Załącznik

WYMAGANIA TECHNICZNE I EKSPLOATACYJNE DLA ODBIORNIKÓW RADIOFONII CYFROWEJ 1. Przepisy ogólne Wymagania techniczne i eksploatacyjne odnoszą się do urządzeń, których podstawową funkcjonalnością jest odbiór cyfro- wych transmisji radiofonicznych. Wymagania techniczne i eksploatacyjne uznaje się za spełnione, gdy odbiorniki radiofonii cyfrowej są zgodne z normami i dokumentami, określonymi w pkt 2 załącznika, w zakresie wskazanym w załączniku. Od- biorniki radiofonii cyfrowej, w tym samochodowe odbiorniki radiofoniczne, zapewniają możliwość odbioru cyfrowych transmisji radiofonicznych nadawanych w systemie DAB+ w zakresie częstotliwości 174–230 MHz w paśmie III VHF. 2. Normy i dokumenty 2.1. Wykaz norm i dokumentów powołanych w załączniku: [1] PN-ETSI EN 300 401 V2.1.1:2017-08 Systemy radiodyfuzji – Radiofonia cyfrowa (DAB) do odbiorników ruchomych, przenośnych i stacjonarnych wprowadzająca normę ETSI EN 300 401 V2.1.1:2017 [2] ETSI TS 101 499 V3.2.1:2023-07 Hybrid Digital Audio (DAB, DRM, RadioDNS); SlideShow; User Application Spe- cification [3] ETSI TS 101 756 V2.4.1:2020-08 Digital Audio Broadcasting (DAB); Registered Tables [4] ETSI TS 102 563 V2.1.1:2017-01 Digital Audio Broadcasting (DAB); DAB+ audio coding (MPEG HE-AACv2) [5] ETSI TS 102 818 V3.5.1:2023-12 Hybrid Digital Radio (DAB, DRM, RadioDNS); XML Specification for Service and Programme Information (SPI) [6] ETSI TS 102 979 V1.1.1:2008-06 Digital Audio Broadcasting (DAB); Journaline; User application specification [7] ETSI TS 102 980 V2.1.2:2019-02 Digital Audio Broadcasting (DAB); Dynamic Label Plus (DL Plus); Application spe- cification [8] ETSI TS 103 176 V2.4.1:2020-08 Digital Audio Broadcasting (DAB); Rules of implementation; Service information features [9] ETSI TS 103 461 V1.2.2:2020-10 Digital Audio Broadcasting (DAB); Domestic and in-vehicle digital radio receivers; Minimum requirements and Test specifications for technologies and products [10] IEC 62104:2015-07 Characteristics of DAB receivers [11] IEC 62106-2:2021 Radio data system (RDS) − VHF/FM sound broadcasting in the frequency range from 64,0 MHz to 108,0 MHz – Part 2: Message format: Coding and definition of RDS features [12] ISO/IEC 14496-3:2019 Information technology – Coding of audio-visual objects – Part 3: Audio [13] ISO/IEC 23003-1:2007 Information technology – MPEG audio technologies – Part 1: MPEG Surround [14] Recommendation ITU-R BS.450-4 (10/2019) Transmission standards for FM sound broadcasting at VHF 2.2. W przypadku gdy wykaz, o którym mowa w pkt 2.1, zawiera odesłanie do konkretnej wersji dokumentu (identyfikowa- nej w szczególności przez datę publikacji, numer edycji, numer wersji), stosuje się wymagania wskazane w tej wersji doku- mentu. Dopuszczalne jest spełnienie wymagań określonych w nowszej wersji dokumentu. 2.3. W przypadku gdy wykaz, o którym mowa w pkt 2.1, nie zawiera odesłania do konkretnej wersji dokumentu, stosuje się najnowszą wersję tego dokumentu. 