Dział VII. Wyposażenie budowli…

DZIAŁ VII

Wyposażenie budowli hydrotechnicznych

Rozdział 1 Główne zamknięcia budowli piętrzących

§ 97. Konstrukcja głównych zamknięć budowli piętrzących

Główne zamknięcia budowli piętrzącej konstruuje się tak, aby umożliwiały manewrowanie nimi w płynącej wodzie i zapewniały bezpieczną ich eksploatację.

§ 98. Dostosowanie szybkości działania głównych zamknięć

Szybkość zamykania i otwierania głównych zamknięć budowli piętrzącej dostosowuje się do przepływu wód niepowodującego szkód w dolnym i górnym stanowisku budowli oraz do charakteru wezbrań i wymagań eksploatacyjnych.

§ 99. Wyposażenie głównych zamknięć budowli piętrzących

Główne zamknięcia budowli piętrzącej wyposaża się w materiały i urządzenia techniczne zapewniające ich prawidłową eksploatację, w szczególności przeprowadzanie wezbrań w okresie zimowym.

§ 100. Napędy i zasilanie głównych zamknięć budowli piętrzących

1. Główne zamknięcia budowli piętrzącej wyposaża się w napęd elektryczny zasadniczy i rezerwowy.

2. Napędy głównych zamknięć budowli piętrzących klasy I i II zasila się z dwóch niezależnych źródeł dwiema liniami przeprowadzonymi przez tereny niezagrożone podmyciem, osuwiskami i lawinami. Elektrownia wodna przy stopniu wodnym lub przy zaporze oraz spalinowy agregat prądotwórczy mogą stanowić rezerwowe źródło zasilania.

3. Napędy głównych zamknięć budowli piętrzących klasy III i IV zasila się z dwóch niezależnych źródeł. Rezerwowym źródłem zasilania może być napęd ręczny.

4. Napęd zamknięć budowli piętrzących klasy III i IV o wysokości piętrzenia niższej niż 2 m i pojemności zbiornika mniejszej niż 0,2 mln mmożna ograniczyć do napędu ręcznego.

5. Główne zamknięcia budowli piętrzącej, działające na zasadzie wykorzystania różnicy ciśnień wody górnej i dolnej, wyposaża się w urządzenia do ich uruchamiania w każdych warunkach.

§ 101. Zabezpieczenie głównych zamknięć przed drganiami

Główne zamknięcia budowli piętrzącej konstruuje się tak, aby nie dopuszczać do drgań zagrażających ich trwałości, w szczególności napowietrza się przestrzenie pod strumieniami wody przelewającymi się nad zamknięciami i progami.

§ 102. Wzniesienie górnych krawędzi głównych zamknięć

1. Wzniesienie górnej krawędzi głównych zamknięć przelewów i jazów nad maksymalnym poziomem piętrzenia wynosi niemniej niż:

1) 0,3 m – dla przelewów na zbiornikach oraz dla jazów na Wiśle, Odrze, Bugu, Narwi, Warcie i Sanie;

2) 0,1 m – dla jazów na pozostałych rzekach.

2. Dopuszcza się umieszczenie górnej krawędzi głównych zamknięć przelewów i jazów na maksymalnym poziomie piętrzenia, jeżeli konstrukcja zamknięć umożliwia przelewanie się wody i bezpieczne przepuszczanie lodów nad zamknięciem.

§ 103. Zabezpieczenia i wyposażenie mechanizmów głównych zamknięć

1. Mechanizmy głównych zamknięć budowli piętrzącej zabezpiecza się przed przypadkowym ich uruchomieniem lub uszkodzeniem.

2. Mechanizmy głównych zamknięć budowli piętrzącej konstruuje się tak, aby były one zabezpieczone przed działaniem czynników atmosferycznych.

3. Konstrukcja budowli piętrzącej zapewnia bezpieczny dostęp obsługi technicznej do mechanizmów głównych zamknięć w każdych warunkach atmosferycznych i hydrologicznych.

4. Mechanizmy głównych zamknięć budowli piętrzącej wyposaża się w ograniczniki krańcowe, hamulce i wskaźniki ich położenia. Mechanizmy sterowane zdalnie lub automatycznie wyposaża się dodatkowo w ręczne sterowanie umożliwiające ich bezpośrednią obsługę.

§ 104. Stosowanie mobilnych mechanizmów głównych zamknięć

1. Stosowanie mobilnych mechanizmów głównych zamknięć budowli piętrzącej, przemieszczanych między obsługiwanymi przez nie przęsłami, jest dopuszczalne tylko w przypadku braku potrzeby jednoczesnego podnoszenia lub opuszczania tych zamknięć.

