Postanowienie III SW 13/02

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2002 r. III SW 13/02 Przekazanie środków finansowych komitetu wyborczego na rzecz fundu- szu wyborczego partii dopuszczalne jest jedynie w zakresie nadwyżki pozy- skanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wydatkami. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Roman Kuczyński, Jerzy Kuźniar, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2002 r. sprawy ze skargi Komitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczypospolitej Pol- skiej na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 22 kwietnia 2002 r. w przed- miocie odrzucenia sprawozdania wyborczego o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 22 kwietnia 2002 r., na pod- stawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. a oraz d ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) , postanowiła odrzucić sprawozdanie wyborcze Ko- mitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej o przychodach, wydat- kach i zobowiązaniach finansowych tego Komitetu w związku z wyborami do Sejmu i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonymi w dniu 23 września 2001 r. Na powyższe postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania, pełnomocnik finansowy Komitetu Wyborczego Samoobro- na Rzeczypospolitej Polskiej, w trybie art. 123 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wniósł do Sądu Najwyższego skargę, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyjęcia sprawozdania wyborczego Komitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczypo- 2 spolitej Polskiej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawie wynikającej ze skargi wniesionej do Sądu Najwyższego w trybie art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rze- czypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) jej przedmiotem jest postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odrzu- ceniu sprawozdania. Tak określonemu zakresowi sprawy odpowiada kompetencja Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia co do zasadności skargi z konsekwencją uznania skargi za zasadną, wynikającą z art. 123 ust. 5 Ordynacji wyborczej. W ta- kim przypadku Państwowa Komisja Wyborcza - w myśl tego przepisu - byłaby zobo- wiązana do niezwłocznego postanowienia o przyjęciu sprawozdania wyborczego. Przyjmując, że rozpoznaniu podlegały wyłącznie przyjęte w zaskarżonej uchwale podstawy odrzucenia sprawozdania Sąd Najwyższy nie objął zakresem swych rozważań, stwierdzonych przez Państwową Komisję Wyborczą - w uzasad- nieniu uchwały z dnia 22 kwietnia 2002 r. - naruszeń przez Komitet Wyborczy Samo- obrona Rzeczypospolitej Polskiej tych przepisów Ordynacji wyborczej, które nie są - w myśl art. 122 ust. 1 pkt 3 Ordynacji - objęte sankcją odrzucenia sprawozdania. Rozważenie kwestii wykraczających poza podstawy odrzucenia sprawozdania oka- zało się bezprzedmiotowe. Wychodząc z powyższych założeń co do zakresu sprawy rozpatrywanej - sto- sownie do art. 123 ust. 1 Ordynacji wyborczej („w wypadku odrzucenia sprawozdania komitetu wyborczego przez Państwową Komisję Wyborczą”) i uwzględniając sta- nowisko Państwowej Komisji Wyborczej o podstawach odrzucenia sprawozdania, wyrażone w zaskarżonej uchwale (a także w piśmie z dnia 13 maja 2002 r. dotyczą- cym ustosunkowania się do skargi), Sąd Najwyższy rozważył skargę co do następu- jących okoliczności: Państwowa Komisja Wyborcza po pierwsze stwierdziła, iż Komitet Wyborczy Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej naruszył art. 110 ust. 1 Ordynacji wyborczej (w kontekście odrzucenia z tego powodu sprawozdania, stosownie do art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. a) przez to, że z ogólnej kwoty środków pieniężnych pochodzących z Fundu- szu Wyborczego zgromadzonych na rachunku Komitetu w wysokości 376.095 zł, które mógł wydatkować jedynie na cele związane z wyborami do Sejmu i do Senatu, 3 wpłacił na Fundusz Wyborczy partii łączną kwotę 115.876 zł z przeznaczeniem, jak to wskazano na poleceniach przelewu: na zwrot nieprawidłowych wpłat na Fundusz Wyborczy, na depozyt sądowy Funduszu Wyborczego oraz bez wskazania powodu zwrotu środków. Państwowa Komisja Wyborcza uznała, że wpłaty te były niedopusz- czalne, skoro nie zachodziły przesłanki wpłaty środków na Fundusz Wyborczy prze- widziane w art. 116 ust. 1 Ordynacji, to jest przy wystąpieniu nadwyżki środków po- zyskanych nad poniesionymi wydatkami. Sytuacja taka nie miała miejsca bo przeka- zywanie przez Komitet środków na Fundusz Wyborczy następowało w tym samym czasie, w którym Komitet pozyskiwał środki z Funduszu Wyborczego. Po drugie Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że Komitet Wyborczy z własnego rachunku bankowego w dniu 20 sierpnia 2001 r. dokonał przelewu środ- ków w kwocie 900 zł na pomoc dla dzieci powodzian, czyli na cele nie związane z wyborami, co także stanowi naruszenie art. 110 ust. 1 Ordynacji Wyborczej. Skarżący Komitet Wyborczy, odnośnie