Wyrok z dnia 9 grudnia 1994 r.
II URN 40/94
Okoliczność, czy wypadek pracownika udającego się do pracy zdarzył się
poza terenem zakładu pracy, czy po wejściu już na teren zakładu, ma istotne zna-
czenie dla oceny prawnej tego zdarzenia i określenia strony zobowiązanej do wy-
płacenia należnego odszkodowania.
Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Kazimierz
Jaśkowski, Stefania Szymańska (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w
dniu 9 grudnia 1994 r. sprawy z wniosku Jerzego C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w R. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy,
na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu
Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 23
września 1993 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu-
-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania.
U z a s a d n i e n i e
Decyzją z dnia 11 maja 1993 r. ZUS Oddział w R. odmówił Jerzemu C. jed-
norazowego odszkodowania z tytułu zdarzenia, jakiemu uległ on w dniu 8 października
1992 r. z tego powodu, iż nie uznano tego zdarzenia za wypadek w drodze z domu do
pracy w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz.
144 ze zm.).
Wnioskodawca przedłożył w organie rentowym kartę wypadku w drodze do pracy
lub z pracy sporządzoną w dniu 7 stycznia 1993 r., w której podano, że w dniu 10
października 1992 r. idąc z przystanku autobusowego do KWK "S.", w której zloka-
lizowana jest placówka montażowa [...] Zakładów Naprawczych Przemysłu Węglowego
- SA Z. (miejsce pracy wnioskodawcy), potknął się o wystającą płytkę chodnikową, w
wyniku czego uderzył głową o drzewo rosnące na skwerku pomiędzy jezdnią a
chodnikiem. Około godz. 10
00
w związku z dolegliwościami głowy udał się do
kopalnianego punktu opatrunkowego, skąd natychmiast przewieziono go do Szpitala
Górniczego w B. Do karty wypadku dołączono oświadczenie dwóch osób, które były
świadkami tego zdarzenia. W oświadczeniach tych ponadto podano, że wnioskodawca
po wypadku podniósł się i udał się do pracy, podejmując normalne czynności.
W decyzji odmownej Oddział ZUS podał, że wnioskodawca stracił przytomność
w pracy, co oznacza, iż zdarzenie, które spowodowało utratę przytomności miało
miejsce w innych okolicznościach, niż to podano w karcie wypadku i nie było
spowodowane przyczyną zewnętrzną.
W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w Katowicach wnioskodawca podtrzymał żądanie przyznania jednorazowego
odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem w drodze z
domu do pracy, jaki miał miejsce w dniu 8 października 1992 r. Według wnioskodawcy
utrata przytomności, jaka nastąpiła już w miejscu pracy i w czasie pracy była skutkiem
urazu, jakiego doznał o godz. 5
30
w drodze do pracy. Skutki tego wypadku
spowodowały inwalidztwo III grupy. Jak stwierdziły bowiem Obwodowa i Wojewódzka
KIZ, z uwagi na stan po "ewakuacji" krwiaka podtwardówkowego i cerebrastenii
pourazowej jest on zdolny do wykonywania tylko pracy lekkiej i prostej, a więc niezdolny
do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia (montera).
Wyrokiem z dnia 23 września 1993 r. Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie.
W uzasadnieniu sporządzonym na żądanie Sądu Najwyższego, Sąd Wojewódzki
podał, co następuje:
"Z karty wypadku (k. 3 akt rentowych) wynika, iż ubezpieczony Jerzy C. w dniu 8
października 1992 r. o godzinie 5
35
idąc z przystanku autobusowego do KWK "S.", czyli
do miejsca pracy potknął się o wystającą płytkę chodnikową, w wyniku czego uderzył
głową o drzewo. Około godziny 10
00
w związku z dolegliwościami głowy udał się do
lekarza zakładowego, skąd został przewieziony do Szpitala Górniczego w B.
Ambulatorium KWK "S." na pytanie ZUS-u, jaką wersję wypadku podał poszkodowany,
udzieliło odpowiedzi "- osłabienie , złe samopoczucie, [...] (karta 12 akt rentowych). Zaś
Szpital Górniczy w B. wyjaśnił, że ubezpieczony zgłosił się do leczenia 8 października
1992 r. o godzinie 22
35
. Został skierowany przez Oddział Neurologii w B., gdzie
hospitalizowano go z powodu niedowładu prawostronnego. Narastanie zaburzeń
świadomości skłoniło do wykonania badania CT głowy. Brak danych co do
ewentualnego urazu głowy (karta 14 akt). Ubezpieczony Jerzy C. słuchany w
charakterze strony na rozprawie w dniu 23 września 1993 r. (karta 6 i 7 akt sądowych)
zeznał, że w dniu 8 października 1992 r. idąc do pracy na pierwszą zmianę po wejściu
na teren kopalni za bramą potknął się o wystającą luźną płytkę chodnikową, upadając
uderzył głową o drzewo rosnące przy chodniku. Podjął pracę, jednak o godzinie 10
00
stracił przytomność, zaprowadzono go do lekarza zakładowego, który skierował go do
Szpitala Górniczego w B. Ubezpieczony w swoich zeznaniach dwukrotnie stwierdził, że
wypadek miał miejsce na terenie ogrodzonym, należącym do kopalni. W aktach
rentowych są oświadczenia dwóch świadków Jerzego O. i Tadeusza W. (k. 4 i 5), którzy
potwierdzają wersję wydarzenia przedstawioną przez ubezpieczonego.