2.4. Dokument, o którym mowa w pkt 2.1, w jednostce redakcyjnej [1] jest bezpłatnie udostępniany w formie „tylko do od- czytu” w czytelniach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego oraz jest do kupienia na stronie sklep.pkn.pl. 2.5. Dokumenty, o których mowa w pkt 2.1, w jednostkach redakcyjnych [1]–[9] są dostępne na stronie Europejskiego In- stytutu Norm Telekomunikacyjnych (ETSI) – www.etsi.org. 2.6. Dokumenty, o których mowa w pkt 2.1, w jednostkach redakcyjnych [10]–[13], są dostępne (odpłatnie) na stronie Mię- dzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej (IEC) – www.iec.ch. 2.7. Dokument, o którym mowa w pkt 2.1, w jednostce redakcyjnej [14] jest dostępny na stronie Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU) – www.itu.int. 3. Definicje Określenia użyte w załączniku oznaczają: 1) Adapter – odbiornik radiofonii cyfrowej przetwarzający sygnał DAB+ na UKF FM, Bluetooth, wyposażony w wyjście audio AUX lub inne rozwiązania techniczne; 2) Odbiornik multimedialny – odbiornik radiofonii cyfrowej służący do odbioru cyfrowych transmisji radiofonicznych, wyposażony w kolorowy wyświetlacz o rozdzielczości co najmniej 320 x 240 pikseli i rozdzielczości koloru co naj- mniej 8 bitów wykorzystywany do wyświetlania treści multimedialnych, w szczególności slajdów; 3) Odbiornik standardowy – odbiornik radiofonii cyfrowej służący do odbioru cyfrowych transmisji radiofonicznych, wyposażony co najmniej w wyświetlacz alfanumeryczny. 4. Skróty i akronimy 1) AAC – Advanced Audio Coding (Zaawansowane kodowanie fonii) zgodnie z ISO/IEC 14496-3:2019 [12]; 2) CU – Capacity Unit (Jednostka pojemności); 3) DAB – Digital Audio Broadcasting (Radiofonia cyfrowa DAB); 4) DAB+ – Radiofonia cyfrowa wykorzystująca kodowanie fonii MPEG-4 HE AACv2 zgodnie z ETSI TS 102 563 V2.1.1:2017-01 [4]; 5) DL – Dynamic Label (Etykieta dynamiczna); 6) DL PLUS – Dynamic Label Plus rozszerzenie funkcji etykiety dynamicznej; 7) EN – European Norm (Norma Europejska); 8) EPG – Electronic Program Guide (Elektroniczny przewodnik po programach); 9) ETSI – European Telecommunications Standards Institute (Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych); 10) FM – Frequency Modulation (Modulacja częstotliwości); 11) FTA – Programy niekodowane dostępne dla każdego (Free-to-Air); 12) HE AACv2 – High Efficient Advanced Audio Coding (Profil 2 o wysokiej efektywności HE zaawansowanego kodo- wania fonii AAC) zdefiniowany w ISO/IEC 14496-3:2019 [12]; 13) IEC – International Electrotechnical Commission (Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna); 14) ISO – International Organization for Standardization (Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna); 15) ITU – International Telecommunication Union (Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny); 16) ITU-R – Radiocommunications Sector ITU (Sektor Radiokomunikacyjny ITU); 17) MOT – protokół przesyłania obiektów multimedialnych; 18) MPEG – zestaw standardów kodowania obrazu i towarzyszącego im dźwięku zatwierdzony przez Grupę Ekspertów do spraw Obrazów Ruchomych; 19) MPEG-4 – zestaw standardów kodowania wizji i fonii MPEG opisany w ISO/IEC 14496-3:2019 [12]; 20) MSC – Main Service Channel (Główny kanał usług); 21) RDS – Radio Data System (System danych dla radia UKF FM); 22) TS – Technical Specification (Specyfikacja techniczna); 23) VHF – Very-High Frequency (Zakres bardzo wysokich częstotliwości 30–300 MHz); 24) UKF FM – Radiofonia analogowa FM w zakresie 87,5–108 MHz. 5. Możliwości odbiorcze Odbiornik radiofonii cyfrowej zapewnia odbiór sygnałów DAB+ spełniających wymagania wynikające z PN-ETSI EN 300 401 V2.1.1:2017-08 [1] oraz ETSI TS 102 563 V2.1.1:2017-01 [4] nadawanych w paśmie III zakresu VHF (174–230 MHz). 