Uchwała I KZP 43/00

UCHWAŁA Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. I KZP 43/2000 Zawarte w art. 278 § 5 k.k. sformułowanie „przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio”, oznacza zastosowanie do wypadku kradzieży energii, wyłącznie znamion przestępstwa kradzieży i przewidzianych za to przestępstwo sankcji. Przepis art. 119 § 1 k.w., w którym przedmiot czynności wykonawczej określo- ny został jako „cudza rzecz ruchoma”, nie ma zatem zastosowania do kradzieży energii. Przewodniczący: sędzia SN J. Bratoszewski. Sędziowie SN: W. Kozielewicz, E. Strużyna (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Jana W., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 §1 k.p.k., przez Sąd Okręgowy w O., postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2000 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: Czy zawarty w przepisie art. 278 § 5 k.k. zwrot „stosuje się odpowiednio” nale- ży rozumieć w ten sposób, że powyższy przepis ma zastosowanie jedynie do kradzieży energii o ustalonej wartości powyżej 250 zł.? uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. U Z A S A D N I E N I E Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzy- gnięcia sformułowane zostało przez Sąd Okręgowy w O. w postępowaniu odwo- 2 ławczym, toczącym się z powodu zażalenia wniesionego przez prokuratora na postanowienie Sądu Rejonowego w O. o zwrocie sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia dochodzenia. Sąd Rejonowy w O., postanowieniem wydanym na podstawie art. 345 § 1 k.p.k. przekazał sprawę prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków po- stępowania przygotowawczego, poprzez ustalenie i wskazanie wartości energii elektrycznej stanowiącej przedmiot czynu zakwalifikowanego w akcie oskarże- nia jako występek określony w art. 278 § 5 k.k., polegającego na podłączeniu przez oskarżonego instalacji elektrycznej w mieszkaniu do instalacji klatki schodowej w piwnicy budynku i kradzieży energii elektrycznej o nieustalonej wartości. Zdaniem Sądu Okręgowego okoliczności przytoczonego stanu faktyczne- go nasuwają wątpliwość, czy wypadki kradzieży energii elektrycznej o wartości nie przekraczającej 250,- złotych stanowią wykroczenie, czy przestępstwo okre- ślone w art. 278 §5 k.k. Sąd Okręgowy dostrzega, że ustawodawca zastępując w kodeksie karnym z 1997 r. zwrot „mienie ruchome”, pojęciem „rzecz ruchoma” w rozumieniu przyjętym w prawie cywilnym (art. 45 k.c.), wprowadził równocześnie (w art. 278 § 5 k.k.) odrębne typy kradzieży cudzego mienia, tzn. karty do bankomatu oraz energii, do których pojęcia „rzeczy ruchomej” odnieść nie można. Ponie- waż jednak, w przeciwieństwie do karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego, w przypadku kradzieży energii możliwe jest ustalenie wartości przedmiotu przestępstwa, pojawia się wątpliwość, czy zwrot nakazują- cy „odpowiednie stosowanie”, w przypadku kradzieży energii, przepisów o kra- dzieży „rzeczy ruchomej” - które wchodzą w grę gdy wartość przedmiotu kra- dzieży przekracza 250,- złotych - nie oznacza konieczności kwalifikowania wy- padków kradzieży energii o wartości nie przekraczającej 250,- złotych jako wy- kroczenia. 3 Sąd przypomina, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wprowadze- nie omawianej regulacji karnej, kradzież energii elektrycznej, niezależnie od jej wartości, stanowiła jedynie wykroczenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kodeks karny z 1997 r., oprócz typu podstawowego, określonego w art. 278 § 1, przewiduje w art. 278 § 5 odrębny typ kradzieży, którego przedmiotem jest energia oraz karta uprawniająca do podjęcia pieniędzy z automatu banko- wego. Wprowadzona w określeniu typu podstawowego przestępstwa kradzieży zmiana terminologiczna, polegająca na zastąpieniu sformułowania „cudze mie- nie ruchome” pojęciem „cudza rzecz ruchoma”, spowodowała konieczność wy- odrębnienia szczególnego typu kradzieży, której przedmiot obejmowany był do- tychczas w praktyce sądowej i piśmiennictwie terminem „mienie ruchome”. Do pojęcia „mienie ruchome” zaliczano, oprócz rzeczy, także energię oraz inne przedmioty majątkowe, których wartość można było wyrazić w pieniądzu. Przedmiotem bezpośredniego działania sprawcy przestępstwa kradzieży, określonego w art. 278 § 1 k.k., jest natomiast wyłącznie „rzecz ruchoma”, a więc zgodnie z definicją zawartą w art. 45 k.c. - przedmiot materialny, wyod- rębniony, mogący samodzielnie występować w obrocie oraz przedstawiający wartość majątkową. Odrębnie natomiast został określony przedmiot przestępstwa kradzieży w art. 278 § 5 k.k. Przedmiotem czynności wykonawczej typu przestępstwa kra- dzieży wyodrębnionego w art. 278 § 5 k.k., nie jest bowiem „rzecz ruchoma” w ujęciu prawa cywilnego, ale, w przypadku kradzieży energii, odpowiedni nośnik energii, podlegający pomiarowi zarówno co do ilości, jak i jakości. Kradzież energii została wyodrębniona, „gdyż nie obejmuje jej nazwa >cudza rzecz ruchoma<”, jak wyjaśnia to uzasadnienie rządowego projektu ko- deksu karnego (por. Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997, s. 206). 