Rozdział 5
Eksploatacja
1. Eksploatację urządzeń prowadzi się zgodnie z ich przeznaczeniem, warunkami technicznymi dozoru technicznego oraz instrukcją eksploatacji, stosując odpowiednie środki bezpieczeństwa.
2. Urządzenia mogą być eksploatowane tylko wtedy, gdy ich stan techniczny nie budzi zastrzeżeń, osprzęt zabezpieczający, osprzęt ciśnieniowy i automatyka zabezpieczająca są sprawne oraz nie zostały wyłączone z działania.
3. Urządzenia mogą obsługiwać osoby, które posiadają wymagane kwalifikacje, wykazują się znajomością instrukcji eksploatacji oraz praktycznymi umiejętnościami obsługi urządzenia, jak również spełniają wymagania dodatkowe określone w instrukcji eksploatacji urządzenia.
4. Otwarcie urządzenia może nastąpić dopiero po zamknięciu dopływu płynów ze wszystkich źródeł zasilania i po zrównaniu się ciśnienia wewnątrz urządzenia z ciśnieniem atmosferycznym.
5. Wejście do urządzeń, w których może nastąpić przekroczenie dopuszczalnych temperatur lub stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia ludzkiego, jest dopuszczalne po dokonaniu neutralizacji, przewietrzenia oraz innych czynności gwarantujących bezpieczeństwo zgodnie z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.
1. Eksploatujący przygotowuje urządzenie do badań, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, w zakresie umożliwiającym ich przeprowadzenie.
2. Przygotowując urządzenie do badań, eksploatujący zapewnia:
1) dokumentację w zakresie niezbędnym do wykonania tych badań;
2) dostęp do urządzenia;
3) bezpieczne warunki pracy;
4) wyposażenie i obsługę techniczną niezbędne do przeprowadzenia badań.
3. Badania przeprowadza się z udziałem osoby obsługującej urządzenie oraz przedstawiciela eksploatującego.
1. W celu uzyskania decyzji zezwalającej na eksploatację urządzenia eksploatujący przedkłada WDT w postaci elektronicznej lub w dwóch egzemplarzach w postaci papierowej dokumentację odbiorczą zawierającą dokumenty, o których mowa w § 26 ust. 2, oraz:
1) opis techniczny urządzenia;
2) plan usytuowania urządzenia, z uwzględnieniem rozmieszczenia sąsiednich urządzeń lub budynków, albo rysunek zestawieniowy przedstawiający sprzęt wojskowy z zamontowanym urządzeniem, zawierający podstawowe wymiary sprzętu wojskowego i opisujący sposób połączenia urządzenia ze sprzętem wojskowym.
2. Dokumentacja odbiorcza urządzeń, o których mowa w art. 20a ustawy lub do których mają zastosowanie wymagania dotyczące oceny zgodności określone w odrębnych przepisach, zawiera:
1) opis techniczny urządzenia;
2) dostarczone przez wytwórcę urządzenia dokumenty poświadczające wykonanie urządzenia zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami i specyfikacjami technicznymi, jeżeli występują;
3) instrukcję eksploatacji urządzenia w języku polskim lub instrukcję oryginalną z tłumaczeniem na język polski;
4) o ile ma to zastosowanie:
a) schemat technologiczny instalacji z zaznaczeniem lokalizacji urządzenia, źródeł zasilania, osprzętu ciśnieniowego oraz osprzętu zabezpieczającego i automatyki zabezpieczającej,
b) plan usytuowania urządzenia ciśnieniowego, z uwzględnieniem rozmieszczenia sąsiednich urządzeń lub budynków,
c) opis doboru osprzętu zabezpieczającego, automatyki zabezpieczającej, osprzętu ciśnieniowego, elementów urządzenia ciśnieniowego i ich połączeń oraz źródeł zasilania, wraz z ich dokumentacją.
3. Na podstawie kompletnej dokumentacji odbiorczej WDT przeprowadza badania odbiorcze.
4. Jeżeli dokumentacja odbiorcza została złożona w postaci papierowej, jeden egzemplarz dokumentacji odbiorczej po zakończeniu badania odbiorczego WDT zwraca eksploatującemu, a drugi egzemplarz jest przechowywany w archiwum WDT.
