UZASADNIENIE
Decyzją z 8 stycznia 2025 r. znak (...), nr sprawy (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił J. G. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 26 października do 5 grudnia 2024 r. i przyznał jej prawo do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (...) za okres od 6 do 28 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że po ustaniu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę 26 października 2024 r. J. G. kontynuowała prowadzenie pozarolniczej działalności, z tytułu której od 26 października 2024 r. nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. J. G. została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym 6 grudnia 2024 r. W związku z tym nie przysługuje jej prawo do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu działalności gospodarczej za okres od 26 października do 5 grudnia 2024 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. G., wnosząc o uchylenie decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazała, że w związku ze zbiegiem tytułów do ubezpieczenie jej składki były zawsze naliczane i odprowadzane z tytułu umowy o pracę. Korzystając ze świadczenia rehabilitacyjnego, nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jej obowiązki w tym czasie wykonywał mąż i zatrudnieni pracownicy. Świadczenie rehabilitacyjne powinno być wypłacone za okres od 3 maja 2024 r. do 28 grudnia 2024 r. zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 maja 2024 r., znak sprawy (...). Za podstawę wypłaty świadczenia powinno zostać przyjęte zaświadczenie – druk Z-3 pracodawcy. Zdaniem ubezpieczonej, będąc na świadczeniu rehabilitacyjnym, zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego należy dokonać po świadczenia.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od ubezpieczonej na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 28 kwietnia 2026 r. strony podtrzymały swoje stanowiska.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 25 października 2024 r. J. G. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Szpitalu (...) w B. Z tego tytułu podlegała ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu.
3 listopada 2023 r. J. G. stała się niezdolna do pracy na skutek złamania kości udowej w wypadku komunikacyjnym.
W okresie od 3 listopada do 5 grudnia 2023 r. pobierała wynagrodzenie chorobowe za okres niezdolności do pracy.
W okresie od 6 grudnia 2023 r. do 2 maja 2024 r. pobierała zasiłek chorobowy.
7 maja 2024 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że J. G. pozostaje niezdolna do pracy oraz, że w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, na okres 8 miesięcy, licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego.
Decyzją z 9 maja 2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. przyznał J. G. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 3 maja do 31 lipca 2024 r. w wysokości 90% podstawy wymiaru oraz od 1 sierpnia do 28 grudnia 2024 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru.
Zatrudnienie J. G. w Szpitalu (...) w B. ustało z dniem 25 października. Tego następnego dnia J. G. została wyrejestrowana z ubezpieczenia chorobowego.
Równolegle od 1 stycznia 2016 r. J. G. prowadziła razem ze swoim mężem w formie spółki cywilnej działalność gospodarczą pod nazwą (...), NIP: (...).
W grudniu 2024 r. J. G. udała się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S., aby ustalić, dlaczego nie otrzymała świadczenie rehabilitacyjnego za część października i listopad 2024 r.
J. G. została zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej 6 grudnia 2024 r. Wcześniej nie zgłaszano jej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tego tytułu. Z uwagi na zbieg tytułów ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej opłacała jedynie składkę zdrowotną.
Dowód:
- akta sprawy o świadczenie rehabilitacyjne (...),
-dokumentacja orzeczniczo-lekarska stanowiąca podstawę wydania opinii i orzeczeń lekarskich MED. Nr(...),
- zeznania J. G. k. 27-27v,
- zgłoszenie do ubezpieczeń k. 36-36v,
- wyrejestrowanie z ubezpieczeń k. 37-37v.
Stan faktyczny w niniejszej Sąd ustalił w oparciu o zgromadzone dokumenty. Sąd nie znalazł podstaw do odmówienia wiary wskazanym dowodom. Rzetelność i autentyczność dokumentów nie były podważane przez strony i nie budziły wątpliwości. Sąd oparł się również na zeznaniach ubezpieczonej J. G., które uznał w przeważającej mierze za wiarygodne jako spontaniczne, konsekwentne i jasne. Nadto korespondowały one z dowodami z dokumentów.
Sąd uznał zeznania ubezpieczonej za niewiarygodnie w zakresie, w jakim twierdziła, że działalność gospodarczą prowadzi od 2018 r. Z CEIDG wynika bowiem, że rozpoczęła ją 1 stycznia 2016 r. Dane ujęte w ewidencji stanowią bardziej wiarygodnie źródło informacji w tej kwestii, niż zawodna, ludzka pamięć, w szczególności biorąc pod uwagę, że ubezpieczona w żaden sposób nie wytłumaczyła tej rozbieżności.