pierwszego z wyżej wymienionych po- wodów odrzucenia sprawozdania, zajął następujące stanowisko. Rzeczywiście jest tak, jak to ustaliła PKW, że Komitet Wyborczy wpłaconą na jego konto z Funduszu Wyborczego kwotę 115.876 zł - zwrócił temu Funduszowi Wyborczemu. Jednakże nie ma racji PKW kwalifikując tę sytuację jako naruszenie prawa, gdyż przyczyną dokonanego zwrotu było dążenie Komitetu Wyborczego do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Chodziło bowiem o usunięcie nieprawidłowości polegającej na uzyskaniu przez Fundusz Wyborczy wpłat gotówkowych, co było niedozwolone i w związku z tym o dokonanie zwrotu osobom, które dokonały wpłaty. Jeżeli chodzi o drugą kwestię, to skarżący Komitet Wyborczy, nie zaprzecza- jąc faktowi wypłaty kwoty 900 zł na cele nie związane z wyborami powołał się na to, że przyczyną była omyłka, która została usunięta na skutek interwencji Komitetu i na uzyskanie zwrotu nieprawidłowo wypłaconej kwoty. Sąd Najwyższy podzielił - w każdym z wyżej wymienionych zagadnień - ocenę prawną przyjętą w zaskarżonej uchwale, uznając, że skarga Komitetu Wyborczego Samoobrona Rzeczypospolitej Polskiej nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 110 ust. 1 Ordynacji wyborczej Komitet wyborczy może po- zyskiwać i wydatkować środki jedynie na cele związane z wyborami. Nie są kwestio- nowane przez Komitet Wyborczy ustalenia co do faktów dotyczących przekazania przez Komitet Wyborczy na rzecz Funduszu Wyborczego partii kwoty 111.626 zł i kwoty 4.250 zł. Jest to sytuacja naruszenia zakazu wydatkowania środków Komitetu 4 wyborczego na cele nie związane z wyborami. Nie powstała - co jest bezsporne - nadwyżka pozyskanych środków na cele kampanii wyborczej nad poniesionymi wy- datkami, która - stosownie do art. 116 ust. 1 Ordynacji wyborczej - uzasadniała prze- kazanie jej na Fundusz Wyborczy partii. Wydatkowania wymienionych kwot na rzecz Funduszu Wyborczego partii nie usprawiedliwiają też przyczyny, na które powołuje się skarżący, to jest że chodziło o dokonanie zwrotu tych kwot osobom, które doko- nały wpłat z naruszeniem prawa. Decydujące jest to, że Komitet Wyborczy bez pod- stawy prawnej wydatkował swe środki na rzecz Funduszu Wyborczego partii, za- miast na cele kampanii wyborczej. Nie jest tak, jak to sugeruje skarżący, że na sku- tek przekazania Funduszowi Wyborczemu partii określonych środków na określony cel (w celu ich zwrotu lub wpłacenia do depozytu sądowego) został przywrócony stan rzeczy zgodny z przepisami Ordynacji wyborczej. Przekazanie tych środków Komi- tetu na rzecz Funduszu nie powodowało restytucji stanu zgodnego z prawem, przede wszystkim dlatego, że chodzi tu o środki uzyskane prawidłowo, to jest zgodnie z za- sadami Ordynacji wyborczej (por. art. 111 ust. 71) od Funduszu Wyborczego partii. Komitet Wyborczy przekazując z powrotem na rzecz Funduszu Wyborczego część środków przeznaczonych na cele związane z wyborami nie doprowadził w ten spo- sób do restytucji prawa, skoro w ten sposób to prawo naruszył. Należy podkreślić, że nieprawidłowe uzyskanie pieniędzy, na które powołuje się skarżący, nie odnosi się do środków Komitetu Wyborczego - te zostały uzyskane prawidłowo - lecz do zaso- bów partii (Funduszu Wyborczego). W takim jednak razie, na skutek przekazania środków Komitetu Wyborczego na Fundusz Wyborczy partii można mówić nie tyle o doprowadzeniu do stanu zgodnego z przepisami Ordynacji wyborczej, co o wykra- czającym poza przepisy o finansowaniu kampanii wyborczej działaniu na rzecz partii, z uwzględnieniem jej interesu, w tym wypadku, w celu zwrotu osobom, które doko- nały wpłat, albo w celu złożenia do depozytu sądowego, a nawet - jak to ustaliła Państwowa Komisja Wyborcza w jednym przypadku dotyczącym kwoty 38.000 zł - bez wskazania przeznaczenia przekazanych środków. W tych okolicznościach nie nasuwa zastrzeżeń zasadnicza ocena Państwowej Komisji Wyborczej, która uznała, że Komitet Wyborczy finansował rozliczenia wpłat nieprawidłowych na Fundusz Wy- borczy partii, do czego nie był uprawniony w świetle art. 110 ust. 1 Ordynacji wybor- czej. Nie budzi także wątpliwości subsumcja powyższego przepisu i w konsekwencji zastosowanie sankcji odrzucenia sprawozdania na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. 5 a, również w odniesieniu do wydatkowania przez Komitet Wyborczy z jego środków kwoty 900 zł nie na cele związane z wyborami, lecz na pomoc dla dzieci powodzian. W tym przypadku trzeba podkreślić po pierwsze, że fakt przekazania środków Funduszu na cele nie związane z wyborami miał miejsce, a po drugie, że czynności podjęte w celu - jak to określił skarżący - usunięcia błędu, też były nieprawidłowe, skoro Komitet Wyborczy „odzyskał” źle wydaną kwotę bez zachowania drogi jedno- znacznie określonej w art. 111 ust. 1 Ordynacji Wyborczej, to jest, z zachowaniem wymagań, pozyskiwania środków jedynie z Funduszu Wyborczego partii. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę. ========================================