Zdaniem Sądu z materiału dowodowego, a w szczególności zeznań ubezpieczo-
nego wynika, iż zdarzenie miało miejsce na terenie zakładu pracy, a zatem należy
domniemywać, iż był to wypadek przy pracy a nie w drodze z domu do pracy. Skoro
decyzja organu rentowego dotyczyła przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu
wypadku w drodze z domu do pracy - Sąd przyjmując, że okoliczności zdarzenia
wskazują na wypadek przy pracy - oddalił odwołanie. W tej sytuacji ubezpieczony może
wystąpić o jednorazowe odszkodowanie do zakładu pracy z tytułu wypadku przy pracy,
w oparciu o przepis art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 30 z 1983 r., poz. 144 z późn.
zm.)."
Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości.
Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 § 2 k.p.c. oraz art. 6 i 9
ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i
chorób zawodowych, a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, Minister
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu
do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu rewizji podano m.in., iż w świetle materiału dowodowego sprawy
istotne znaczenie ma ustalenie, czy wnioskodawca w drodze z domu do pracy w dniu 8
października 1992 r. doznał urazu głowy, jak podają świadkowie, oraz czy krwiak
usunięty operacyjnie z następową cerebrastenią pourazową pozostaje w związku
przyczynowym z tym urazem. Ta okoliczność nie została wyczerpująco wyjaśniona ani
w postępowaniu przed organem rentowym, w toku którego nie zadano komisjom
lekarskim pytania co do przyczyny schorzenia, ani w postępowaniu sądowym, w toku
którego nie przeprowadzono jakiegokolwiek postępowania dowodowego dla ustalenia,
czy wnioskodawca doznał urazu w drodze do pracy - jak podają świadkowie. Ponadto
nie wyjaśniono, czy z lekarskiego punktu widzenia można przyjąć związek przyczynowy
pomiędzy schorzeniem, które wymagało operacji i spowodowało inwalidztwo III grupy, a
ewentualnym urazem głowy - w okolicznościach podanych przez świadków, czy też
rodzaj i charakter schorzenia oraz czas wystąpienia objawów chorobowych wykluczają
istnienie takiego związku przyczynowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jak wynika z przedstawionego wyżej uzasadnienia Sądu Wojewódzkiego,
podstawą oddalenia odwołania Jerzego C. było ustalenie Sądu, że potknięcie się wnios-
kodawcy o luźną płytkę chodnikową, upadek i uderzenie głową o drzewo rosnące przy
chodniku, miało miejsce po wejściu wnioskodawcy na teren kopalni. Sąd podkreślił, że
wnioskodawca dwukrotnie zeznał, że wypadek miał miejsce na terenie ogrodzonym
należącym do kopalni oraz że zeznania świadków Jerzego O. i Tadeusza W. (k. 4 i 5
akt rentowych) potwierdzają wersję zdarzenia przedstawioną przez wnioskodawcę.
Ustalenie to - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - upoważnia do wniosku, że zdarzenie
miało miejsce na terenie zakładu, a zatem "należy domniemywać", iż był to wypadek
przy pracy, a nie wypadek w drodze z domu do pracy, co w konsekwencji uprawnia do
oddalenia odwołania, gdyż stroną odpowiedzialną za skutki tego wypadku nie jest organ
rentowy (Oddział ZUS), a zakład pracy.
W związku z powyższym należy podkreślić, iż Sąd Wojewódzki dokonał oceny
prawnej przedmiotowego zdarzenia (wypadek przy pracy, a nie wypadek w drodze do
pracy) wyłącznie na podstawie zeznań wnioskodawcy w charakterze strony, złożonych
na rozprawie toczącej się przed Sądem w dniu 23 września 1993 r. Istotnie,
wnioskodawca zeznając w charakterze strony podał, iż idąc do pracy po wejściu na
teren kopalni za bramę, potknął się o wystającą luźną płytkę chodnikową. Jednakże -
wbrew stanowisku Sądu - zeznanie tej treści wnioskodawca złożył po raz pierwszy, a
ponadto nie znajduje ono potwierdzenia w oświadczeniach Jerzego O. i Tadeusza W.,
znajdujących się w aktach rentowych (k 4 i 5). W oświadczeniach tych osób jest
bowiem tylko mowa o tym, że wnioskodawca potknął się i uderzył o drzewo w drodze z
przystanku autobusowego do pracy w kopalni "S.", oraz że następnie udał się do pracy i
podjął normalne czynności pracownicze.