Sąd nie ustalił w ramach postępowania dowodowego, że w okresie niezdolności do pracy ubezpieczona nie wykonywała obowiązków wspólnika spółki cywilnej i była zastępowana przez swoich pracowników oraz męża. Ubezpieczona co prawda zawarła takie twierdzenie w uzasadnieniu odwołania od decyzji, jednak (mimo spoczywającego na niej w tym zakresie ciężaru dowodu) nie przedstawiła na jego poparcie żadnego dowodu. W szczególności ubezpieczona nie wspomniała o tym w trakcie przesłuchania w charakterze strony.
Abstrahując od oceny dowodów, Sąd już w tym miejscu zaznacza, że przytoczony przez ubezpieczoną fakt, jakoby nie wykonywała pracy zarobkowej w okresie niezdolności do pracy, nie miał kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, o czym w dalszej części uzasadnienia.
Sąd zważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było prawo ubezpieczonej J. G. do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 26 października do 5 grudnia 2024 r. Choć ubezpieczona wniosła o uchylenie decyzji w całości, to z uzasadnienia jej odwołania wynika, że domaga się wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 3 maja 2024 r. do 28 grudnia 2024 r. W zakresie, w jakim organ rentowy przyznał jej świadczenie rehabilitacyjne za okres od 6 do 28 grudnia 2024 r., ubezpieczona kwestionowała jedynie wskazany w decyzji tytuł ubezpieczenia.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501 z późn. zm.), zwanej w dalszej części rozważań „ustawą zasiłkową”, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy zasiłkowej „ubezpieczony” oznacza osobę objętą ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa.
Zgodnie z literalną treścią art. 18 ust. 1 ustawy zasiłkowej świadczenie rehabilitacyjne przysługuje „ubezpieczonemu”, co mogłoby sugerować, że nie przysługuje ono osobom, u których niezdolność do pracy powstała w okresie ubezpieczenia chorobowego i następnie trwała dalej po ustaniu tytułu ubezpieczenia. W praktyce orzeczniczej przyjmuje się jednak, że wystarczy, aby w okresie ubezpieczenia ziściły się warunki przyznania świadczenie rehabilitacyjnego, aby jego wypłata mogła być kontynuowana po ustaniu tytułu ubezpieczenia, o ile nie zachodzi żadna z sytuacji wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej.
Zgodnie art. 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 22 ustawy zasiłkowej świadczenie rehabilitacyjne z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.
Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej tytuł ubezpieczenia chorobowego oznacza zatrudnienie lub inną działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy systemowej.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby fizyczne, które są pracownikami.
Z kolei zgodnie z art. 6 ust. pkt 5 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą.
Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (tzw. ulga na start).
Między stronami było bezsporne, że: J. G. w okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 25 października 2024 r. była objęta ubezpieczeniem chorobowym z tytułu umowy o pracę; w okresie od 3 listopada 2023 r. do 28 grudnia 2024 r. była niezdolna do pracy; 2 maja 2024 r. wyczerpała zasiłek chorobowy i nadal była niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokowały odzyskanie przez nią zdolności do pracy; co najmniej od 2018 r. prowadziła razem ze swoim mężem w formie spółki cywilnej pozarolniczą działalność gospodarczą; 6 grudnia 2024 r. została z tego tytułu zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Strony pozostawały w sporze co do interpretacji przepisów ustawy zasiłkowej regulujących zasady przyznawania świadczenia rehabilitacyjnego. W szczególności strony prezentowały odmienną interpretację przesłanki „kontynuowania działalności zarobkowej będącej tytułem ubezpieczenia.” Ubezpieczona stała na stanowisku, zgodnie z którym świadczenie rehabilitacyjne powinno przysługiwać jej z tytułu umowy o pracę, ponieważ niezdolność do pracy powstała w okresie zatrudnienia i nigdy wcześniej nie opłacała składek ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nadto podniosła, że w okresie niezdolności do pracy nie wykonywała pracy w ramach działalności gospodarczej. Zdaniem organu rentowego posiadanie przez ubezpieczoną tytułu ubezpieczenia chorobowego w postaci działalności gospodarczej było równoznaczne z kontynuowaniem działalności zarobkowej.
Rację miał organ rentowy. Ubezpieczona po ustaniu umowy o pracę w dalszym ciągu prowadziła działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej, a zatem kontynuowała działalność zarobkową będącą tytułem do ubezpieczenia chorobowego (art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy systemowej). Tym samym nie przysługiwało jej świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego w postaci umowy o pracę (art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Tytułem do ubezpieczenia chorobowego jest nie tylko działalność, która rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego, lecz także działalność, która rodzi uprawnienie do objęcia nim na zasadach dobrowolności (art. 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej).