2. Urządzenia upustowe budowli piętrzącej wyposaża się co najmniej w dwa mobilne mechanizmy głównych zamknięć, przy czym jeden mechanizm może obsługiwać niewięcej niż pięć takich zamknięć.

3. Mobilnych mechanizmów głównych zamknięć budowli piętrzącej nie stosuje się w przypadku zastosowania zamknięć działających automatycznie lub zamknięć zdalnie sterowanych.

Rozdział 2 Zamknięcia awaryjne i remontowe budowli piętrzących

§ 105. Wymagania dotyczące konstrukcji zamknięć awaryjnych

Konstrukcja zamknięć awaryjnych budowli piętrzącej umożliwia:

1) manewrowanie tymi zamknięciami w płynącej wodzie;

2) szybkie zatrzymanie przepływu wody w przypadku awarii głównych zamknięć;

3) bezpieczną eksploatację tych zamknięć.

§ 106. Wyposażenie budowli w zamknięcia awaryjne

1. Elektrownię wodną wyposaża się w zamknięcia awaryjne.

2. Budowlę piętrzącą inną niż elektrownia wodna wyposaża się w zamknięcie awaryjne tylko w przypadku, gdy awaria głównego zamknięcia może spowodować przekroczenie przepływu dozwolonego poniżej tej budowli.

3. W elektrowni wodnej o średnim spadzie brutto nieprzekraczającym 3 m funkcję zamknięcia awaryjnego może spełniać jedno z urządzeń regulujących przepływ wody przez turbinę, jeżeli turbina jest zaopatrzona w dwa takie urządzenia.

§ 107. Wykorzystanie zamknięć awaryjnych do remontów

Zamknięcia awaryjne można wykorzystywać jako zamknięcia remontowe, przy czym jeden komplet zamknięć awaryjnych powinien być zawsze do dyspozycji użytkownika budowli hydrotechnicznej.

§ 108. Wyposażenie przepustów, jazów i ujęć w zamknięcia remontowe

1. Przepusty, jazy i ujęcia wody wyposaża się w zamknięcie remontowe.

2. Budowle hydrotechniczne, o których mowa w ust. 1, wyposaża się co najmniej w jeden komplet zamknięć remontowych od strony wody górnej na każde pięć przęseł, a także od strony wody dolnej, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia przeglądów, konserwacji i remontów. Liczba kompletów zamknięć remontowych od strony wody dolnej odpowiada liczbie zamknięć remontowych od strony wody górnej.

3. Dopuszcza się brak zamknięć remontowych w budowlach hydrotechnicznych, o których mowa w ust. 1, jeżeli remont budowli hydrotechnicznej lub jej głównych zamknięć jest bez nich możliwy.

§ 109. Funkcje i konstrukcja zamknięć remontowych

1. Zamknięcia remontowe umożliwiają przeprowadzanie napraw i przeglądów głównych zamknięć oraz innych elementów budowli piętrzącej przy normalnym poziomie piętrzenia.

2. Konstrukcja zamknięć remontowych umożliwia wypełnianie wodą przestrzeni między zamknięciami remontowymi a zamknięciami głównymi.

Rozdział 3 Wyposażenie spustów oraz wlotów do spustów i ujęć wód powierzchniowych

§ 110. Rodzaje zamknięć spustów i zasady ich rozmieszczenia

1. Spusty wyposaża się w zamknięcia: główne, awaryjne, do regulacji przepływów oraz remontowe od strony wody górnej i wody dolnej.

2. Spusty budowli hydrotechnicznej klasy IV mogą być wyposażone w jedno zamknięcie główne umieszczone od strony wody górnej. Dopuszcza się stosowanie jednego zamknięcia głównego od strony wody dolnej tylko w przypadku, gdy wysokość piętrzenia nie przekracza 2 m, a pojemność zbiornika wodnego jest mniejsza od 0,2 mln moraz jest zapewnione bezpieczne odprowadzanie przesiąków i przecieków wody z przewodu spustowego.

§ 111. Spadek i napowietrzanie przewodów spustowych

1. Dno przewodu spustowego wykonuje się ze spadkiem podłużnym co najmniej 0,2 % w kierunku wody dolnej.

2. Odcinki przewodów spustowych poniżej zamknięć napowietrza się.

§ 112. Kraty na wlotach ujęć i urządzeń wodnych

Wloty ujęć przeznaczone do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi i na potrzeby przemysłu oraz wloty wody kierowanej do pomp, turbin i innych urządzeń wyposaża się w kraty o konstrukcji umożliwiającej ich oczyszczanie.