Wobec stawienia się wnioskodawcy osobiście na rozprawę, Sąd Wojewódzki
obowiązany był odebrać od niego wyjaśnienie, i - w zależności od treści tego wyjaś-
nienia - przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe. Nie było natomiast podsta-
wy do przesłuchania wnioskodawcy na pierwszej rozprawie w charakterze strony i
poprzestania na podanych przez niego faktach, ponieważ taki dowód - w myśl art. 299
k.p.c. - może być przeprowadzony w sytuacji, jeżeli po wyczerpaniu środków
dowodowych lub w ich braku pozostały fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli
zatem Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do tego, czy przedmiotowe zdarzenie
miało miejsce poza terenem zakładu pracy, czy też po wejściu już na terenie zakładu, a
która to okoliczność ma istotne znaczenie dla oceny prawnej tego zdarzenia (wypadek
w drodze do pracy, czy wypadek przy pracy)i strony zobowiązanej do wypłacenia
jednorazowego odszkodowania (Oddział ZUS czy zakład pracy), to powinien był
wezwać w charakterze świadków Jerzego O. i Tadeusza W. i wyjaśnić te okoliczności.
Nie można wykluczyć, że pomocnym mógł być także plan przestrzenny Kopalni,
wskazanie przez świadków i wnioskodawcę miejsca przedmiotowego zdarzenia, jak
również przesłuchanie w charakterze świadków członków zespołu, który sporządził
kartę wypadku w drodze do pracy. Okoliczności te powinny były być wyjaśnione w
sposób niewątpliwy, gdyż od tego zależy ocena prawna przedmiotowego zdarzenia i
wskazanie strony zobowiązanej do wypłacenia jednorazowego odszkodowania, jeżeli
rzeczywiście utrata przytomności przez wnioskodawcę ok. godz. 10-ej w czasie pracy i
późniejsze poważne komplikacje zdrowotne, które doprowadziły do stanu inwalidztwa III
grupy, pozostają w związku przyczynowym z tym wypadkiem i urazem głowy. W
żadnym zaś razie Sąd Wojewódzki nie mógł bez przeprowadzenia stosownego
postępowania dowodowego przyjąć, że wnioskodawcy przysługuje roszczenie o
jednorazowe odszkodowanie do zakładu pracy, gdyż przedmiotowe zdarzenie miało
miejsce na terenie zakładu pracy i na tej podstawie oddalić odwołanie; tym bardziej, że
Sąd przy ocenie charakteru prawnego wypadku powołał się na "domniemanie" istnienia
wypadku przy pracy a nie wypadku w drodze z domu do pracy, co jest niedopuszczalne.
Powyższe argumenty uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).
Rewizja nadzwyczajna, jak i jej wniosek okazały się zatem uzasadnione, mimo iż
motywy pisemne zawarte w rewizji sprowadzają się do kwestionowania samoistnej
przyczyny inwalidztwa. Jest to wynikiem tego, że rewizja nadzwyczajna została
wniesiona przed sporządzeniem przez Sąd Wojewódzki uzasadnienia wyroku w trybie
art. 419 § 3 k.p.c. Obecny na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel
prokuratury uzupełnił ustnie argumenty rewizji nadzwyczajnej wskazując, iż w świetle
uzasadnienia wyroku konieczne jest wyjaśnienie sprawy przede wszystkim w tym
kierunku, gdzie miał miejsce upadek wnioskodawcy i uraz głowy. Od tego zależy
bowiem konieczność, bądź dalszego prowadzenia przez Sąd postępowania
dowodowego w celu wyjaśnienia przyczyny inwalidztwa wnioskodawcy (przyczyna
wewnętrzna, czy zewnętrzna) i orzeczenia co do zasadności jego roszczenia o wypłatę
jednorazowego odszkodowania od Oddziału ZUS, bądź też oddalenie odwołania i
pouczenie wnioskodawcy o potrzebie zwrócenia się do zakładu pracy o sporządzenie
protokółu wypadku przy pracy i zażądanie wypłacenia jednorazowego odszkodowania,
a w razie odmowy - wystąpienie z roszczeniem na drogę sądową przeciwko zakładowi
pracy.
Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy zaznacza, że uznaje za trafne wy-
wody rewizji nadzwyczajnej, iż kwestia pochodzenia krwiaka podtwardówkowego i jego
związku z urazem nie jest jednoznaczna i ocena konkretnego przypadku wymaga
wiadomości specjalistycznych z zakresu medycyny, a więc w spornym przypadku
zasięgnięcia opinii biegłych sądowych neurologa i neurochirurga, po uzupełnieniu
materiału dowodowego dowodami leczenia szpitalnego po dniu 8 października i sprzed
tej daty.
Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu
określonego w art. 421 § 2 k.p.c. ponieważ zaskarżony wyrok narusza także interes
Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrokiem tym wnioskodawca bowiem został bez należytego
wyjaśnienia sprawy pozbawiony świadczeń zagwarantowanych pracownikom, którzy
ulegli wypadkowi w drodze z domu do pracy.
========================================