Art. 40. Wszczęcie postępowania regulacyjnego

1. Na wniosek kościelnej osoby prawnej wszczyna się postępowanie, zwane dalej „postępowaniem regulacyjnym”, w przedmiocie przywrócenia własności przejętych na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2:

1) rolnych i leśnych przejętych w toku wykonania ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. poz. 87, z późn. zm.), jeżeli nie wydzielono z nich należnych, w myśl tej ustawy, gospodarstw rolnych proboszczów;

2) wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte;

3) przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. poz. 279), z zastrzeżeniem ust. 2;

4) przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące to przejęcie.

2. W odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem określonym w ust. 1 pkt 3 przedmiotem postępowania regulacyjnego może być przywrócenie własności budynków i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntów.

3. Jeżeli własność nieruchomości nie może zostać przywrócona kościelnej osobie prawnej, przyznaje się jej nieruchomość zamienną, a jeśli nie jest to możliwe lub natrafia na trudne do przezwyciężenia przeszkody, odszkodowanie jest ustalane według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości.

4. Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Komentarz do Art. 40.

Na wniosek kościelnej osoby prawnej wszczyna się postępowanie regulacyjne dotyczące przywrócenia własności nieruchomości lub ich części przejętych na rzecz Skarbu Państwa, o których mowa w art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2. Przepis określa cztery kategorie takich nieruchomości:

rolne i leśne przejęte w związku z wykonaniem wskazanej ustawy, jeżeli nie wydzielono z nich gospodarstw rolnych proboszczów,
nieruchomości wywłaszczone, gdy odszkodowanie nie zostało wypłacone lub podjęte,
nieruchomości przejęte na podstawie dekretu dotyczącego własności i użytkowania gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy,
nieruchomości przejęte we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, niezależnie od późniejszych przepisów, które miały takie przejęcie potwierdzić lub uregulować.

W przypadku nieruchomości objętych dekretem, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, postępowanie może prowadzić do przywrócenia własności budynków oraz ustanowienia użytkowania wieczystego gruntów. Jeżeli przywrócenie własności nie jest możliwe, kościelnej osobie prawnej przyznaje się nieruchomość zamienną. Gdy również to rozwiązanie nie jest możliwe albo napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, ustala się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości.

Znaczenie praktyczne przepisu polega na wskazaniu podstaw wszczęcia postępowania oraz kolejnych form uregulowania sytuacji majątkowej, od zwrotu nieruchomości, przez nieruchomość zamienną, po odszkodowanie. Regulacja nie może jednak naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2023 r. poz. 509.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 39.Art. 41.