§ 113. Zamknięcia otworów wlotowych ujęć wody

Otwory wlotowe ujęć wody zaopatruje się w zamknięcia remontowe, a w przypadku gdy przewiduje się potrzebę regulacji przepływu na wlocie ujęcia wody lub konieczność szybkiego odcięcia dopływu wody do ujęcia – również w zamknięcia główne i awaryjne.

Rozdział 4 Wyposażenie budowli hydrotechnicznych w sprzęt, materiały i zabezpieczenia

§ 114. Wyposażenie budowli na potrzeby eksploatacji i awarii

Budowlę hydrotechniczną wyposaża się w urządzenia, instalacje i środki transportu oraz zapewnia miejsce do składowania materiałów niezbędnych do normalnej eksploatacji tej budowli i przeznaczonych do użycia w przypadku awarii i działań przeciwpowodziowych.

§ 115. Urządzenia do usuwania przedmiotów pływających i lodu

1. Zbiornik wodny wyposaża się w urządzenia do usuwania przedmiotów pływających, w szczególności pochodzących ze zlewni i z czaszy tego zbiornika.

2. Zbiornik wodny narażony na powstawanie zatorów lodowych lub śryżowych wyposaża się w urządzenia przeciwdziałające tym zjawiskom lub przyspieszające ich likwidację.

§ 116. Miejsca składowania części zamiennych budowli piętrzącej

Budowlę piętrzącą wyposaża się w miejsca do składowania części zamiennych urządzeń lub instalacji (magazyny, place).

§ 117. Urządzenia do przeprowadzania łodzi i sprzętu turystycznego

Budowlę piętrzącą i związane z nią urządzenia stanowiące przeszkodę w uprawianiu turystyki wodnej wyposaża się w urządzenia umożliwiające przeprowadzanie łodzi i sprzętu turystycznego między stanowiskami dolnym i górnym tej budowli.

§ 118. Zabezpieczenia budowli hydrotechnicznej i jej użytkowników

W przypadku budowli hydrotechnicznej:

1) zapewnia się miejsca do montażu sprzętu ratowniczego, w tym kół i łodzi ratunkowych, jeżeli głębokość wody przekracza 1,5 m lub prędkość przepływu wody jest większa niż 1,5 m/s, z tym że wymóg ten nie dotyczy budowli regulacyjnej;

2) przed urządzeniami upustowymi i ujęciami wody wyznacza się linię oznakowaną w terenie bojami i tablicami ostrzegawczymi, której przekroczenie stwarza niebezpieczeństwo porwania przez nurt wody; dla budowli hydrotechnicznej o piętrzeniu wody do 2 m dopuszcza się stosowanie tylko tablic ostrzegawczych;

3) na ścianach odwodnych oraz na skarpach o nachyleniu większym niż 1:3 rozmieszcza się, w odstępach niewiększych niż 100 m, drabinki lub schodki sięgające 1,5 m poniżej najniższego poziomu wody lub dna; w kanałach o szerokości zwierciadła wody do 20 m wyposażenie może być rozmieszczane na przemian po obu brzegach kanału; w przypadku braku możliwości umieszczenia drabinek lub schodków ścianę lub skarpę zabezpiecza się przed dostępem osób niepowołanych;

4) zapewnia się wyposażenie w zabezpieczone kratami lub siatkami wloty do przewodów podziemnych – syfonów, rurociągów lub ujęć wody, których górna krawędź jest położona płycej niż 5 m poniżej normalnego poziomu piętrzenia;

5) na początku odcinków kanałów nieżeglownych, przy przepływie wody o prędkości powyżej 1,5 m/s, zapewnia się wyposażenie w kraty, siatki, łańcuchy lub w inne urządzenia zabezpieczające przed porwaniem przez nurt wody ludzi, zwierząt lub jednostek pływających, których konstrukcja umożliwia usuwanie zatrzymujących się na tym wyposażeniu zanieczyszczeń;

6) na oczepach: filarów jazów, murów oporowych i ich przyczółków, a także upustów dennych i przelewów powierzchniowych od strony wody górnej i wody dolnej, zapewnia się wyposażenie w bariery chroniące przed upadkiem z wysokości.

Rozdział 5 Urządzenia kontrolno-pomiarowe

§ 119. Urządzenia kontrolno-pomiarowe budowli i jej otoczenia

Budowlę hydrotechniczną i jej otoczenie wyposaża się w urządzenia kontrolno-pomiarowe do kontroli stanu technicznego i stanu bezpieczeństwa budowli.

