w sprawie uznawania i metod wyceny oraz ujawniania i prezentacji instrumentów finansowych
Rozdział 5. Prezentacja instrumentów finansowych i ujawnianie informacji
Rozdział 5
Prezentacja instrumentów finansowych i ujawnianie informacji
§ 39. Bilansowy podział instrumentów finansowych według terminów
Jednostka sporządzająca sprawozdanie finansowe, o którym mowa w art. 45 ust. 1 ustawy, prezentuje w bilansie instrumenty finansowe w podziale na długoterminowe i krótkoterminowe.
§ 40. Rozdzielenie aktywów i zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu
Jednostka prezentuje w bilansie aktywa finansowe przeznaczone do obrotu odrębnie od zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu.
1. Wartości aktywów finansowych i zobowiązań finansowych w bilansie kompensuje się ze sobą i wykazuje w wartości (kwocie) netto, jeżeli jednostka:
1) posiada ważny prawnie tytuł do kompensaty określonych aktywów i zobowiązań finansowych oraz
2) zamierza rozliczyć transakcję w wartości netto poddanych kompensacie składników aktywów i zobowiązań finansowych lub jednocześnie takie składniki aktywów wyłączyć z ksiąg rachunkowych, a zobowiązanie finansowe rozliczyć.
2. Warunki, o których mowa w ust. 1, uznaje się za niespełnione, jeżeli:
1) różne instrumenty finansowe łączy się tak, aby posiadały cechy pojedynczego instrumentu finansowego (instrument syntetyczny);
2) aktywa finansowe i zobowiązania finansowe wynikają z instrumentów finansowych obciążonych takim samym pierwotnym ryzykiem, w szczególności z aktywów i zobowiązań wchodzących w skład portfela transakcji terminowych forward lub innych instrumentów pochodnych, ale dotyczą różnych kontrahentów;
3) aktywa finansowe lub inne aktywa stanowią zabezpieczenie zobowiązań finansowych bez prawa regresu;
4) aktywa finansowe są wnoszone przez dłużnika na rachunek powierniczy w celu wywiązania się ze zobowiązania, lecz nie zostały jeszcze przyjęte przez wierzyciela jako spłata zobowiązania, w szczególności w formie powierniczego funduszu rozliczenia zobowiązania;
5) oczekuje się, że obowiązki powstałe na skutek zdarzeń powodujących straty zostaną pokryte przez stronę trzecią na podstawie roszczenia zgłoszonego z tytułu umowy ubezpieczenia.
1. W bilansie wykazuje się:
1) skutki przeszacowania aktywów finansowych, odpisy aktualizujące ich wartość, jak również związane z tymi aktywami pozyskane, w tym nabyte, kupony odsetkowe i przychody odsetkowe, o których mowa w § 29 ust. 1 – w pozycjach, do których zakwalifikowano aktywa finansowe;
2) skutki przeszacowania zobowiązań finansowych, w tym odsetki naliczone efektywną stopą procentową – w pozycjach, do których zakwalifikowano zobowiązania finansowe.
2. W rachunku zysków i strat wykazuje się:
1) skutki przeszacowania aktywów finansowych, odpisy aktualizujące ich wartość oraz przychody odsetkowe, o których mowa w § 29 ust. 1, które zalicza się do przychodów lub kosztów finansowych:
a) w przypadku aktywów wycenianych w skorygowanej cenie nabycia – jako przychody lub koszty z tytułu odsetek,
b) w przypadku aktywów finansowych wycenianych w wartości godziwej lub cenie nabycia – jako przychody lub koszty z tytułu aktualizacji wartości inwestycji;
2) skutki przeszacowania zobowiązań finansowych zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu, w tym koszty odsetkowe oraz wynik z operacji, o którym mowa w § 17 ust. 4 – jako przychody lub koszty z tytułu aktualizacji wartości inwestycji; w pozostałych przypadkach wykazuje się je jako przychody lub koszty z tytułu odsetek;
3) skutki przeszacowań walutowych instrumentów pochodnych zaliczonych do aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu prezentowane zgodnie z pkt 2 albo w przychodach i kosztach finansowych, w ramach których prezentowane są różnice kursowe.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pozycji zabezpieczanych i pozycji zabezpieczających.