6. Dostęp do usług 1) Odbiornik radiofonii cyfrowej zapewnia dostęp do następujących usług: a) odbiór FTA (Free-To-Air), b) odbiór komunikatów tekstowych: nazwa stacji i DL, c) w przypadku samochodowych odbiorników radiofonicznych odbiór announcement (ogłoszenie b0, b1, b2, b3, b4 i b5 zgodnie z ETSI TS 101 756 V2.4.1:2020-08 [3]), zdefiniowanych w pkt 6.11 ETSI TS 103 461 V1.2.2:2020-10 [9]; 2) odbiornik multimedialny zapewnia ponadto dostęp do następujących usług: a) odbiór profilu zaawansowanego EPG zgodnie z ETSI TS 102 818 V3.5.1:2023-12⁵, z wyłączeniem odbioru tego profilu w samochodowym odbiorniku radiofonicznym, b) odbiór komunikatów DL Plus (fakultatywnie) zgodnie z ETSI TS 102 980 V2.1.2:2019-02 [7] i pokazu slajdów przy- najmniej w trybie normalnym i profilu prostym transmisji MOT zgodnie z ETSI TS 101 499 V3.2.1:2023–07 [2] z moż- liwością włączenia i wyłączenia pokazu slajdów przez użytkownika pojazdu; 3) jeśli w odbiorniku radiofonii cyfrowej występują funkcje EPG, Journaline i announcement, odbiornik realizuje je we- dług następujących zasad: a) odbiór profilu podstawowego EPG dla odbiorników standardowych zgodnie z ETSI TS 102 818 V3.5.1:2023-12⁵, b) odbiór Journaline zgodnie z ETSI TS 102 979 V1.1.1:2008-06⁶, c) odbiór announcement, zdefiniowanych w pkt 6.11 ETSI TS 103 461 V1.2.2:2020-10 [9]. 7. Wymagania dla interfejsu radiowego i zasady strojenia odbiornika radiofonii cyfrowej 7.1. Zakres odbieranych częstotliwości Tabela 1 Częstotliwości środkowe zakresu 174–230 MHz dla poszczególnych bloków częstotliwości DAB Numer bloku DAB 5A 5B 5C 5D 6A 6B 6C 6D 7A 7B 7C 7D 8A 8B 8C 8D 9A 9B 9C 9D 10A Częstotliwość środkowa Zakres częstotliwości (MHz) (MHz) 174,28 174,160 – 175,696 176,640 175,872 – 177,408 178,352 177,584 – 179,120 180,064 179,296 – 180,832 181,936 181,168 – 182,704 183,648 182,880 – 184,416 185,360 184,592 – 186,128 187,072 186,304 – 187,840 188,928 188,160 – 189,696 190,640 189,872 – 191,408 192,352 191,584 – 193,120 194,064 193,296 – 194,832 195,936 195,168 – 196,704 197,648 196,880 – 198,416 199,360 198,592 – 200,128 201,072 200,304 – 201,840 202,928 202,160 – 203,696 204,640 203,872 – 205,408 206,352 205,584 – 207,120 208,064 207,296 – 208,832 209,936 209,168 – 210,704 10B 211,648 210,880 – 212,416 10C 213,360 212,592 – 214,128 10D 215,072 214,304 – 215,840 11A 216,928 216,160 – 217,696 11B 218,640 217,872 – 219,408 11C 220,352 219,584 – 221,120 11D 222,064 221,296 – 222,832 12A 223,936 223,168 – 224,704 12B 225,648 224,880 – 226,416 12C 227,360 226,592 – 228,128 12D 229,072 228,304 – 229,840 7.2. Strojenie i wybieranie usług Odbiornik radiofonii cyfrowej umożliwia automatyczne przeszukanie całego zakresu częstotliwości, o którym mowa w pkt 7.1, oraz dostrojenie do prawidłowego bloku częstotliwości DAB+ w celu utworzenia listy dostępnych usług. Odbior- nik radiofonii cyfrowej zapewnia funkcję przeszukania pasma za pomocą automatycznej funkcji w tle, osobnego przycisku lub funkcji na najwyższym lub drugim poziomie w menu. Samochodowy odbiornik radiofoniczny przemieszczający