k. 6-7/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Odwołująca J. R. (1) jest małżonką K. R. (1), rolnika podlegającego od (...) r. ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. /bezsporne/
Państwo R. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni(...)., K. R. (1) jest nadto właścicielem gruntów o powierzchni (...). Dzierżawa zawarta (...) r. pomiędzy K. R. (1) z E. H. zakończyła się (...) r.
/protokół z wizytacji w gospodarstwie rolnym k. 117 akt KRUS zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:09:28-00:10 28 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 23.10.2025 00:01:47-00:08:37/
Na wskazanych gruntach K. R. (1) prowadzi działalność rolniczą w postaci uprawy zbóż, tj. pszenżyto i owies.
/bezsporne, protokół z wizytacji w gospodarstwie rolnym k. 117 akt KRUS/
K. R. (1) z małżonką J. R. (1) do(...) r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Na ich utrzymaniu pozostawała pełnoletnia córka J. R. (2).
/zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:09:28-00:10 28 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 23.10.2025 00:01:47-00:08:37, zeznania świadka J. R. (2) protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:04:17-00:08:04 /
J. R. (1) w całym okresie trwania małżeństwa pracowała zawodowo w Ł., gdzie wraz z córką zamieszkiwały 5 dni w tygodniu. Do domu, w którym mieszkał ubezpieczony przyjeżdżały wyłącznie w weekendy, na święta i wspólne wakacje, głównie żeby się spotkać i odpoczywać. W chwili obecnej od (...) r. wnioskodawczyni wraz z córką stale zamieszkują w mieszkaniu w Ł., który stanowi majątek odrębny J. R. (1).
/zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:09:28-00:10 28 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 23.10.2025 00:01:47-00:08:37, zeznania świadka J. R. (2) protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:04:17-00:08:04/
Odwołująca nie prowadziła działalności rolniczej - nie wykonywała pracy w gospodarstwie rolnym. Pomagała jedynie czasami mężowi w weekendy przy żniwach lub w jego stolarni. Utrzymywała się z pracy zawodowej na U. (...) w Ł..
/zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:09:28-00:10 28 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 23.10.2025 00:01:47-00:08:37, zeznania świadka J. R. (2) protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:04:17-00:08:04 /
J. R. (1) nie jest rozwiedziona ani w separacji z mężem K. R. (1). Przed Sądem Okręgowym w (...) za sygn. (...) trwa postępowanie rozwodowe. Wyrokiem z dnia (...) Sąd Rejonowy w (...)ustanowił rozdzielność majątkową pomiędzy powódką J. R. (1) a K. R. (1), których wspólność ustawowa wynikała z zawarcia przez nich związku małżeńskiego z datą wsteczną - z dniem(...) r.
/wydruk z Portalu Informacyjnego dla sprawy sygn. akt (...) k. 17 wydruk z Portalu Informacyjnego dla sprawy sygn. akt (...)/ k. 16, protokół z rozprawy z dnia 13.05.2025 r. w sprawie sygn akt(...) k. 18-20 odpis wyroku z dnia 29.05.2025 r. k. 37, zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 18.12.2025 00:09:28-00:10 28 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 23.10.2025 00:01:47-00:08:37/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy i w załączonych do akt sprawy aktach KRUS, zeznań świadka – córki wnioskodawczyni -jej córki oraz przesłuchania odwołującej jako strony. Dowody te wzajemnie się uzupełniają, nie nasuwają żadnych wątpliwości Sądu oraz nie zostały skutecznie zakwestionowane przez organ rentowy.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie częściowo zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 7 i art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społeczna rolników
(t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1770) ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega z mocy ustawy rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu, nie ma ustalonego prawa do emerytury/renty lub do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy składki na ubezpieczenie za każdego ubezpieczonego opłaca rolnik. Jeżeli działalność rolnicza jest prowadzona na rachunek kilku osób, obowiązek opłacenia składki ciąży na nich solidarnie. Obowiązek opłacenia składki powstaje od dnia, w którym powstało ubezpieczenie, a ustaje od dnia, w którym ustało ubezpieczenie.
Przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, że: jeżeli własność lub dzierżawa gruntów, o których mowa w pkt 1, przysługuje kilku osobom lub jeżeli obowiązek podatkowy, o którym mowa w pkt 2, ciąży na kilku osobach - każda z tych osób uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej - art. 38 pkt 3 ustawy.
W myśl art. 5 ustawy przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.
