Wyrok III RN 19/01

Wyrok z dnia 6 marca 2002 r. III RN 19/01 Cudzoziemcowi wpisanemu do rejestru osób niepożądanych w Polsce nie przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję o odmowie wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, choćby w placówce straży granicznej okazał ważną wizę wystawioną przez polskiego konsula za granicą. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Kijowski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2002 r. sprawy ze skargi Francesco C. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 22 października 1999 r. [...] w przedmiocie unieważnienia wizy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i odrzucił skargę. U z a s a d n i e n i e Francesco C., obywatel Republiki W., legitymujący się wizą pobytową z pra- wem do pracy wydaną cudzoziemcowi przez Konsula Rzeczypospolitej Polskiej w R. w dniu 13 września 1999 r. [...], zamierzał wjechać do Polski w dniu 14 września 1999 r. Podczas kontroli granicznej ujawniono jednak, że jego dane osobowe znaj- dują się w wykazie osób, których pobyt w Polsce jest niepożądany, przy czym wpis ten jako końcową datę swego obowiązywania wskazywał dzień 22 maja 2004 r. W związku z tym Komendant Placówki Kontrolnej Straży Granicznej w C. decyzją z dnia 14 września 1999 r. [...] wydaną na podstawie art. 80 pkt 2 oraz art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.) 2 unieważnił tę wizę, ze względu na naruszenie przez cudzoziemca art. 13 ust. 1 pkt 1, 5 i 9 powołanej ustawy. Komendant Główny Straży Granicznej po rozpatrzeniu odwołania Francesco C. wydał decyzję z dnia 22 października 1999 r. [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżo- nej decyzji. W uzasadnieniu Komendant Główny Straży Granicznej wskazał, że Fran- cesco C. został z Polski wydalony decyzją Wojewody Ś., utrzymaną następnie w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach stanowiło podstawę do wpisania odpowiednich danych osobowych do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożą- dany. W skardze na powyższą decyzję ostateczną Francesco C. podniósł zarzut na- ruszenia art. 13 ust. 1 i 5 ustawy o cudzoziemcach, gdyż zakwestionował fakt wyda- lenia go z terytorium Polski, będący przesłanką umieszczenia go we wspomnianym wykazie, a także twierdzenie o rzekomym przewożeniu przez niego przez granicę broni oraz materiałów wybuchowych i promieniotwórczych. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Straży Granicznej domagał się jej odrzucenia na podstawie przepisu art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administra- cyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.), wyłączającego dopuszczalność skargi sądo- woadministracyjnej w sprawach wiz i zezwoleń na przekroczenie przez cudzoziemca granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rze- czypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2000 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Komendanta Granicznej Pla- cówki Straży Granicznej w C. z dnia 14 września 1999 r. W motywach tego rozstrzy- gnięcia Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni art. 19 pkt 5 ustawy o NSA wyrażając pogląd, że przepis ten jest tak skonstruowany, iż najpierw wymienia sześć wyłączonych spod kontroli sądowoadministracyjnej kategorii spraw dotyczących cu- dzoziemców, po czym wyłączenie to ogranicza przez objęcie nim jedynie cudzoziem- ców przebywających w Polsce nielegalnie. Przepis ograniczający drogę do sądu nie może jednak podlegać wykładni rozszerzającej, wobec czego sprawy wizowe cudzo- ziemców przebywających w Polsce nielegalnie są objęte art. 19 pkt 5 ustawy o NSA tylko wtedy, gdy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w Polsce” a toczącą się 3 „sprawą wizową” występuje czasowo - przestrzenny związek. Powołanego przepisu nie można zatem rozumieć w ten sposób, jakoby dotyczył on cudzoziemca, który kie- dykolwiek przebywał w Polsce nielegalnie (brak wówczas czasowego związku ze sprawą, której dotyczy spór) albo który – jak skarżący – chce dopiero wjechać do Polski na podstawie posiadanej ważnej wizy, gdyż wtedy brak po jego stronie prze- słanki „nielegalnego przebywania na terytorium Polski” zarówno z przyczyn faktycz- nych (cudzoziemiec nie wjechał jeszcze do Polski, jak też prawnych (brak elementu nielegalności zachowania cudzoziemca posiadającego ważną wizę). Z tej przyczyny zarzut Komendanta Głównego Straży Graniczne, kwestionujący w niniejszej sprawie dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej jest, zdaniem NSA, bezzasadny. Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 2 w związku z art. 19 pkt 5 ustawy o NSA w związku z art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz odrzucenia skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że z językowej wykładni art. 19 pkt 5 ustawy o NSA wynika, iż Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w spra- wach skarg na decyzje w przedmiocie unieważnienia wiz cudzoziemców przebywa- jących na terytorium RP legalnie. Natomiast sytuacji cudzoziemców nielegalnie prze- bywających w Polsce ustawodawca – wbrew twierdzeniom NSA - nie różnicuje „przy uwzględnieniu przesłanki zaistnienia bądź niezaistnienia jakiegokolwiek związku cza- sowo-przestrzennego”. Ze względu na przesłankę dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję o unieważnieniu wizy konieczne zatem było ustalenie, czy skarżący na terytorium RP przebywał legalnie. W tej kwestii jest niesporne, że Wojewoda Ś. decyzją z dnia 22 maja 1999 r. [...] wydalił Francesco C. z terytorium RP na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 13 ust. 5 i 9 ustawy o cudzoziemcach, utrzymaną w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 17 września 1999 r. [...]. W wyniku skargi Francesco C. obie te decyzje zostały przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylone wyrokiem z dnia 29 lutego 2000 r. [...]. Na rozprawie poprzedzającej wyda- nie wyroku w sprawie o unieważnienie wizy pełnomocnik skarżącego wyjaśnił przy tym, że po wydaniu decyzji o wydaleniu z terytorium RP Francesco C. wyjechał z Polski i w R. uzyskał nową wizę, którą unieważniono na granicy w dniu 14 września 1999 r., odmawiając mu wjazdu na terytorium RP. W dacie wydania decyzji o unie- 4 ważnieniu wizy skarżący nie przebywał więc w Polsce legalnie, co wyłączało możli- wość rozpoznania przez NSA skargi na tę decyzję. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest zasadna, gdyż zaskarżony wyrok opiera się na ra- żąco błędnej wykładni art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Są- dzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Przepis ten wyłącza dopusz- czalność skargi sądowoadministracyjnej w sprawach „wiz i zezwoleń na przekrocze- nie przez cudzoziemca granicy państwa oraz zgody na ich wydanie, zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony, azylu i wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legal- nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Sześć cytowanych kategorii spraw doty- czących cudzoziemców nie podlega więc w zasadzie kontroli NSA, chyba że sprawa dotyczyłaby cudzoziemca przebywającego w Polsce legalnie. Punkt wyjścia przy ocenie dopuszczalności skargi sądowoadministracyjnej w sprawie o unieważnienie cudzoziemcowi wizy na podstawie jednej z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 114, poz.739 ze zm.) stanowi zatem kwestia legalności jego pobytu na terytorium RP. Odmówienie Francesco C., obywatelowi Republiki W., wjazdu na terytorium RP i unieważnienie mu wizy wydanej przez Konsula RP w R. nastąpiło w dniu 14 września 1999 r., czyli w dacie, w której jego pobyt na terytorium RP, a ściślej - na granicy tegoż terytorium, nie był legalny. Co prawda Francesco C. formalnie dyspo- nował ważną wizą, lecz stało się tak jedynie wskutek nieświadomości Konsula RP w R. co do faktu wpisania skarżącego do rejestru osób niepożądanych w Polsce, o czym on sam powiadamiać - ze zrozumiałych względów – nie był zainteresowany. Wpis do wspomnianego rejestru był zaś skutkiem wydalenia Francesco C. z teryto- rium RP decyzją Wojewody Ś. z dnia 22 maja 1999 r. wydaną na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 5 i 9 w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i utrzymaną w mocy przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 17 września 1999 r. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny obie te decyzje uchylił wyrokiem z dnia 29 lutego 2000 r. Wynika stąd, że decyzja o wydaleniu z terytorium RP nie była w momencie unieważnienia wizy decyzją ostateczną, lecz decyzje w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 13 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach). 5 Dlatego skarżący dopiero po dniu 29 lutego 2000 r. mógłby się uważać za cudzo- ziemca legalnie przebywającego na terytorium RP, a tym samym legitymowanego do występowania na drogę sądowoadministracyjną w sprawach wizowych. Z dotychczasowych wywodów wynika, że dla ograniczenia zakresu zastoso- wania art. 19 pkt 5 ustawy o NSA, a więc dla dopuszczenia wyjątkowo sądowoadmi- nistracyjnej kontroli decyzji wizowych, doniosłość mają jedynie sytuacje legalnego przebywania cudzoziemca na terytorium RP. Innymi słowy, dla cudzoziemców niele- galnie przebywających w Polsce, nie wyłączając cudzoziemca, który w celu pobytu na polskim terytorium stawił się na granicy państwowej w placówce straży granicznej, nie może się w ogóle w sprawach wizowych otworzyć droga sądowoadministracyjna, wobec czego nie ma też znaczenia, czy pomiędzy „nielegalnym przebywaniem w Polsce” a toczącą się „sprawą wizową” istnieje albo nie istnieje czasowo-przestrzen- ny związek. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ========================================