się między różnymi obszarami zasięgu różnych częstotliwości automatycznie przełącza się do bloku częstotliwości DAB+ na sąsiednim obszarze, realizującego transmisję tej samej grupy programów, w celu utrzymania ciągłości odbioru wybranej usługi, jeżeli odbierane strumienie danych zawierają sygnaliza- cję Service following (podążanie usługi) transmitowaną zgodnie z ETSI TS 103 176 V2.4.1:2020-08⁸. Samochodowy odbiornik radiofoniczny odbierający również radiofonię analogową UKF FM w zakresie 87,5–108 MHz, zgodnie z ITU-R BS.450-4 (10/2019)[14], i wyposażony w dekoder RDS, zgodnie z IEC 62106-2:2021¹¹, zapewnia automatyczne prze- łączanie na odbiór UKF FM po opuszczeniu obszaru objętego zasięgiem sygnału DAB+ i odwrotnie, jeżeli odbierane strumienie danych zawierają sygnalizację Service following transmitowaną zgodnie z ETSI TS 103 176 V2.4.1:2020-08⁸. W przypadku możliwości odbioru tego samego programu za pomocą UKF FM i DAB+, odbiór DAB+ jest preferowany. 7.3. Wskaźnik jakości odbioru W przypadku gdy odbiornik radiofonii cyfrowej jest wyposażony we wskaźnik jakości odbioru, ma on wykorzystywać wy- liczoną Bitową Stopę Błędów BER (Bit Error Rate) w kanale MSC. Sposób prezentowania informacji ułatwia użytkowni- kowi optymalizację ustawienia anteny odbiorczej. 8. Wymagania dla dekodera odbiornika radiofonii cyfrowej 8.1. Dekoder kanałowy Zgodnie z rozdz. 4.3 IEC 62104:2015-07¹⁰: 1) dekoder kanałowy odbiornika standardowego dekoduje co najmniej jeden kanał składowy MSC i jest w stanie zdeko- dować co najmniej 144 CU (tj. 256 kbps@EEP3B, 192 kbps@EEP3A, 96 kbps@EEP1A); 2) dekoder kanałowy odbiornika multimedialnego jest w stanie dekodować jednocześnie co najmniej cztery kanały skła- dowe MSC i zdekodować co najmniej 288 CU. 8.2. Dekoder fonii Zgodnie z rozdz. 4.6 IEC 62104:2015-07 [10] dekoder umożliwia prawidłowe dekodowanie sygnałów fonicznych MPEG-4 AAC zgodnie z ISO/IEC 14496-3:2019 [12] z ograniczeniami podanymi w ETSI TS 102 563 V2.1.1:2017-01 [4]. Dekoder umożliwia prawidłową obsługę strumieni fonicznych zawierających dźwięk dookólny opisanych w ISO/IEC 23003-1:2007 [13] (MPEG Surround). Jeżeli dekodowanie pełnego dźwięku dookólnego nie jest możliwe, dekoder prawi- dłowo dekoduje takie sygnały jako mono- lub stereofoniczne. Dekoder maskuje błędy transmisji, a w razie niemożliwości odtworzenia sygnału, wycisza wyjście fonii. 9. Odbiór radiofonii analogowej Wszystkie odbiorniki radiofonii cyfrowej (poza adapterami) umożliwiają również odbiór sygnałów radiofonii UKF FM w zakresie 87,5–108 MHz nadawanych zgodnie z ITU-R BS.450-4 (10/2019)[14]. 10. Wymagania dla wyświetlacza odbiornika radiofonii cyfrowej 10.1. Wyświetlanie nazw programów Wyświetlacz odbiornika radiofonii cyfrowej poprawnie i czytelnie wyświetla nazwę wybranej składowej programu (Com- ponent Label), a w przypadku kiedy nadawca jej nie nadaje, nazwę wybranego programu (Service Label). Wyświetlacz poprawnie wyświetla nazwę wybranej składowej lub programu zarówno w formie krótkiej (8-znakowej), jak i preferowanej formie długiej (16-znakowej). Zestaw znaków alfanumerycznych, wykorzystywany przez nadawców w Rzeczpospolitej Polskiej do nadawania nazw progra- mów, składowych programów oraz multipleksu zdefiniowany jest w załączniku C do ETSI TS 