4 Wyodrębniając szczególny typ przestępstwa, kryminalizującego kradzież energii (oraz karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego), ustawodawca, przez wprowadzenie do treści tego przepisu formuły odpowied- niego stosowania przepisów art. 278 § 1, 278 § 3 i 278 § 4, dokonał zabiegu re- dakcyjnego, mającego na celu skrócenie tekstu prawnego przepisu art. 278 § 5 k.k. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że wprowadzenie do normy karnej formuły redakcyjnej „odpowiedniego stosowania” nie zawsze pozwala na pre- cyzyjne ustalenie zakresu zastosowania przepisu, który uzupełniony został tą formułą, przez inne przepisy ustawy karnej (por. Z. Siwik, Systematyczny ko- mentarz do ustawy karnej skarbowej. Część ogólna, Wrocław 1993, s. 58 i n.; M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas w: Kodeks karny. Część szczególna, pod red. A. Zolla, Komentarz do k.k., t. 3, 1999, s. 16). W literaturze wymienia się trzy sposoby odpowiedniego stosowania przepisów, a mianowicie: - stosowanie wymienionych przepisów wprost, bez jakichkolwiek zmian czy modyfikacji; - z dokonaniem w ich brzmieniu zmian dostosowujących je do wypadków przewidzianych w przepisie zawierającym odesłanie; oraz - sytuacje, w których wymienione, jako podlegające odpowiedniemu sto- sowaniu przepisy nie mogą być zastosowane (są bowiem albo bezprzedmiotowe albo sprzeczne). Wprowadzenie do art. 278 § 5 k.k. sformułowania „przepisy § 1, 3 i 4 sto- suje się odpowiednio” rzeczywiście nie ułatwia precyzyjnego ustalenia zakresu stosowania wymienionych przepisów W przedmiotowej sprawie formuła odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących podstawowego typu kradzieży do kradzieży energii elektrycznej polegać jednak winna na wykorzystaniu przepisów wymienionych w art. 287 5 § 5, przez odpowiednią ich modyfikację, dostosowującą ich treść normatywną do szczególnych typów kradzieży wymienionych w cyt. przepisie. Zawarty w art. 278 § 5 zwrot „przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowied- nio”, oznacza zastosowanie znamion przestępstwa kradzieży i przewidzianych za to przestępstwo sankcji do wypadku kradzieży energii. Zastosowanie oma- wianej formuły wpływa zatem na opis czynu zabronionego polegającego na kra- dzieży energii w taki sposób, że w art. 278 § 1 zamiast określenia przedmiotu czynności wykonawczej jako „cudzej rzeczy ruchomej” wprowadza się przed- miot w postaci „energii”, natomiast pozostała treść przepisu nie ulega zmianie. Stosownym modyfikacjom, w przypadku kradzieży energii, podlegać winny także przepisy art. 278 § 3 i art. 278 § 4. Formuła odpowiedniego zastosowania oznacza tu możliwość zakwalifikowania czynu polegającego na kradzieży ener- gii jako wypadku mniejszej wagi (§ 3), a także kryminalizację czynu polegają- cego na kradzieży energii na szkodę osoby najbliższej (§ 4). Tego rodzaju poglądy wyrażone zresztą zostały w literaturze (M. Dą- browska-Kardas i P. Kardas, op. cit. s.17-18). Omawiana formuła nie stwarza natomiast podstawy do stosowania, w wypadku kradzieży energii o wartości nie przekraczającej 250,- złotych, przepi- su art. 119 § 1 kodeksu wykroczeń. Przedmiotem czynności wykonawczej wy- kroczenia określonego w art. 119 § 1 k.w. jest bowiem wyłącznie „cudza rzecz ruchoma, jeżeli jej wartość nie przekracza 250,- złotych”. W Kodeksie wykro- czeń brak odniesienia do tego rodzaju przedmiotu jak energia czy karta do ban- komatu. Zakwalifikowanie kradzieży energii o wartości nie przekraczającej 250,- złotych, jako wykroczenia, wyłącza więc klauzula lex specialis derogat legi generali. Przepis art. 119 § 1 k.w., w którym przedmiot czynności wykonawczej określony został odrębnie, nie ma zatem zastosowania do kradzieży energii. 6 Powyższe stanowisko jest zgodne z poglądami prezentowanymi w tej kwestii w piśmiennictwie (por. J. Wojciechowski, Kodeks wykroczeń. Komen- tarz. Orzecznictwo, Warszawa 1999, s. 165; B. Michalski, Przestępstwa prze- ciwko mieniu, Rozdział XXXV Kodeksu karnego. Komentarz, Warszawa 1999, s. 78; podobny wniosek nasuwają rozważania O. Górniok, odnoszące się do pro- jektowanej nowelizacji Kodeksu wykroczeń, por. Zmiany dotyczące przestępstw przeciwko mieniu w: Nowa kodyfikacja karna, Kodeks karny, Krótkie komenta- rze, z. 7, wyd. Min. Spr., Warszawa, 1998, s. 55-56). Nie bez znaczenia dla zajęcia stanowiska w omawianej sprawie, jest także argument podniesiony we wniosku Prokuratury Krajowej. Zdaniem Autora tego wniosku, nie może być mowy o tzw. przepołowieniu przestępstwa kradzieży energii, ze względu na fakt, iż ten sam przepis (art. 278 § 5 k.k.) kryminalizuje kradzież karty do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego, której wartość, jako przedmiotu przestępstwa kradzieży, nigdy nie przekroczy 250,- złotych. Gdyby zatem założyć, że omawiany przepis kryminalizuje jedynie kradzież energii, której wartość przekracza 250,- złotych, brak byłoby racjonalnych prze- słanek do wprowadzenia do tego przepisu przedmiotu ochrony w postaci karty do bankomatu. Z tych względów Sąd Najwyższy uchwalił jak na wstępie.