Wyrok II UKN 355/97

Wyrok z dnia 28 listopada 1997 r. II UKN 355/97 Traci prawo do obozowej renty inwalidzkiej były funkcjonariusz struk- tur urzędów bezpieczeństwa pozbawiony uprawnień kombatanta na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm.), który pobierał tę rentę wyłącznie na podstawie przepisów o uprawnieniach kombatantów, a nie w oparciu o samoistny tytułu prawny wynikający z przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich ro- dzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 21, poz. 117 ze zm.) Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 1997 r. sprawy z wniosku Henryka P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę inwalidzką wojenną, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 lu- tego 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 12 lutego 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 28 października 1996 r. i oddalił odwołanie Henryka P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 27 grudnia 1995 r. oraz odrzucił apelację wnioskodawcy. Sąd Apelacyjny wyrokował w sprawie, która powstała na podłożu złożonego w dniu 24 sierpnia 1977 - 2 - r. wniosku o rentę wojenną z tytułu pobytu Henryka P. w obozie koncentracyjnym. Do wniosku dołączono zaświadczenie Zarządu ZBOWiD w W. z dnia 8 czerwca 1976 r., stwierdzające prawo wnioskodawcy do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186, powoływanej dalej jako ustawa z 23.10.1975 r.), ze wskazaniem okresu uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach w okresie od 26 grudnia 1943 r. do 18 kwietnia 1945 r. oraz udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 15 września 1945 r. do 17 maja 1947 r. Na tej podstawie wnioskodawca pobierał od dnia 5 października 1977 r. rentę inwalidy wojennego z tytułu pozostającego w związku z pobytem w obozie inwalidztwa III grupy. Wobec nabycia z dniem 1 lipca 1990 r. prawa do emerytury pobierał on świadczenie zbiegowe, obejmujące rentę inwalidzką wojenną wraz z dodatkiem kombatanckim i ryczałtem energetycznym oraz emeryturę. Decyzją z dnia 6 września 1995 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił wnioskodawcę uprawnień kombatanckich, przyznanych w oparciu o sygnalizowane zaświadczenie ZBOWiD, w następstwie czego organ rentowy decyzją z dnia 27 grudnia 1995 r. wstrzymał od dnia 1 stycznia 1996 r. wy- płatę renty inwalidzkiej obozowej oraz innych świadczeń kombatanckich. W decyzji z tej samej daty organ rentowy przeliczył od dnia 1 stycznia 1996 r. wysokość emery- tury w następstwie wyeliminowania ze stażu emerytalnego wnioskodawcy okresów jego uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Na skutek odwołania wnioskodawcy Sąd Wojewódzki we Wrocławiu, wyro- kiem z dnia 28 października 1996 r., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał mu prawo do renty inwalidy wojennego, wskazując na nieprawomocne pozbawienie wniosko- dawcy uprawnień kombatanckich - wobec zaskarżenia do Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego decyzji Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych. Postanowienie z dnia 18 listopada 1996 r. Sądu Wojewódzkiego oddalające wniosek o uzupełnienie wydanego wyroku w części dotyczącej obniżenia wysokości emery- tury, zostało uchylone do ponownego rozpoznania przez ten Sąd - postanowieniem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 12 lutego 1997 r. Rozpatrując apelacje obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 28 - 3 - października 1996 r. - Sąd Apelacyjny ustalił, że Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 września 1996 r. oddalił skargę Henryka P. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Repre- sjonowanych o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, z uwagi na peł- nienie przez niego w okresie od 15 września 1945 r. do 17 maja 1947 r. służby w organach bezpieczeństwa publicznego. Uwzględniając apelację organu rentowego Sąd Apelacyjny wskazał, że wnioskodawcy przysługiwało prawo do renty inwalidy obozowej na podstawie przepisów, obowiązującej w dacie jej przyznania, ustawy z dnia 23 września 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więź- niów obozów koncentracyjnych, które jedynie odsyłały w zakresie uprawnień kom- batanckich do świadczeń przewidzianych dla inwalidów wojennych (art. 4 ust. 2 tej ustawy). Równocześnie bowiem wnioskodawca nie miał statusu prawnego żołnierza- inwalidy wojennego w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrze- niu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 117 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z 29.05.1974 r.) i nie przysługiwała mu okreś- lona w art. 8 tej ustawy renta inwalidy wojennego. Dlatego wynikające wyłącznie ze statusu kombatanta - obozowe świadczenie rentowe wnioskodawcy należało do uprawnień kombatanckich przyznanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, które podlegały negatywnej weryfikacji prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będą- cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z 24.01.1991 r.), przez pozbawienie uprawnień kombatanckich - z mocy art. 26 tej ustawy – między innymi osób wymienionych w jej art. 21 ust. 2 pkt 4, które - tak jak wnioskodawca - były zatrudnione w aparacie bez- pieczeństwa publicznego. Sąd Apelacyjny wskazał, że nieprawomocna decyzja Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawiająca wniosko- dawcę uprawnień kombatanckich wpływała na zawieszenie świadczeń kombatanc- kich, których wnioskodawca został pozbawiony wobec uprawomocnienia się tej de- cyzji, co miało miejsce już w dacie wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji. W kasacji wnioskodawcy podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego - przez niewłaściwe zastosowanie do jego osoby norm art. 21 ust. 1 pkt 4 i art. 26 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach - 4 - będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, które „w rzeczywistości nie dotyczą jego osoby”. U podstaw tego twierdzenia podniesiono wskazanie przez organ rentowy - w decyzji przyznającej wnioskodawcy rentę inwalidy wojennego - przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a nie - przepisów ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów kon- centracyjnych, których organ rentowy nie powoływał również w dalszych decyzjach rentowych. Zdaniem skarżącego inwalidzka renta obozowa wnioskodawcy miała charakter prawny renty inwalidy wojennego, skoro podstawę prawną jej przyznania stanowiły przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. Nadto na tle występującej w ustawie z 23.10.1975 r. „dwoistości” pojęć kombatant i więzień obozu koncentracyjnego, kasa- cja utrzymywała, że wnioskodawca - jako były więzień obozu koncentracyjnego - nie miał statusu kombatanta, a jedynie status więźnia obozu koncentracyjnego, a przeto nie nabył uprawnień kombatanckich na podstawie przepisów tej ustawy, ale na podstawie przepisów ustawy z 29.05.1974 r. W konsekwencji prawomocna decyzja Urzędu do Spraw Kombatantów nie mogła pozbawić go prawa do inwalidzkiej renty obozowej, której nie zalicza się do uprawnień kombatanckich. W uzupełnieniu kasa- cji powołano się na legislacyjne zmiany wprowadzone ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy z 24.01.1991 r. (Dz. U. Nr 68, poz. 436 - powoływanej dalej jako ustawa zmieniająca) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczą- cych pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowa- dzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745 - powoływanego dalej jako rozporządzenie Rady Ministrów z 22.09.1997 r.). Zdaniem skarżącego na grun- cie art. 21 ust. 3 pkt 2, dodanego do ustawy z 24.01.1991 r., ubezpieczony nie utracił uprawnień kombatanckich, albowiem przedłożył „wcześniej do akt sprawy” zaś- wiadczenie Komendy Wojewódzkiej Policji w S., "z treści którego jednoznacznie wy- nika, iż jego akta osobowe z okresu służby w organach bezpieczeństwa publicznego nie zawierają żadnej adnotacji o jego uczestnictwie w walkach z formacjami zbroj- nego podziemia (organizacjami niepodległościowymi)”, a z treści zmienionego art. 26 ustawy wynika zachowanie uprawnień wskazanych w jej art. 12 przez osoby będące - inwalidami wojennymi, do których bez wątpienia zalicza się wnioskodawca. W - 5 - konkluzji uzupełnienia kasacji wskazywano, że decyzja pozbawiająca wnioskodawcę uprawnień kombatanckich była już w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa „wskutek całkowitej bezprawności co do pozbawienia dochodzonego uprawnienia, jako wynikowej pozbawienia go uprawnień kombatanckich”, dlatego z mocy art. 2 ustawy zmieniającej przysługuje mu z urzędu wznowienie wypłaty świadczeń pie- niężnych wynikających z przywrócenia uprawnień kombatanckich, wraz z należnymi odsetkami od miesiąca, w którym wstrzymano wypłatę świadczeń lub obniżona ich wysokość. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Istota kasacji sprowadza się do zweryfikowania ustawowego źródła pod- miotowego uprawnienia wnioskodawcy do inwalidzkiej renty obozowej, przyznanej mu decyzją organu rentowego z dnia 5 października 1977 r. Rozstrzygnięcie tej podstawowej kwestii nabiera istotnego znaczenia wobec stanowiska zawartego w dotychczas nieopublikowanej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1997 r., III ZP 8/97, według której osoba pobierająca przed dniem 1 stycznia 1991 r. rentę inwalidy wojennego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich ro- dzin - nie może być pozbawiona tej renty z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W kontekście tej uchwały odpowiedź na posta- wioną kwestię sprowadza się w istocie rzeczy do rozważenia zagadnienia, czy wnioskodawca nabył rentę inwalidy wojennego na podstawie przepisów ustawy z 29.05.1974 r., a ściślej rzecz ujmując - czy bez regulacji normatywnych wprowadzo- nych ustawą z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych, uzyskałby on prawo do renty inwalidy obozowego już na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. W tak wytyczonym zakresie istotne znaczenie ma niewskazanie przez skar- żącego proceduralnej podstawy kasacyjnej, co powoduje, że dla udzielenia odpo- wiedzi na kwestię rozstrzygającą o rozwikłaniu postawionego zagadnienia - miaro- - 6 - dajne są ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wyrokowania przez Sąd drugiej instancji, który wykazał, że wnioskodawca nie miał statusu prawnego żołnierza-inwa- lidy wojennego w rozumieniu przepisów ustawy z 29.05.1974 r., przeto nie mógł ko- rzystać na podstawie art. 9 tej ustawy z samoistnego tytułu do przyznania mu prawa renty inwalidzkiej wojennej. Z dokonanych ustaleń Sąd Apelacyjny trafnie wywiódł, że status wnioskodawcy, byłego więźnia obozu koncentracyjnego, który nie jest inwalidą wojennym w rozumieniu przepisów art. 6-8 ustawy z 29.05.1974 r., uprawniał go do nabycia jedynie prawa do renty inwalidzkiej przyznanej mu w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym i to dopiero na podstawie przepisów ustawy z dnia 23.10.1975 r., bez których nie nabyłby uprawnień rentowych przewidzianych w prze- pisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Innymi słowy - wnioskodawca, nie będąc - według niekwestionowanych ustaleń Sądu drugiej instancji - inwalidą wojennym, mógł nabyć prawo do inwalidzkiej renty obozowej jedynie jako kombatant - więzień obozu koncentracyjnego w ro- zumieniu art. 1 ustawy z 23.10.1975 r., któremu wyłącznie na podstawie art. 4 ust. 2 tej ustawy przysługiwały świadczenia pieniężne i inne uprawnienia, przewidziane - w zakresie i na zasadach ustalonych przepisami o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Dopiero wskazane regulacje ustawy z 23.10.1975 r. stanowiły dla wnioskodawcy tytuł prawny do uzyskania uprawnień rentowych inwalidy w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym, które były jedynie realizowane przez klasyczne odesłanie do przepisów ustawy z 29.05.1974 r. Dlatego należało uznać za chybione dywagacje skarżącego, wywodzącego odmienne ustawowe pods- tawy przyznawania kombatanckich uprawnień - kombatantom oraz więźniom obozów koncentracyjnych w oparciu o „dyferencjacje merytoryczne w zakresie tych pojęć”, skoro zawartość i znaczenie ustawowego określenia kombatant, jednoznacznie obejmowało tym określeniem m.in. więźniów obozów koncentracyjnych (art. 1 ustawy z 23.10.1975 r.). W konsekwencji Sąd Apelacyjny precyzyjnie konstatował, że tytuł prawny przyznania wnioskodawcy prawa do renty inwalidzkiej obozowej wynikał z przepisów ustawy z 23. 