Ubezpieczona została ponownie objęta ubezpieczeniem chorobowym 6 grudnia 2024 r., tj. w dacie zgłoszenia jej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Dlatego organ rentowy słusznie przyznał jej świadczenie rehabilitacyjne z tego tytułu za okres od 6 do 28 grudnia 2024 r.
Na powyższą ocenę nie ma wpływu okoliczność, czy w okresie niezdolności do pracy ubezpieczona wstrzymywała się od wykonywania swoich obowiązków jako wspólniczka spółki cywilnej i była zastępowana przez pracowników oraz męża. Ubezpieczona zdaje się mylić pojęcie „kontynuowania działalności zarobkowej” z pojęciem „wykonywania pracy zarobkowej”, o którym mowa art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej. Ich znaczenie nie jest jednak tożsame. W ramach oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej sąd nie bada, czy osoba niezdolna do pracy rzeczywiście wykonuje pracę zarobkową w ramach stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia chorobowego, czy też ze względu na niezdolność do pracy powstrzymuje się od podejmowania stosownej aktywności zarobkowej. Decydujące jest samo istnienie stosunku prawnego stanowiącego źródło zarobkowania, w ramach którego dochody z tego tytułu mogą być objęte ochroną. O tym, czy dana działalność zarobkowa stanowi tytuł obowiązkowego lub dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przesądza natomiast art. 11 ustawy systemowej.
Taka interpretacja odpowiada celowi przywołanego przepisu oraz szerzej zasadom, na których opiera się system ubezpieczeń społecznych. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego mają na celu zapewnienie środków utrzymania ubezpieczonemu, który z różnych powodów nie ma w danym okresie możliwości uzyskiwania dochodu z działalności wykonywanej osobiście, niezależnie od jej podstawy. Analogiczną funkcję pełni zasiłek chorobowy zastępujący utracony zarobek. W tym przypadku ryzykiem chronionym jest niemożność wykonywania (kontynuowania lub podjęcia) każdej działalności zarobkowej, zarówno tej, której wykonywanie dawało tytuł do objęcia ubezpieczeniem, jak i wykonywanej równolegle z taką działalnością, a ponadto jakiejkolwiek nowej działalności dającej źródło utrzymania (por. wyrok SN z 4 czerwca 2012 r. sygn. akt I UK 13/12).
W przywołanym wyżej orzeczeniu SN stwierdził, że z perspektywy art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej kluczowe znaczenie ma faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej po ustaniu tytułu ubezpieczenia, a nie sam fakt jej formalnego zarejestrowania. Domniemanie prowadzenia działalności wynikające z wpisu do ewidencji może być obalone, jeśli ubezpieczony wykaże, że faktycznie działalności nie prowadził. Pojęcie „innej działalności zarobkowej” z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy musi przejawiać się rzeczywistą aktywnością ubezpieczonego ukierunkowaną na uzyskanie zarobku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 24 czerwca 1999 r., sygn. akt III AUa 67/99).
Ubezpieczona została zarejestrowana jako przedsiębiorca w CEIDG. Nie obaliła domniemania prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności nie udowodniła, że nie uzyskiwała z tego tytułu zarobku. Działalność gospodarczą można prowadzić wszak zarówno, wykorzystując do tego własną pracę, jak i pracę swoich pracowników lub wspólnika. Nadto prawo wspólnika spółki cywilnej do udziału w zyskach jest niezależne od tego, czy wykonuje on w ramach spółki jakąkolwiek pracę (art. 867 § 1 k.c). Uwagę Sądu zwróciła również kategoryczność zeznań ubezpieczonej „prowadziłam działalność z mężem w formie spółki cywilnej”, „moja działalność gospodarcza”, „ja tę działalność prowadzę cały czas.” W żadnej części przesłuchania – w tym po uwagach swojego pełnomocnika – ubezpieczona nawet nie zasugerowała, że faktycznie nie prowadziła działalność gospodarczej.
Brak pouczenia ubezpieczonej przez organ rentowy o tym, że powinna zostać zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej po tym, jak ustał jej stosunek pracy, również nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Okoliczność ta mogłaby jedynie zwolnić ubezpieczoną z obowiązku zwrotu świadczenia rehabilitacyjnego pobranego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń (art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej). Zaskarżona decyzja nie nakładała jednak na ubezpieczoną obowiązku zwrotu świadczenia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił odwołanie ubezpieczonej jak w sentencji wyroku.
ZARZĄDZENIE
1.
(...)
2.
(...)
3.
(...)
S., dnia 19 października 2026 r.