W świetle art. 6 pkt 1 i 2 ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia;
2) domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:
a) ukończyła 16 lat,
b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy;
Stosownie do art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio m.in. art. 26, art. 29 § 1 i 2, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
W świetle znajdującego odpowiednie zastosowanie przepisu art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
(t.j. Dz.U. z 2025 r., poz.111) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.
W myśl art. 29 § 1 tej ustawy w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.
W kontekście powyższego należy mieć na względzie, iż sam fakt bycia współwłaścicielem bądź posiadaczem gospodarstwa rolnego, czy też bycie małżonkiem rolnika nie jest równoznaczny z prowadzeniem działalności rolniczej. Małżonek rolnika niepracujący w gospodarstwie rolnym i nie uczestniczący w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie podlega ustawowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników przewidzianemu w art. 4 i 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.). Przez pojęcie „małżonek rolnika pracujący w gospodarstwie rolnym" należy rozumieć przyczynianie się do właściwego jego funkcjonowania, czyli wykonywanie takich czynności w gospodarstwie rolnym, bez których funkcje gospodarstwa nie mogą być realizowane.
(por. wyrok Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim - VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 maja 2017 r., VI U 157/17)
Zgodnie z art. 4 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników ciąży na ubezpieczonych solidarnie, co oznacza że organ rentowy może żądać całości lub części należności składkowych od wszystkich ubezpieczonych łącznie lub od każdego z osobna, a zaspokojenie jego roszczenia przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałego.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2015 r., III AUa 1216/14)
Jednocześnie nie należy tracić z pola widzenia - co zdaje się robić odwołująca, że czym innym jest stwierdzenie obowiązku objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników a czym innym odpowiedzialność za zobowiązania składkowe z tego tytułu, a ta stricte nie odnosi się tylko do osób ubezpieczonych. Nie można utożsamiać braku uiszczania składek do KRUS z "obejmowaniem" czy też "podleganiem" ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2011 r., III SA/Kr 3/11)
I o ile należy zgodzić się z odwołująca, iż ona sama nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z racji wykonywania pracy na etacie w Ł. i z racji niepodejmowania działalności rolniczej, nie oznacza to, że generalnie nie odpowiada za należności składkowe męża z tego tytułu w okresie istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej.
Powyższą kwestię regulują powoływane art. 26 i 29 ustawy Ordynacja podatkowa- w tym przypadku stosowane odpowiednio.
W przepisie art. 29 tej ustawy jest mowa o odpowiedzialności płatnika składek, zaś w przepisie art. 26 powołanej wskazano, że płatnik odpowiada całym swoim majątkiem, zaś w art. 29 doprecyzowano, że odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.
W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 (podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki) obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.
Zgodnie z brzmieniem art.29 § 2 tej ustawy skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:
1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej;
2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu;
3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka;
4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji”.
Panująca rozdzielność majątkowa powoduje to, że zarówno przychody, jak i zaciągnięte po tej dacie zobowiązania nie dotyczą współmałżonka. Od tej daty istnieją dwie odrębne od siebie masy majątkowe – majątki odrębne każdego z małżonków.
Zgodnie z art. 29 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej „odpowiedzialność małżonka niebędącego płatnikiem składek za zaległości składkowe drugiej osoby w związku małżeńskim jest ograniczona”. Skutki prawne zniesienia wspólności majątkowej, a więc ustanowienia rozdzielności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań składkowych powstałych przed zawarciem umowy, co oznacza, że współmałżonek nie odpowiada za zobowiązania składkowe powstałe po dniu zawarcia takiej umowy
(tak uznał w wyroku z dnia 20 lipca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, sygn. akt III AUa 1332/14).
Z inną sytuacją mamy bowiem do czynienia, gdy między małżonkami istnieje ustrój wspólności ustawowej. Współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka-podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Małżonka jest zobowiązana z majątku wspólnego z tytułu zobowiązania podatkowego współmałżonka, co wprost wynika z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i jeżeli egzekucja ma być prowadzona z ich majątku wspólnego, tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na oboje małżonków. W tym stanie rzeczy, wobec zgłoszenia zarzutu dotyczącego zajęcia rachunku bankowego, nieskierowanie tytułu wykonawczego do małżonki skarżącego w sposób rażący narusza art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) i w żaden sposób nie można uznać za wypełnienie tego obowiązku zakreślenie w tytule wykonawczym odnośników dotyczących jej małżonka, bowiem nie wypełnia to dyspozycji art. 27c tejże ustawy.
