Sygn. akt I C 662/26
UZASADNIENIE
Powodowie O. A. i M. A. wystąpili przeciwko (...) Kasie (...) S.A. z siedzibą w B. z pozwem o:
1.
ustalenie nieważności klauzuli umownej dotyczącej stosowania wskaźnika (...) jako części składowej oprocentowania kredytu w umowie nr (...), zawartej w dniu 30 października 2018 r. pomiędzy powodami a (...) (...) (...) (...) (...) Akcyjną z siedzibą w B. z uwagi na jej abuzywność, sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumentów;
2.
zmianę treści umowy kredytowej poprzez:
a)
wyeliminowanie wskaźnika (...) z mechanizmu ustalania oprocentowania,
b)
ustalenie oprocentowania kredytu wyłącznie na podstawie stałej marży banku wskazanej w umowie;
3.
zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów łącznie do majątku wspólnego małżeńskiego zwrotu kwoty odsetek naliczonych z uwzględnieniem wskaźnika (...), w łącznej wysokości 201.943,38 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty;
4.
zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów łącznie do majątku wspólnego małżeńskiego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. (
k. 4-17v)
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że ww. umowa kredytowa zawiera postanowienia niedozwolone i nie mogli oni należycie oszacować ryzyka związanego z zawarciem tejże umowy. Nie zostali bowiem poinformowani o tym, kto jest odpowiedzialny za kreowanie wysokości oprocentowania na rynku międzybankowym, w jaki sposób i na jakiej podstawie ustalana jest stawka referencyjna (...) oraz wysokość oprocentowania w pozwanym banku, jakie są mechanizmy towarzyszące, metodologia ustalania czy możliwość wyeliminowania mechanizmu z umowy między stronami. W ocenie kredytobiorców, powinni oni natomiast wiedzieć od samego początku jaki kredyt jest im udzielany, jakie mechanizmy i skutki mu towarzyszą oraz w jakiej formie i wysokości realnie będzie spłacany.
W odpowiedzi na pozew pozwany (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. (
k. 52-82v)
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 30.10.2018 r. M. A. i O. A. oraz (...) (...) (...) (...) (...) S.A. z siedzibą w B. zawarli umowę kredytu mieszkaniowego (...) O. Hipoteczny z oprocentowaniem zmiennym nr (...) (...) na kwotę 496.124,03 zł z przeznaczeniem na budowę domu jednorodzinnego (nieruchomość zlokalizowana O., gm. D., działka (...), (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w Ełku V Wydział Ksiąg Wieczystych). (§ 1-2 Części Szczegółowej Umowy)
W umowie tej wskazano, że kredyt został udzielony na 360 miesięcy, licząc od dnia zawarcia umowy. Kredyt miał być spłacany w ratach kapitałowo-odsetkowych annuitetowych, w 6 dniu każdego miesiąca, a ostateczny termin jego spłaty określono na 06.10.2048 r. ((...) (...),(...) (...)). Zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być hipoteka umowna na rzecz Banku do kwoty 843.420,00 zł na kredytowanej nieruchomości. ((...)
(...))
Wskazane dalej w umowie zostało, że w dniu sporządzenia umowy oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym (tj. suma wskaźnika referencyjnego i marży (...) SA) bez uwzględnienia podwyższenia marży wynosiło 3,58 %. Wskaźnik referencyjny (...) 3M w dniu sporządzenia umowy wynosił 1,720000%, natomiast marża wynosiła 1,86 p.p., a z uwzględnieniem postanowień § 10 ust. 4 pkt 9 (...) miała wynosić 1,10 p.p. (§ 2 ust. 5, 6 i 8 (...)). Marża miała ulegać podwyższeniu m.in. w przypadku nieustanowienia przed wypłatą pierwszej transzy kredytu docelowego zabezpieczenia spłaty kredytu do czasu prawomocnego ustanowienia hipoteki o 0,90 p.p., wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej w następstwie odstąpienia albo wypowiedzenia przez kredytobiorcę umowy ubezpieczenia spłaty kredytu hipotecznego o 0,50 p.p. czy niezawarcia przez kredytobiorcę umowy o wydanie i używanie karty kredytowej (...) SA z oferty dla klientów indywidualnych po upływie okres wypowiedzenia o 0,10 p.p. (...) (...))
W dalszej części tekstu umowy, zatytułowanej „część ogólna umowy ((...))” zdefiniowano pojęcie wskaźnika referencyjnego, wskazując, iż jest to stopa procentowa służąca wraz z marżą do ustalania wysokości oprocentowania kredytu. ((...) (...)) Jednocześnie wskazano, iż (...) jest to wskaźnik referencyjny trzymiesięcznych depozytów złotowych na polskim rynku międzybankowym, ustalany zgodnie z regulaminem dotyczącym wskaźników referencyjnych (...) i (...), publikowany na stronie informacyjnej administratora tego wskaźnika, którym na dzień zawarcia umowy jest (...) SA. ((...) R.)
