Sygnatura akt IX U 113/20
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 grudnia 2019 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. stwierdził, że J. Z. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w U. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 2 listopada 2018 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż umowa o pracę została zawarta pomiędzy stronami dla pozoru - nie w celu faktycznej realizacji wynikającego z treści stosunku pracy, a jedynie dla uzyskania przez ubezpieczoną świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w związku z ciążą i macierzyństwem. Wobec tego powyższa umowa, jako zawarta dla pozoru jest nieważna.
Odwołanie od powyższej decyzji do Sądu Okręgowego w Szczecinie wniosła ubezpieczona J. Z..
Następnie decyzją z 10 grudnia 2019 r., znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. odmówił ubezpieczonej J. Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy od 17 lutego do 10 lipca 2019 r. oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 11 lipca 2019 r. do 8 lipca 2020 r.
Przyczyną wydania decyzji z 10 grudnia 2019 r. była decyzja numer (...) z dnia 29 listopada 2021 r. wyłączająca ubezpieczoną z ubezpieczenia społecznego od dnia 6 kwietnia 2021 r.
J. Z. wniosła odwołanie od decyzji z 10 grudnia 2019 r., domagając się jej zmiany i przyznania prawa do zasiłku chorobowego i macierzyńskiego w zakwestionowanych przez organ rentowy okresach. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazywała na niezasadność wyłączenia z ubezpieczenia społecznego oraz podkreśliła, że jej umowa o pracę była ważna, wiążąca, faktycznie wykonywana i nie miała charakteru pozornego.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wywodząc jak w uzasadnieniu decyzji z 10 grudnia 2019 r.
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2020 r. Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na toczące się pomiędzy stronami przed Sądem Okręgowym postępowanie odwoławcze od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 grudnia 2019 r., nr (...).
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt VI U 174/20 w sprawie z odwołania ubezpieczonej, Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołanie.
Po ustaleniu, że sprawa z odwołania od decyzji z dnia 2 grudnia 2019 r. została zakończona prawomocnie, Sąd Rejonowy podjął zawieszone postępowanie.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
J. Z. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek (...) Sp. z o.o. w U. począwszy od dnia 2 listopada 2018 r. Następnie od 15 stycznia 2019 r. rozpoczęła nieprzerwane korzystanie ze zwolnień lekarskich związanych z ciążą, na których przebywała do 10 lipca 2019 r., a następnie złożyła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres od 11 lipca 2019 r. do 8 lipca 2020 r.
Niesporne, a ponadto:
- karta zasiłkowa i informacja w aktach zasiłkowych ZUS
- wniosek o zasiłek macierzyński – k. 27 akt zasiłkowych ZUS
W wyniku przeprowadzonej u płatnika składek kontroli decyzją z dnia 2 grudnia 2019 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. stwierdził, że J. Z. jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w U. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu od 2 listopada 2018 r.
Niesporne, a ponadto: decyzja z 2.12.2019, nr (...) – k. 32-35 akt zasiłkowych ZUS
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt VI U 174/20 Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołanie J. Z. od decyzji ZUS nr (...) z dnia 2 grudnia 2019 r.
Niesporne, a ponadto: wyrok Sądu Okręgowemu w Szczecinie w sprawie VI U 174/20 – k. 503 akt sprawy o sygnaturze VI U 174/20 (w załączeniu).
Rozpoznający sprawę na skutek apelacji J. Z. Sąd Apelacyjny Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 24 listopada 2022 r., sygnatura akt III AUa 587/22 odrzucił apelację.
Niesporne, a ponadto: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie w sprawie III AUa 587/22 – k. 567 akt sprawy o sygn. VI U 174/20.
Następnie postanowieniem z 7 lutego 2024 r., wydanym w tejże sprawie III AUa 587/22, Sąd Apelacyjny w Szczecinie odrzucił wniosek ubezpieczonej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu apelacji.
Niesporne, a ponadto: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 lutego 2024 r. w sprawie III AUa 587/22 – k. 646 akt sprawy o sygn. VI U 174/20.
Kolejnym postanowieniem z 26 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie odrzucił zażalenie na postanowienie z 24 listopada 2022 r., jako niedopuszczalne.
Niesporne, a ponadto: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 26 czerwca 2024 r. w sprawie III AUa 587/22 – k. 682 akt sprawy o sygn. VI U 174/20.
Postanowieniem z 9 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił zażalenie na postanowienie z 26 czerwca 2024 r. (sygnatura III AUz 53/24).
Niesporne, a ponadto: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 9 października 2024 r. w sprawie III AUz 53/24 – k. 719 akt sprawy o sygn. VI U 174/20.
J. Z. złożył do Rzecznika Praw Obywatelskich wniosek o złożenie skargi nadzwyczajnej od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 24 listopada 2022 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt III AUa 587/22. Wniosek został rozpatrzony odmownie.
Dowód: pismo Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z 12 czerwca 2026 r. – k. 184.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Odwołanie okazało się nieuzasadnione.
Sporna między stronami była kwestia istnienia prawa ubezpieczonej do prawa do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy od 17 lutego do 10 lipca 2019 r. oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od 11 lipca 2019 r. do 8 lipca 2020 r.
Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił w znacznej mierze w oparciu o dokumenty przedłożone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w U. oraz rozstrzygnięcia, które zapadły w toku postępowania przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w sprawie VI U 174/20 zainicjowanego odwołaniem ubezpieczonej, a zakończonego prawomocnie postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie o odrzuceniu apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie oddalającego odwołanie.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało, na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym J. Z. w okresie obejmującym ewentualną datę powstania prawa do spornego w rozpoznawanej sprawie świadczenia. Następnie postępowanie podjęto po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy dotyczącej podlegania ubezpieczeniu społecznemu.
Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 199) obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Przepisy art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzają obowiązek ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego w odniesieniu do pracowników. W myśl zaś art. 13 pkt 1 ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne - pracownicy w okresach od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania stosunku pracy. Ponadto, zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: z 2026 r. poz. 854) świadczenia pieniężne na warunkach określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniu społecznemu w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.
Z kolei w myśl art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko.
Kwestia podlegania J. Z. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu stanowiła przedmiot postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Szczecinie w sprawie o sygnaturze akt VI U 174/20 na skutek odwołania od decyzji z dnia 2 grudnia 2019 r., nr (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w U.. Wyrokiem z dnia 8 lipca 2021 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt VI U 174/20 Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołanie J. Z., uznając tym samym, że nie podlegała ona ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika składek w okresie od dnia 2 listopada 2018 r.
Rozpoznający sprawę na skutek apelacji J. Z. Sąd Apelacyjny w Szczecinie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 24 listopada 2022 r. (sygnatura akt III AUa 587/22) odrzucił apelację. Tym samym wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie uprawomocnił się. Orzekając o wyłączeniu J. Z. z ubezpieczenia społecznego sądy obu instancji stanęły na stanowisku, że zawarcie umowy o pracę między płatnikiem a J. Z. miało charakter pozorny, a jego celem było wyłącznie uzyskanie przez zainteresowaną świadczeń z pracowniczego ubezpieczenia społecznego.
Tym samym w sposób prawomocny ustalono, że J. Z. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu zatrudnienia w M. od dnia 2 listopada 2018 r., a zgłoszenie zainteresowanej do ubezpieczeń społecznych było bezpodstawne.
Prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, co oznacza niemożność czynienia w innym toczącym się postępowaniu ustaleń pozostających z nim w sprzeczności. Zgodnie bowiem z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd Rejonowy nie mógł zatem dokonać samodzielnych ustaleń w zakresie podlegania bądź nie podlegania przez J. Z. ubezpieczeniu społecznemu. Postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest wprawdzie postępowaniem odrębnym, specyficznym z uwagi na badanie przez sąd prawidłowości decyzji organu rentowego, a zatem odnoszeniu się do okoliczności z daty jej wydawania, niemniej jednak żaden przepis nie wyłącza w tym postępowaniu stosowania art. 316 § 1 k.p.c. Oznacza to, że sąd także w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych winien uwzględniać okoliczności jakie powstały w toku procesu. Taki pogląd wyraził też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 marca 1998r. II UKN 555/97 OSNP 1999/5/181 wskazując, iż sąd ocenia legalność decyzji rentowej według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, może jednak przyznać ubezpieczonemu świadczenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 19 maja 2005r. I ACa 1848/04 (LEX nr 166820) moc wiążąca orzeczenia określona w art. 365 § 1 k.p.c. w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to orzeczono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu sąd jest związany prawomocnym orzeczeniem, rozumianym jako określona wypowiedź sądu rozpoznającego poprzednią sprawę, będącą syntezą ustaleń faktycznych i prawnych. W konsekwencji Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie analizował materiału dowodowego związanego z potwierdzeniem zatrudnienia ubezpieczonej u płatnika składek dostępnego w aktach sprawy i nie prowadził innych dowodów na tę okoliczność.
Ustalenie prawomocnym wyrokiem, iż J. Z. nie była uprawniona do korzystania ze świadczeń z pracowniczego ubezpieczenia społecznego oraz że została bezpodstawnie zgłoszona przez wnioskodawcę do ubezpieczenia społecznego przesądza o rezultacie niniejszego postępowania. Konsekwencją orzeczenia o wyłączeniu z ubezpieczenia w okresie zatrudnienia u płatnika (...) Sp. z o.o. w U. jest brak prawa J. Z. do zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, albowiem prawo do świadczenia nie powstało w okresie objęcia jej ubezpieczeniem chorobowym, co stanowi podstawową przesłankę korzystania ze świadczeń na wypadek choroby lub macierzyństwa.
Prejudycjalny wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie wydany w sprawi VI U 174/20 uprawomocnił się już w dniu 24 listopada 2022 r., gdy rozpoznający sprawę na skutek apelacji J. Z. Sąd Apelacyjny w Szczecinie odrzucił tę apelację. Sąd Rejonowy następnie uwzględniał wnioski ubezpieczonej w wstrzymanie rozpoznania sprawy do czasu przesądzenia kwestii proceduralnych przez Sąd Apelacyjny, a następnie do czasu złożenia ewentualnej skargi nadzwyczajnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Sąd Apelacyjny w Szczecinie ostatecznie przesądził o niezasadności dalszych środków odwoławczych, a Rzecznik stwierdził brak przesłanek do złożenia skargi nadzwyczajnej. Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie nie został więc prawnie wzruszony.
W tym stanie rzeczy uznając zaskarżoną decyzję ZUS za prawidłową, w oparciu o treść art. 477
14 § 1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparto na treści art. 98 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W niniejszej sprawie organ rentowy reprezentowany był przez profesjonalnego pełnomocnika, którego minimalne wynagrodzenie, w związku z przedmiotem sprawy, wynosi 360 złotych (§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 118). Dlatego też orzeczono jak w punkcie II wyroku.
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...)
3. (...)
23.10.2026 sędzia Konrad Kujawa