(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2018 r., I SA/Po 1083/17)
Wszelkie modyfikacje ustroju majątkowego małżonków są skuteczne w stosunku do zobowiązań podatkowych powstałych po dokonanej modyfikacji ustroju majątkowego. A zatem ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie wspólności majątkowej nie będzie się odnosiło do zobowiązań podatkowych powstałych przed datą zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu, ustania wspólności majątkowej w razie ubezwłasnowolnienia małżonka względnie uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji małżonków”. (
por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt III AUa 36/15)
Przepis art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa jest przepisem szczególnym. Wynika z niego, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje odrębny majątek podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka, przy czym skutki prawne ograniczenia, zniesienia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej umownie lub sądownie. Nie istnieje możliwość uwolnienia się skutecznie od odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z powołanego art. 29 ustawy przez zawiadomienie wierzyciela o zawartej umowie majątkowej małżeńskiej, albowiem reguluje on odpowiedzialność małżonka do dnia ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej. Zniesienie wspólności małżeńskiej skutkuje wyłączeniem zastosowania art. 29 § 1 ustawy, natomiast w stosunku do zaległości podatkowych powstałych po tej dacie małżonek taki może jednak odpowiadać jako osoba trzecia na zasadach wynikających z art. 111 ustawy.
(por. wyrok Sąd Apelacyjny we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2012 r., sygn. akt III AUa 895/12)
Zgodnie z art. 111 Ordynacji podatkowej oraz powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Go 186/10:
„1. Przeniesienie na członka rodziny podatnika odpowiedzialności na podstawie art. 111 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) wymaga łącznego spełnienia wszystkich wskazanych w nim przesłanek. Niewykazanie przez organ podatkowy chociażby jednej z nich, uniemożliwia obciążenie odpowiedzialnością osoby trzeciej.
2. Przesłankami przedmiotowymi odpowiedzialności członka rodziny podatnika jest stałe współdziałanie, pozostające w związku przyczynowym i czasowym, współkierowanie z podatnikiem w wykonywaniu przez niego działalności gospodarczej, co oznacza, że nie może to być pomoc okazjonalna lub dorywcza. Nie może być także objęta zinstytucjonalizowanymi formami prawnymi, takimi jak: umowa o pracę, o dzieło, umowa zlecenie”.
Tak wiec, jak wskazał w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd Najwyższy – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, sygn. akt II UK 364/16 - w przypadku zobowiązań składkowych skutkiem prawnym umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową jest wyłączenie odpowiedzialności współmałżonka za zobowiązania składkowe małżonka (płatnika)
powstałe po dniu zawarcia tej umowy przy równoczesnym braku spełnienia przesłanek z art. 111 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749). Należy to tak rozumieć, że jeżeli małżonek nie współdziałał w wykonywaniu działalności gospodarczej po dacie ustanowienia rozdzielności majątkowej, nie może odpowiadać za długi podatnika. Współmałżonek będzie odpowiadał za zobowiązania podatnika jeżeli w dacie zawarcia umowy o rozdzielność majątkowa bądź jej ustanowienia przez sąd zobowiązania podatkowe istniały. W takim wypadku ustrój rozdzielności majątkowej nie uchroni przez prowadzeniem egzekucji z majątku wspólnego małżonków, ale tylko dotyczącej już istniejących zobowiązań.
Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby wnioskodawczyni będąca małżonką dłużnika jakkolwiek współpracowała z nim przy prowadzeniu działalności rolniczej.
W tym miejscu wskazać należy, że udziały w majątku objętym wcześniej wspólnością majątkową małżeńską powstają w momencie ustania tej wspólności, w tym poprzez ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej, a wielkość tych udziałów jest równa. Jest tak, niezależnie od tego, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r., II CKU 10/96).
Wprawdzie do czasu podziału majątku wspólnego, każdemu z małżonków przysługuje uprawnienie do zgłoszenia żądania ustalenia nierównych udziałów w tym majątku (art. 43 § 2 K.r.o.), jednak skutek w postaci ustalenia, że udziały małżonków nie są równe, wymaga konstytutywnego orzeczenia sądu. Do chwili jego uprawomocnienia się należy przyjmować, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 roku, III CZP 9/15 (Lex 1665896).