§ 30. Zakres opisu technicznego urządzenia
Opis techniczny urządzenia, o którym mowa w § 29 ust. 1 pkt 1 oraz § 29 ust. 2 pkt 1, w zależności od konstrukcji urządzenia zawiera:
1) nazwę i adres eksploatującego;
2) opis lokalizacji urządzenia;
3) nazwę i adres wytwórcy;
4) określenie rodzaju urządzenia i jego przeznaczenia;
5) typ urządzenia, numer fabryczny, rok budowy, oznakowanie;
6) podstawowe parametry techniczne urządzenia;
7) parametry źródeł zasilania, a w przypadku kotłów – rodzaj paliwa i wydajność palników;
8) wykaz i określenie sposobu zabudowy osprzętu zabezpieczającego i ciśnieniowego.
§ 31. Rodzaje badań technicznych urządzeń
W toku eksploatacji urządzeń WDT przeprowadza badania techniczne, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy:
1) odbiorcze;
2) okresowe;
3) doraźne.
§ 32. Cele badań odbiorczych urządzeń
Badania odbiorcze mają na celu sprawdzenie, czy:
1) urządzenie jest zgodne z dokumentacją;
2) montaż i przeznaczenie urządzenia są zgodne z instrukcją eksploatacji oraz przepisami o dozorze technicznym;
3) umieszczone na urządzeniu napisy ostrzegawcze, informacje i instrukcje są czytelne;
4) urządzenie może być przekazane do bezpiecznej eksploatacji.
1. Badania odbiorcze obejmują:
1) ocenę, czy przedłożona dokumentacja odbiorcza jest kompletna i odpowiednia w stosunku do badanego urządzenia;
2) sprawdzenie zaświadczeń kwalifikacyjnych osób obsługujących urządzenie, które uczestniczą w badaniu;
3) identyfikację urządzenia i sprawdzenie jego stanu technicznego oraz opisów i oznaczeń;
4) sprawdzenie prawidłowości zainstalowania i działania urządzenia wraz z jego osprzętem;
5) sprawdzenie zgodności wyposażenia z przedłożoną dokumentacją;
6) przeprowadzenie, w zależności od konstrukcji urządzenia, dodatkowych badań technicznych, które mogą być określone przez projektanta lub wytwórcę urządzenia;
7) nadanie numeru ewidencyjnego WDT, którym eksploatujący bezpośrednio po badaniu oznakowuje urządzenie w widocznym miejscu.
2. W ramach badań odbiorczych, w technicznie uzasadnionych przypadkach, badania, które zostały wykonane i udokumentowane podczas procesu oceny zgodności urządzenia lub zespołu urządzeń ciśnieniowych, nie muszą być ponownie wykonywane.
3. Eksploatujący przed uzyskaniem decyzji zezwalającej na eksploatację urządzenia może przeprowadzić rozruch w pełni wyposażonego urządzenia w celu sprawdzenia działania i regulacji osprzętu zabezpieczającego i osprzętu ciśnieniowego.
§ 34. Cele okresowych i doraźnych badań technicznych
Okresowe i doraźne badania techniczne mają na celu sprawdzenie:
1) realizacji zaleceń z poprzedniego badania;
2) powstania uszkodzeń urządzeń lub zmian ich stanu technicznego mających wpływ na bezpieczeństwo eksploatacji;
3) zainstalowania i prawidłowej pracy elementów bezpieczeństwa i urządzeń ochronnych;
4) czy napisy ostrzegawcze, instrukcje i informacje są umieszczone na urządzeniu oraz czy są czytelne i zrozumiałe.
1. Okresowe i doraźne badania techniczne obejmują:
1) sprawdzenie księgi rewizyjnej urządzenia;
2) czynności określone w § 33 ust. 1 pkt 1–5;
3) wykonywanie odpowiednich zakresów badań.
2. Formy dozoru technicznego, zakres oraz maksymalne terminy badań okresowych są określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
1. Terminy badań okresowych określa się przez wskazanie miesiąca i roku przeprowadzenia badania, przy czym termin pierwszego badania wyznacza się, przyjmując za punkt odniesienia datę wydania pierwszej decyzji zezwalającej na eksploatację tego urządzenia z uwzględnieniem stanu technicznego urządzenia.