10.1975 r., która w art. 1 przyznawała m.in. kombatantom-więźniom obozów koncentracyjnych świadczenia przewidziane w tej właśnie ustawie, odsyłając jedynie w jej art. 4 ust. 2 - tj. w materii ustalanych uprawnień - do zakresu i zasad - 7 - przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Deklaracja takiego stanu prawnego wynikała również z zaświadczenia ZBOWiD z dnia 8 czerwca 1976 r., które było dokumentem stwierdzającym prawo wnioskodawcy do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych [...], a nie ze świadczeń bezpośrednio wynikających z ustawy z 29.05.1974 r. Dlatego nieprecyzyjne określenie w decyzji przyznającej wnioskodawcy obozową rentę inwalidzką, że wydana została na podstawie przepi- sów ustawy z dnia 29.05.1974 r., nie nadawało przyznanemu świadczeniu charak- teru prawnego renty inwalidy wojennego, skoro wnioskodawcy przyznano rentę in- walidzką obozową, przysługującą mu na podstawie szczególnych regulacji art. 1 i 4 ust. 2 ustawy z 23.10.1975 r., bez których nie nabyłby on prawa do tego rodzaju świadczenia przewidzianego w zakresie i na zasadach ustalonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Jeżeli zatem wnioskodawca nabył prawo do inwalidzkiej renty obozowej na podstawie przepisów ustawy z 23.10.1975 r., przeto uzyskał to uprawnienie jako uprawnienie kombatanc- kie na podstawie dotychczasowych przepisów, o których stanowi art. 25 ust. 1 ustawy z 24.01.1991 r., którego został pozbawiony jako funkcjonariusz struktur urzę- dów bezpieczeństwa na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Na tle sygnalizowanych w uzupełnieniu kasacji zmian stanu prawnego wprowadzonego ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojen- nego (Dz. U. Nr 68, poz. 435) , obowiązujących od dnia 1 sierpnia 1997 r., bez- podstawne jest twierdzenie skarżącego, że potwierdzona wyrokiem NSA z dnia 24 września 1996 r. [...], prawomocna decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Komba- tantów i Osób Represjonowanych pozbawiająca wnioskodawcę uprawnień komba- tanckich była nieważna z mocy prawa już w momencie jej wydania. Była to bowiem decyzja wydana zgodnie z obowiązującym prawem na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4a ustawy z 24.01.1991 r., która nie zawierała wad kreujących jej nieważność ipso iure, w szczególności w ujęciu normatywnym art. 156 § 1 KPA. Dlatego ewentualne przywrócenie wnioskodawcy prawa do wstrzymanej - 8 - inwalidzkiej renty obozowej nie może nastąpić w trybie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy zmieniającej, ale wyłącznie w trybie art. 2 ust. 2 i 3 w związku z art. 3 tej ustawy oraz art. 21 ust. 3 i 4 ustawy z 24.01.1991 r. i przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 22.09.1997 r., tj. na wniosek zgłoszony w organie rentowym, z tym że wypłaty tej renty dokonuje się nie wcześniej niż od dnia wejścia w życie tej ustawy. Twierdzenie o wykonywaniu przez wnioskodawcę wyłącznie zadań nie związanych ze zwalcza- niem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (art. 22 ust. 3 pkt 2 ustawy z 24.01.1991 r.), opartych na stosownym zaświadczeniu Komendy Wojewódzkiej Policji w S. z dnia 3 kwietnia 1995 r., nie może przecież pomijać przepisów zweryfikowania również sygnalizowa- nego w uzasadnieniu wyroku NSA zaświadczenia Komendy Miejskiej Milicji Obywa- telskiej w Ł. z dnia 18 maja 1976 r. o udziale wnioskodawcy w walkach z "reakcyjnym podziemiem” w okresie od 15 września 1945 r. do 17 maja 1947 r., tyle że przywró- cenie uprawnień kombatanckich podlega ustawowej kompetencji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osób przez niego upoważnio- nych. Mając powyższe na uwadze kasacja polegała oddaleniu z mocy art. 393 12 KPC. N o t k a Powołana w uzasadnieniu uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 21 października 1997 r., III ZP 8/97, została opublikowana w OSNAPiUS 1998 nr 2 poz. 50 oraz w OSP 1998 z. 3 poz. 49. ========================================