§ 120. Urządzenia do obserwacji i pomiarów budowli hydrotechnicznej

Budowlę hydrotechniczną wyposaża się, w zależności od potrzeb, w urządzenia kontrolno-pomiarowe umożliwiające obserwacje i pomiary, w szczególności dotyczące:

1) przemieszczeń i odkształceń budowli hydrotechnicznej, jej podłoża oraz przyległego terenu;

2) naprężeń w konstrukcji budowli hydrotechnicznej;

3) poziomów i ciśnień wód podziemnych oraz procesów filtracji zachodzących w budowli hydrotechnicznej, jej podłożu i przyczółkach;

4) stanów wody górnej i wody dolnej oraz stanu wód na głównych dopływach;

5) zmian dna i brzegów;

6) zjawisk lodowych;

7) zjawisk meteorologicznych.

§ 121. Dobór urządzeń kontrolno-pomiarowych i zakres monitoringu

Rodzaj, liczbę i rozmieszczenie urządzeń kontrolno-pomiarowych oraz dokładność pomiarów ustala się indywidualnie dla każdej budowli hydrotechnicznej, w zależności od jej klasy oraz konstrukcji i rodzaju podłoża pod tą budowlą, w taki sposób, aby wyniki obserwacji pomiarów umożliwiały ocenę stanu technicznego i stanu bezpieczeństwa tej budowli. Zakres monitorowanych wielkości dostosowuje się do projektowanych wartości i może być zmieniany od największego (badawczego) do minimalnego (ostrzegawczego).

§ 122. Automatyczny odczyt i kontrola wskazań urządzeń pomiarowych

Budowle hydrotechniczne klasy I i II wyposaża się w urządzenia kontrolno-pomiarowe przystosowane do automatycznego odczytu oraz zapewniające okresową kontrolę prawidłowości wskazań urządzeń automatycznych za pomocą innych urządzeń, w szczególności nieautomatycznych, w taki sposób, aby istniała możliwość weryfikacji wyników obserwacji za pomocą urządzeń automatycznych.

§ 123. Rozmieszczenie urządzeń kontrolno-pomiarowych

1. Urządzenia kontrolno-pomiarowe rozmieszcza się, uwzględniając zachowanie elementów budowli hydrotechnicznej pod wpływem obciążeń.

2. Urządzenia kontrolno-pomiarowe umieszcza się w budowli hydrotechnicznej oraz w jej podłożu, z zagęszczeniem w strefach większego zagrożenia lub potencjalnego wystąpienia skutków wywołanych czynnikami zewnętrznymi.

3. Do stref większego zagrożenia zalicza się:

1) w podłożu budowli hydrotechnicznej – miejsca skoncentrowanych i znaczących zmian parametrów geotechnicznych, w szczególności: uskoki, wkładki skał lub gruntów o małej wytrzymałości, o dużej ściśliwości, o niestabilnej strukturze (pęczniejące, zapadowe, ulegające deformacjom filtracyjnym, podatne na upłynnienie i inne), a także tereny czynne geologicznie, w szczególności osuwiskowe, oraz tereny krasowe i zagrożone deformacjami górniczymi;

2) w konstrukcji budowli hydrotechnicznej – strefy koncentracji naprężeń, połączenia nasypów z elementami betonowymi i przyczółkami.

4. Lokalizację urządzeń kontrolno-pomiarowych i punktów kontrolnych określa się we współrzędnych zgodnych z obowiązującym systemem odniesień przestrzennych.

5. Na etapie projektowania budowli hydrotechnicznej, na której przewiduje się urządzenia kontrolno-pomiarowe do pomiarów przemieszczeń bezwzględnych, projektuje się punkty osnowy realizacyjnej lub pomiarowej poza strefą przewidywanego oddziaływania tej budowli.

§ 124. Parametry i częstość pomiarów oraz aktualizacja instrukcji

Na etapie projektowania budowli hydrotechnicznej dla pomiarów dokonywanych z użyciem urządzeń kontrolno-pomiarowych ustala się:

1) wartości parametrów obserwowanych zjawisk:

a) mieszczące się w przedziale, którego przekroczenie wskazuje na konieczność pilnego przeprowadzenia analizy przyczyn powstania przekroczenia i ewentualnego podjęcia stosownych działań zaradczych (dopuszczalne),

b) których przekroczenie grozi awarią lub katastrofą budowlaną (graniczne)

oraz ich dopuszczalną dynamikę;

2) częstość dokonywania pomiarów;

3) termin aktualizacji instrukcji użytkowania i eksploatacji budowli w zakresie prowadzenia pomiarów.

Pełna treść aktu: w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie.