Art. 5a. Zakaz propagowania totalitaryzmu przez pomniki i wyjątki

1. Pomniki nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. Przepis art. 1 ust. 2 stosuje się.

2. Przez pomniki rozumie się również kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe, napisy i znaki.

3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do pomników:

1) niewystawionych na widok publiczny;

2) znajdujących się na terenie cmentarzy albo innych miejsc spoczynku;

3) wystawionych na widok publiczny w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub o podobnym charakterze, w celu innym niż propagowanie ustroju totalitarnego;

4) wpisanych – samodzielnie albo jako część większej całości – do rejestru zabytków.

Komentarz do Art. 5a.

Przepis określa zasady dotyczące pomników, które mogą symbolizować komunizm lub inny ustrój totalitarny. Zakaz obejmuje upamiętnianie osób, organizacji, wydarzeń lub dat związanych z takim ustrojem, a także inne formy jego propagowania. Do przepisu dołączono odesłanie do art. 1 ust. 2, co oznacza, że przy stosowaniu tej regulacji uwzględnia się również treść wskazanego przepisu.

Definicja pomnika jest szeroka. Obejmuje nie tylko typowe pomniki, lecz także kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe, a także napisy i znaki. O kwalifikacji obiektu decyduje więc jego funkcja lub forma, a nie sama nazwa.

Zakazu nie stosuje się do czterech kategorii pomników:

niewystawionych na widok publiczny;
znajdujących się na cmentarzach albo w innych miejscach spoczynku;
prezentowanych publicznie w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub podobnej, jeżeli celem nie jest propagowanie ustroju totalitarnego;
wpisanych do rejestru zabytków, samodzielnie albo jako część większej całości.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na tym, że ocena pomnika wymaga uwzględnienia zarówno jego treści i sposobu upamiętnienia, jak i miejsca, sposobu udostępnienia oraz celu prezentowania. Samo wystawienie obiektu na widok publiczny nie przesądza jeszcze o zastosowaniu zakazu, ponieważ przepis przewiduje wyraźne wyjątki.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt wydany przez SEJM, Dziennik Ustaw z 2016 r. poz. 744.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 5.Art. 5b.