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że K. R. (1) od dnia(...)r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i jako płatnik był zobligowany do opłacenia składek z tego tytułu, a łączne zadłużenie za ten okres, wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji, wynosi łącznie(...)zł. Powyższego nie kwestionowała wnioskodawczyni. Kwestia sporna dotyczy możliwości wyegzekwowania należności z majątku J. R. (1) jako małżonki płatnika.
Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wykazało, że stosownie do powyższych przepisów, zabezpieczenie wierzytelności na majątku wspólnym płatnika składek i jego małżonki J. R. (1) a także na jej majątku odrębnym może dotyczyć należności
powstałych jedynie do dnia
(...) tj. do dnia zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu, co tym samym wyklucza odpowiedzialność J. R. (1) za długi płatnika powstałe w okresie od tej daty, ponieważ jako małżonka dłużnika w chwili powstania zadłużenia pozostawała już w ustroju majątkowej rozdzielności małżeńskiej.
Oczywistym jest, że nie może ona (jak i dłużnik) ponosić odpowiedzialności za długi z majątku dorobkowego po tej dacie, skoro w chwili powstania długu jak i w chwili wydawania zaskarżonej decyzji taka prawna więź nie łączyła małżonków.
Powyższego nie można zaś odnieść do zobowiązań składkowych powstałych przed tą datą, skoro wówczas wspólność majątkowa małżeńska istniała. Co do zadłużenia powstałego do 6 sierpnia 2024 r. K. R. (1) dłużnikiem podstawowym za dług wynikający z nieopłaconych składek z tytułu prowadzonej działalności rolniczej, niemniej jednak możliwym jest też zaspokojenie z majątku małżonka wobec istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej.
W tym stanie rzeczy nie może zatem zostać uznana za poprawną decyzja, która odnosi się do nieistniejącego stanu prawnego - co prawda ujawnionego dopiero wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) r.
W konsekwencji wyłączenie małżonki dłużnika, która stała się stroną zaskarżonej decyzji z odpowiedzialności za długi małżonka powstałe po zniesieniu wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu jest zasadne, co powoduje, że małżonek zobowiązany jest do odpowiedzialności ze swojego majątku. Po ustaniu wspólności małżeńskiej do dotychczasowych majątków odrębnych małżonków dochodzą udziały w dotychczasowym majątku dorobkowym, który przekształcił się we współwłasność w częściach równych. (art. 51 k.r.o. i art. 51
1 k.r.o).
W tym miejscu podnieść również należy, iż w toku postępowania sądowego w sprawie z odwołania od decyzji ZUS czy KRUS w przedmiocie odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek małżonka, Sąd nie musi ustalać, czy i jaki majątek małżonków istnieje (istniał), czy został on podzielony, wreszcie (w przypadku istnienia majątku wspólnego) jaka jest wysokość udziału, jaki małżonek uzyskał w majątku wspólnym. Badanie takie nastąpi dopiero w postępowaniu egzekucyjnym. Przepis art. 319 k.p.c. zwalnia sąd od badania i oznaczenia w wyroku masy majątkowej, z której odpowiada dłużnik
(por. KPC komentarz pod red. Z. Resicha i W. Siedleckiego, W-wa 1976 str. 502 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 1976 roku, IV PR 135/76, OSN 1977, Nr 4, poz. 80).
W związku z tym przepis art. 319 k.p.c stanowi, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych, albo do wysokości ich wartości, Sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów, ani ich wartości, uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.
(por. wyrok SN z dnia 22 października 1977 r. w sprawie II CR 335/77, opubl. LEX nr 7959)
Po (...) r. odpowiedzialność K. R. (1) ograniczona jest wprawdzie do jego majątku odrębnego, jednakże z uwzględnieniem jego udziału w majątku wspólnym małżonków J. R. (1) i K. R. (1). K. R. (1) jest nadal dłużnikiem podstawowym za dług wynikający z nieopłaconych składek z tytułu działalności rolniczej, niemniej jednak możliwym jest też zaspokojenie z jego udziału w majątku wspólnym istniejącym do dnia(...) r. Natomiast ustalenie, czy istnieje majątek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności, należy do postępowania egzekucyjnego, a wnioskodawczyni – współmałżonka J. R. (1) ma prawo do powołania się w jego toku na ograniczenie odpowiedzialności w związku ze zniesieniem wspólności majątkowej małżeńskiej.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję jedynie w ten sposób, że zniósł obowiązek opłacenia przez J. R. (1) zaległych składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie rolnika K. R. (1) za okres od(...) r.
SSO Paulina Kuźma