2. Termin kolejnego badania okresowego można wyznaczyć, przyjmując za punkt odniesienia datę przeprowadzenia doraźnego badania eksploatacyjnego, jeżeli badanie to obejmowało pełny zakres badania okresowego.
3. Na uzasadniony wniosek eksploatującego:
1) badanie okresowe można przeprowadzić w terminie do 6 miesięcy przed wyznaczonym terminem, po uzgodnieniu przez eksploatującego terminu badania z WDT z 14-dniowym wyprzedzeniem;
2) WDT może odroczyć termin przeprowadzenia rewizji wewnętrznej, próby ciśnieniowej lub próby szczelności o okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, po przeprowadzeniu z wynikiem pozytywnym rewizji zewnętrznej w ramach badania doraźnego eksploatacyjnego, przy czym odroczenie terminu może nastąpić najwyżej dwukrotnie.
4. W przypadkach uzasadnionych stanem technicznym urządzeń, intensywnością ich eksploatacji oraz warunkami tej eksploatacji mającymi wpływ na jej bezpieczeństwo terminy badań określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia mogą być przez WDT skrócone.
5. W przypadku urządzeń ciśnieniowych określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia w lp.: 15, 16, 24, 25 i 45 jako „pozostałe” Szef WDT może na podstawie norm, specyfikacji technicznych, ekspertyz technicznych, analiz lub na podstawie powszechnie uznanego stanu wiedzy technicznej ustalić:
1) dopuszczalne parametry urządzenia;
2) ciśnienie próbne;
3) formę dozoru technicznego inną niż określona w załączniku nr 2 do rozporządzenia;
4) rodzaj, zakres i terminy badań technicznych inne niż określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
§ 37. Rodzaje badań doraźnych
Badania doraźne wykonuje się jako:
1) kontrolne, przeprowadzane w ramach nadzoru nad przestrzeganiem przepisów z zakresu bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń;
2) eksploatacyjne, wynikające z bieżących potrzeb eksploatacyjnych;
3) powypadkowe lub poawaryjne.
1. Badania doraźne kontrolne wykonuje się w zakresie rewizji zewnętrznej.
2. W przypadkach uzasadnionych stanem technicznym urządzeń, intensywnością ich eksploatacji oraz warunkami tej eksploatacji mającymi wpływ na jej bezpieczeństwo zakres badania doraźnego kontrolnego może zostać rozszerzony o przeprowadzenie rewizji wewnętrznej, próby szczelności lub próby ciśnieniowej.
1. Badania doraźne eksploatacyjne wykonuje się na wniosek eksploatującego po wystąpieniu co najmniej jednego z następujących przypadków:
1) zmiany eksploatującego, z zastrzeżeniem art. 15a ustawy;
2) zmiany miejsca zainstalowania urządzenia;
3) naprawy lub modernizacji urządzenia;
4) wymiany elementów urządzenia;
5) zmiany nastaw osprzętu zabezpieczającego;
6) zmiany charakterystyki lub rodzaju urządzeń zasilających;
7) stwierdzenia nieszczelności lub uszkodzeń ścianek urządzenia;
8) zmiany w instalacji współpracującej z urządzeniem;
9) naprawy metodą chemicznego czyszczenia;
10) stwierdzenia nieprawidłowości pracy urządzenia.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, nie wykonuje się badań doraźnych eksploatacyjnych, jeżeli eksploatujący wymienił co najmniej jeden z następujących elementów:
1) manometr, manowakuometr lub termometr,
2) armaturę zaporową lub zwrotną,
3) przyrządy cieczowskazowe,
4) zawory redukcyjne,
5) zawory bezpieczeństwa lub głowice bezpieczeństwa,
6) urządzenie zasilające,
7) podzespoły układu automatyki zabezpieczającej,
8) przewody elastyczne z końcówkami przyłączeniowymi będące na wyposażeniu urządzeń do napełniania i opróżniania zbiorników transportowych oraz urządzeń do napełniania sprzętu wojskowego,
9) elastyczne elementy węzłów dystrybucyjnych
o ile wymienione elementy są tego samego typu i mają te same parametry, charakterystykę i nastawy jak elementy wymieniane oraz funkcjonują prawidłowo.