Także w (...) określono zasady oprocentowania kredytu ze zmienną stopą procentową, jak też zmiany tego oprocentowania.
I tak, w (...) (...) wskazano, że (...) pobiera odsetki od kredytu według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania wskaźnika referencyjnego jako suma wskaźnika referencyjnego i marży Banku. Zastrzeżono przy tym, że pierwszy okres obowiązywania wskaźnika referencyjnego może być krótszy i rozpoczyna się od dnia następującego po dniu wypłaty kredytu albo pierwszej transzy, zaś koniec pierwszego okresu obowiązywania wskaźnika referencyjnego przypada w ostatnim dniu wymagalności spłaty raty kredytu i odsetek przed upływem pierwszego trzymiesięcznego okresu obowiązywania wskaźnika referencyjnego, a kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania wskaźnika referencyjnego kończą się w dniu poprzedzającym dzień, w którym rozpoczął się poprzedni trzymiesięczny okres obowiązywania wskaźnika referencyjnego, z uwzględnieniem zasad liczenia terminów oznaczonych w miesiącach, przewidzianych w przepisach polskiego kodeksu cywilnego. Dalej, w (...) (...) przewidziano, że zmiany wysokości wskaźnika referencyjnego następują w dniu wymagalności spłaty raty kredytu i odsetek, zaś w(...) (...) – że wzrost wskaźnika referencyjnego wpływa na zmianę oprocentowania kredytu.
(
dowód: umowa kredytu mieszkaniowego (...) Hipoteczny z oprocentowaniem zmiennym nr (...) (...) z dnia 30.10.2018 r. k. 21-37)
Pismem z dnia 29 czerwca 2026 roku kredytobiorcy złożyli Bankowi reklamację dot. przedmiotowej umowy kredytu hipotecznego w zakresie klauzuli oprocentowania i wezwali (...) do zwrotu kwoty 213.400,00 zł jako świadczenia nienależnego stanowiącego sumę świadczeń kredytobiorców uiszczonych na rzecz pozwanego w okresie kredytowania.
(
dowód: wezwanie do zapłaty k. 41-41)
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 177 § 1 pkt 3
1 kpc Sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sytuacja określona ww. przepisem, zdaniem Sądu, zachodzi w sprawie niniejszej. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż aktualnie przed (...) toczą się trzy postępowania w sprawach, w których rozważane są zagadnienia prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej: (...).
W sprawie (...) pytania prejudycjalne brzmią następująco:
Czy w odniesieniu do umowy kredytu hipotecznego o zmiennej stopie oprocentowania, która została zawarta przez bank z konsumentem przed dniem 1 stycznia 2018 r.:
1)
art. (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na bank obowiązek, aby poinformował konsumenta o:
a)
podmiocie, który opracowuje wskaźnik referencyjny będący podstawą oprocentowania kredytu,
b)
szczegółowych zasadach określających sposób ustalania wskaźnika referencyjnego będącego podstawą oprocentowania kredytu, w tym w szczególności:
przedstawił konsumentowi treść regulaminu zawierającego te zasady;
uświadomił konsumenta, że ten wskaźnik referencyjny jest wyliczany w oparciu o deklaracje grupy banków, a nie na podstawie rzeczywistych transakcji rynkowych;
2)
(...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że za nieuczciwy może zostać uznany warunek umowny określający wysokość oprocentowania kredytu, który posługuje się wskaźnikiem referencyjnym, który:
a)
jest wyliczany w oparciu o deklaracje grupy banków, a nie na podstawie rzeczywistych transakcji rynkowych,
b)
nie jest zdefiniowany w przepisach prawa krajowego ani unijnego, ale w wewnętrznym regulaminie stowarzyszenia utworzonego przez banki lub pracowników banków, a żaden organ państwowy nie nadzoruje sposobu opracowywania tego wskaźnika,
c)
nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów finansowania kredytu.
Z kolei w sprawie (...) pytania prejudycjalne brzmią następująco:
1.
Czy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasada wykładni prawa krajowego zgodnie z prawem Unii wymaga dokonania rozszerzającej interpretacji przepisu takiego jak art. 840 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, aby objąć określonymi w nim podstawami pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez sąd na podstawie obowiązującego do 7 listopada 2019 r. art. 485 § 3 kpc, jeżeli podstawą zgłoszonego przez konsumentów żądania pozbawienia wykonalności nakazu zapłaty jest zarzut, że umowa kredytu zawiera nieuczciwe warunki umowne, a pozwani - mimo odebrania odpisu nakazu zapłaty - nie wnieśli w ustawowym terminie zarzutów od tego nakazu?
- w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie nr 1:
2.