101 756 V2.4.1:2020-08³. Tabela 2 Zestaw znaków alfanumerycznych wykorzystywany przez nadawców w Rzeczpospolitej Polskiej do nadawania nazw programów, składowych programów oraz multipleksu 10.2. DL i inne usługi tekstowe Odbiornik radiofonii cyfrowej umożliwia dekodowanie DL niezależnie od tego, czy nadawane są inne usługi stowarzyszone z programem (PAD-Program Associated Data: DL Plus, pokaz slajdów). Odbiornik radiofonii cyfrowej poprawnie formatuje DL, zgodnie ze zdekodowanymi znakami 0x0A i 0x0B oraz z PN-ETSI EN 300 401 V2.1.1:2017-08¹. Odbiornik radiofonii cyfrowej natychmiast po otrzymaniu komunikatu anulującego etykietę usuwa etykietę z wyświetlacza, nawet kiedy nie została ona w całości zaprezentowana. Dotyczy to zarówno wyświetlaczy przewijających treść etykiety oraz wielolinijkowych – prezentujących etykietę w całości. W przypadku braku możliwości technicznych wyświetlania liter ze znakami diakrytycznymi (np. dla wyświetlaczy segmen- towych), wyświetlacz zastępuje je odpowiedną literą pozbawioną znaku diakrytycznego według poniższego wzoru: zdekodowany znak Ą Ć Ę Ł Ń Ó Ś Ż Ź ą ć ę ł ń ó ś ż ź wyświetlony znak A C E L N O S Z Z a c e l n o s z z wyświetlony znak (opcja) A C E L N O S Z Z A C E L N O S Z Z 11. Wymagania dla tunera radiowego odbiornika radiofonii cyfrowej Czułość odbiornika radiofonii cyfrowej w kanale Gaussa (FSG) jest wyznaczana z następującej formuły: FSG = [ 34,4 + 20log(F/220) ] dBμV/m, gdzie F jest częstotliwością środkową w MHz. W przypadku samochodowego odbiornika radiofonicznego czułość odbiornika w kanale Gaussa wyznaczana jest z następu- jącej formuły: FSG = [ 29,2 + 20log(F/220) ] dBμV/m, gdzie F jest częstotliwością środkową w MHz. Odbiornik radiofonii cyfrowej sprzedawany bez anteny zapewnia odpowiedną jakość odbioru przy poziomie mocy -97,7 dBm w kanale Gaussa. Czułość odbiornika radiofonii cyfrowej w kanale Rayleigha (FSR) jest wyznaczana z następującej formuły: FSR = [ 39,9 + 20log(F/220) ] dBμV/m, gdzie F jest częstotliwością środkową w MHz. W przypadku samochodowego odbiornika radiofonicznego czułość odbiornika w kanale Rayleigha wyznaczana jest z na- stępującej formuły: FSR = [ 34,7 + 20log(F/220) ] dBμV/m, gdzie F jest częstotliwością środkową w MHz. Odbiornik radiofonii cyfrowej sprzedawany bez anteny zapewnia odpowiedną jakość odbioru przy poziomie mocy -92,2 dBm w kanale Rayleigha. Zaniki Rayleigha zdefiniowane zostały w Załączniku D normy ETSI TS 103 461 V1.2.2:2020-10 [9]. Wymagania selektywności odbiornika podano w tabeli poniżej. Przyjęto sygnał użyteczny DAB+ do badań selektywności na poziomie -70 dBm. Tabela 3 Wymagania selektywności odbiornika Częstotliwość środkowa sygnału zakłócającego DAB+ Dopuszczalny poziom sygnału zakłócającego DAB+ w odniesieniu do sygnału użytecznego ±1,712 MHz w odniesieniu do sygnału użytecznego +35 dB ±3,428 MHz w odniesieniu do sygnału użytecznego +40 dB ±5,136 MHz w odniesieniu do sygnału użytecznego +45 dB +45 dB Dla wszystkich częstotliwości sygnału zakłócającego o offsecie powyżej 6 MHz w odniesieniu do sygnału użytecznego W przypadku odbiorników radiofonii cyfrowej wyposażonych w złącza antenowe wymaga się impedancji złącza 75 Ω dla odbiorników stacjonarnych i 50 Ω dla samochodowych odbiorników radiofonicznych.