3. Protokoły nastawy nowo zainstalowanych zaworów bezpieczeństwa lub nastawialnych elementów automatyki zabezpieczającej, wystawione przez organ właściwej jednostki dozoru technicznego, eksploatujący dołącza do księgi rewizyjnej urządzenia. Nie jest wymagany protokół nastawy wystawiony przez organ właściwej jednostki dozoru technicznego w przypadku zaworów bezpieczeństwa lub nastawialnych elementów automatyki zabezpieczającej instalowanych po raz pierwszy, oznakowanych CE, dostarczonych z deklaracją zgodności, o której mowa w art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. z 2022 r. poz. 1854 oraz z 2024 r. poz. 1089), z instrukcją eksploatacji i poświadczeniem nastawy przez wytwórcę.
4. Zmiany nastaw osprzętu zabezpieczającego lub jego połączeń z urządzeniem lub atmosferą można dokonać po uprzednim uzgodnieniu z WDT.
§ 40. Zakres badań doraźnych eksploatacyjnych
Badania doraźne eksploatacyjne, w zależności od konstrukcji urządzenia oraz okoliczności uzasadniających ich przeprowadzenie, wykonuje się w zakresie:
1) rewizji wewnętrznej;
2) rewizji zewnętrznej;
3) próby szczelności;
4) próby ciśnieniowej;
5) sprawdzenia masy próżnej butli;
6) badań specjalnych, określonych w dokumentacji technicznej urządzenia lub przez WDT.
1. W ramach rewizji wewnętrznej, o której mowa w § 38 ust. 2, w § 40 pkt 1 oraz w załączniku nr 2 do rozporządzenia, wizualnie ocenia się stan ścianek urządzenia, jego połączeń rozłącznych i nierozłącznych oraz osprzętu zabezpieczającego i ciśnieniowego lub dokonuje się równoważnej oceny stanu technicznego urządzenia.
2. W przypadkach uzasadnionych stanem technicznym sprawdza się, czy grubość ścianek urządzenia nie jest mniejsza od grubości minimalnej określonej w dokumentacji technicznej.
1. Do przeprowadzania rewizji zewnętrznych, prób szczelności i prób ciśnieniowych, o których mowa w § 38 ust. 1 i 2, w § 40 pkt 2–4 oraz w załączniku nr 2 do rozporządzenia, stosuje się odpowiednio przepisy § 19, § 20 i § 23.
2. Za zgodą WDT dopuszcza się zastąpienie próby hydraulicznej przeprowadzanej w ramach badań technicznych odbiorczych, okresowych oraz doraźnych inną próbą lub innym badaniem umożliwiającymi równoważną ocenę stanu technicznego urządzenia.
3. Próba ciśnieniowa może być przeprowadzana bez zdejmowania izolacji zewnętrznej urządzenia lub po częściowym zdjęciu izolacji w miejscach wskazanych przez WDT.
1. Po przeprowadzeniu z wynikiem pozytywnym badania okresowego butli lub badania doraźnego butli w takim samym zakresie jak badanie okresowe inspektor WDT nanosi na nią oznaczenie określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
2. WDT, na wniosek eksploatującego, może dopuścić w toku eksploatacji butli zmianę:
1) czynnika roboczego określonego przez wytwórcę;
2) oznaczeń butli.
1. Badania doraźne powypadkowe lub poawaryjne przeprowadza się po otrzymaniu zawiadomienia o niebezpiecznym uszkodzeniu urządzenia lub nieszczęśliwym wypadku związanym z jego eksploatacją.
2. Zakres dokumentacji wymaganej do przeprowadzenia badań doraźnych powypadkowych lub poawaryjnych oraz zakres tych badań ustala WDT w taki sposób, aby było możliwe określenie stanu technicznego urządzenia oraz przyczyn jego niebezpiecznego uszkodzenia lub nieszczęśliwego wypadku związanego z jego eksploatacją.