Czy art. 4 ust. 2 in fine dyrektywy Rady nr (...) w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu - zawartej z konsumentem przed wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...)z dnia 8 czerwca 2016 r. - wprowadzający klauzulę zmiennego oprocentowania, której elementem jest wskaźnik referencyjny (...), można uznać za wyrażony „językiem prostym i zrozumiałym" w przypadku, gdy jednocześnie:
a)
bank poinformował kredytobiorcę, że na wysokość zmiennego oprocentowania składa się marża i wskaźnik referencyjny;
b)
bank nie poinformował kredytobiorcy, w jaki sposób i przez kogo wskaźnik referencyjny jest ustalany ani jak kształtowała się jego wysokość w latach poprzednich;
c)
umowa w zakresie wskaźnika referencyjnego odsyła do zewnętrznego serwisu informacyjnego, do którego konsument nie ma zagwarantowanego dostępu przez cały okres kredytowania oraz okres po wygaśnięciu umowy, gdy może powoływać się na uprawnienia wynikające z zamieszczenia w niej nieuczciwych warunków?
3.
Czy art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr (...) należy interpretować w ten sposób, że warunek umowy kredytu zawartej z konsumentem - określający, że czynnikiem wpływającym na zmianę wysokości oprocentowania jest wskaźnik referencyjny (...), który w dniu zawarcia umowy kredytu przez strony nie był regulowany przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego, ale był ustalany przez podmiot trzeci, nie poddany instytucjonalnemu nadzorowi, przy czym bank udzielający kredytu miał pośredni wpływ na wysokość tego wskaźnika - powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron umowy ze szkodą dla konsumenta?
- w przypadku odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytania:
4.
Czy art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady nr (...) należy interpretować w ten sposób, że w przypadku uznania warunku określającego zmienną stopę procentową za nieuczciwy ze względu na odniesienie do wskaźnika referencyjnego (...), możliwe jest dalsze związanie stron umową kredytu przy przyjęciu, że jest to kredyt z oprocentowaniem stałym w wysokości wskazanej w umowie stałej marży banku, czy też konsekwencją braku związania konsumenta uznanym za nieuczciwy warunkiem określającym zmienną stopę procentową jest konieczność uznania umowy za nieważną ex tunc?
W sprawie zaś (...) Sąd zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującym pytaniem prawnym: czy regulacja krajowa określająca sposób ustalania zmiennej stopy oprocentowania jako wartości wskaźnika referencyjnego oraz wysokości marży ustalonej w umowie o kredyt hipoteczny, zawarta w art. 29 ust. 2 ustawy z 23 maja 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami, zapewnia rzeczywistą równowagę stron umowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jeżeli przepisy prawa krajowego nie określają maksymalnych granic dopuszczalnego wzrostu wartości wskaźnika referencyjnego oraz maksymalnych granic dopuszczalnego wzrostu wysokości marży w okresie obowiązywania umowy zaś maksymalna wysokość dopuszczalnego oprocentowania wynikająca z przepisów krajowych o odsetkach maksymalnych umownych może ulegać zamianie w całym okresie obowiązywania umowy?
Zauważenia wymaga, iż występując z powództwem w sprawie niniejszej powodowie powoływali się na niewłaściwe wykonanie przez pozwanego obowiązków informacyjnych w zakresie oprocentowania zmiennego opartego o wskaźnik (...), w tym że pozwany nie przedstawił powodom historii tego wskaźnika za okres adekwatny do okresu kredytu ani symulacji, która zobrazowałaby jak kształtować będą się raty kredytu w sytuacji wzrostu oprocentowania zmiennego, w tym stawki (...). Jednocześnie powodowie podnosili, że pozwany nie podał im informacji o sposobie ustalania tego wskaźnika.
Właśnie tych kwestii dotyczą pytania zadane w sprawach (...) toczących się przed (...). Odpowiedzi na ww. pytania pozostają zatem ważkie z punktu rozstrzygnięcia sprawy niniejszej – z uwagi na konieczność dochowania jednolitości orzecznictwa krajowego i unijnego oraz uwzględnienia w orzecznictwie krajowym wykładni przepisów prawa unijnego, do której uprawniony jest właśnie (...). Stąd też z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy niniejszej należy wstrzymać się do czasu zakończenia ww. spraw.
W ocenie sądu zawieszenie postępowania jest zatem uzasadnione, albowiem jak wskazano uprzednio odpowiedzi (...) w ww. postępowaniach prejudycjalnych będą miały doniosłe znaczenie dla określenia m.in.:
obowiązków informacyjnych banku (przedkontraktowych i kontraktowych) co do mechanizmu ustalania (...), czynników wpływających na jego wartość i rozkładu ryzyka zmiennej stopy, a w konsekwencji – czy konsumenci mogli racjonalnie ocenić ekonomiczne skutki zobowiązania;
skutków eliminacji klauzuli (...) jako niedozwolonej.
W konsekwencji w ocenie Sądu zachodzi przewidziana w art. 177 § 1 pkt 3
1 kpc przesłanka fakultatywnego zawieszenia postępowania, a decyzja o zawieszeniu jest celowa w rozumieniu kryteriów przyjmowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji.
sędzia Beata Sieczkowska