1. Wyniki ze sprzedaży oraz inne zyski i straty, w tym także odniesione na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny, ustalone na dzień wyłączenia z ksiąg rachunkowych aktywów finansowych zaliczonych do kategorii dostępnych do sprzedaży, wykazuje się w rachunku zysków i strat odpowiednio jako zysk lub stratę ze zbycia inwestycji.
2. Wyniki ze sprzedaży oraz inne zyski i straty ustalone na dzień wyłączenia z ksiąg rachunkowych aktywów finansowych zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu wykazuje się w rachunku zysków i strat odpowiednio jako zysk lub stratę ze zbycia inwestycji.
§ 44. Ujawnianie niezrealizowanych odsetek od odpisanych wierzytelności
Jeżeli w okresie objętym sprawozdaniem dokonano odpisów aktualizujących wartość pożyczek udzielonych lub należności własnych z tytułu trwałej utraty ich wartości, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się naliczone od tych wierzytelności odsetki, które do dnia sporządzenia sprawozdania finansowego nie zostały zrealizowane.
1. W dodatkowych informacjach i objaśnieniach zamieszcza się dla wszystkich aktywów finansowych i zobowiązań finansowych w podziale według kategorii określonych w § 4 ust. 1:
1) liczbę, wartość i podstawową charakterystykę instrumentów finansowych, w tym opis istotnych warunków i terminów, które mogą wpływać na wielkość, rozkład w czasie oraz pewność przyszłych przepływów pieniężnych;
2) opis metod i istotnych założeń przyjętych do ustalania wartości godziwej aktywów i zobowiązań finansowych wycenianych w takiej wartości, odpowiednio dla wycen wartości godziwej sklasyfikowanych na poszczególnych poziomach hierarchii wartości godziwej;
3) w przypadku wyceny pozycji w wartości godziwej sklasyfikowanych na poziomie 2 lub poziomie 3 hierarchii wartości godziwej – opis techniki wyceny, dane wejściowe wykorzystane w wycenie wartości godziwej poszczególnych grup rodzajowych aktywów i zobowiązań. Jeżeli nastąpiła zmiana techniki wyceny, ujawnia się zmianę i jej powody;
4) w przypadku wycen wartości godziwej sklasyfikowanych na poziomie 3 hierarchii wartości godziwej w zakresie wszystkich takich wycen – informacje na temat charakteru, źródeł oraz stopnia niepewności wyceny, w szczególności wszelkie obserwowalne i nieobserwowalne dane wejściowe istotne dla ustalenia wartości godziwej;
5) w przypadku wycen pozycji w wartości godziwej – wartość aktywów i zobowiązań sklasyfikowanych na poszczególnych poziomach 1, 2 lub 3 hierarchii wartości godziwej w rozbiciu na poszczególne grupy rodzajowe;
6) kwoty przeniesień między poziomem 1 i poziomem 2 oraz poziomem 3 hierarchii wartości godziwej, powody tych przeniesień i stosowane przez jednostkę zasady ustalania, kiedy przeniesienia między poziomami zgodnie z zasadami (polityką) rachunkowości następują. Informacje o przeniesieniu na każdy poziom są ujawniane i opisywane oddzielnie od informacji o przeniesieniu z każdego poziomu;
7) opis sposobu ujmowania skutków przeszacowania aktywów zaliczonych do kategorii dostępnych do sprzedaży, to jest, czy jednostka odnosi je do przychodów lub kosztów finansowych czy też do kapitału (funduszu) z aktualizacji wyceny;
8) wartość wykazanych w bilansie instrumentów finansowych wycenianych w wartości godziwej, jak również odpowiednio skutki przeszacowania odniesione na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny w okresie sprawozdawczym lub zaliczone do przychodów lub kosztów finansowych okresu sprawozdawczego;
9) tabelę zmian w kapitale (funduszu) z aktualizacji wyceny w zakresie instrumentów finansowych, obejmującą stan kapitału na początek i na koniec okresu sprawozdawczego oraz jego zwiększenia i zmniejszenia, w szczególności z tytułu:
a) skutków przeszacowania aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży, w tym:
zysków lub strat z okresowej wyceny,
kwot przeszacowania odpisanych w razie trwałej utraty wartości,
zysków lub strat z wyceny ustalonych na dzień przekwalifikowania aktywów do kategorii dostępnych do sprzedaży,
kwot rozliczonych w przypadku zabezpieczania wartości godziwej oprocentowanego instrumentu finansowego,
kwot rozliczonych w przypadku przekwalifikowania aktywów do kategorii utrzymywanych do terminu wymagalności,
kwot odpisanych na dzień wyłączenia z ksiąg rachunkowych,
b) okresowej wyceny pozycji zabezpieczanych oraz instrumentów zabezpieczających w związku z zabezpieczaniem:
zmian w przepływach pieniężnych,
udziałów w aktywach netto jednostek zagranicznych,
c) ustalenia, przeszacowania i odpisania na wynik finansowy rezerwy oraz aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego;
10) objaśnienie do każdej kategorii aktywów finansowych, wyróżnionych zgodnie z § 4 ust. 1, przyjętych zasad wprowadzania do ksiąg rachunkowych pozyskanych, w tym nabytych, instrumentów finansowych, o których mowa w § 3 ust. 2;
11) określenie ryzyka zmiany stopy procentowej oraz informację o wcześniej przypadającym terminie wykupu lub wynikającym z umowy terminie przeszacowania wartości instrumentów finansowych, a także o efektywnej stopie procentowej, jeżeli jej ustalenie jest zasadne;
12) określenie ryzyka kredytowego, a w szczególności informację o oszacowanej maksymalnej kwocie straty, na jaką jednostka jest narażona, bez uwzględnienia wartości godziwej jakichkolwiek przyjętych lub poczynionych zabezpieczeń, w przypadku gdyby wierzyciel nie wywiązał się ze świadczenia, z podaniem informacji o koncentracji tego ryzyka;
13) określenie narażenia (ekspozycji) jednostki na inne istotne ryzyka finansowe związane z instrumentami finansowymi wpływającymi na jej sytuację finansową lub płynnościową.
2. Informacje dotyczące aktywów finansowych przeznaczonych do obrotu są prezentowane w dodatkowych informacjach i objaśnieniach odrębnie od informacji dotyczących zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu.
3. Jeżeli wartość godziwa aktywów finansowych zaliczonych do kategorii przeznaczonych do obrotu lub dostępnych do sprzedaży nie może być wiarygodnie ustalona i wycenia się je w skorygowanej cenie nabycia lub cenie nabycia, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się ich wartość wykazaną w bilansie oraz przyczyny, dla których nie można wiarygodnie ustalić wartości godziwej tych aktywów, a także, o ile to możliwe, określa się granice przedziału, w którym wartość godziwa tych instrumentów może się zawierać.
4. Dla aktywów i zobowiązań finansowych, których zgodnie z przepisami rozdziału 3 nie wycenia się w wartości godziwej, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach należy ujawnić ich wartość godziwą na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego ze wskazaniem poziomu hierarchii ustalania wartości godziwej na ten dzień oraz opis techniki wyceny, oraz dane wejściowe istotne dla ustalenia wartości godziwej. Jeżeli z uzasadnionych przyczyn nie było możliwe ustalenie wartości godziwej w sposób wiarygodny zgodnie z § 14 ust. 1 takich aktywów lub zobowiązań finansowych, jednostka powinna fakt ten ujawnić oraz podać podstawową charakterystykę instrumentów finansowych.
5. Jeżeli wartość godziwa aktywów i zobowiązań finansowych, o których mowa w ust. 4, jest niższa od ich wartości wykazanej w sprawozdaniu finansowym, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach zamieszcza się dane o wartości bilansowej i wartości godziwej danego składnika lub grupy składników, a także przedstawia przyczyny zaniechania odpisów aktualizujących ich wartość bilansową oraz uzasadnia przekonanie o możliwości odzyskania wykazanej wartości w pełnej kwocie.
6. Jeżeli w okresie sprawozdawczym jednostka była stroną umowy, przedmiotem której jest zamiana aktywów finansowych na papiery wartościowe, lub umowy odkupu, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach przedstawia odrębnie dla każdej transakcji:
1) charakter i wielkość zawartych transakcji, w tym opis przyjętych lub udzielonych gwarancji i zabezpieczeń, dane przyjęte do wyliczenia wartości godziwej przychodów odsetkowych związanych z umowami zawartymi w okresie sprawozdawczym oraz transakcjami zawartymi w okresach poprzednich, zarówno zakończonymi, jak i niezakończonymi w okresie sprawozdawczym;
2) informację o aktywach finansowych wyłączonych z ksiąg rachunkowych w okresie sprawozdawczym.
7. Jeżeli jednostka dokonała przekwalifikowania składnika aktywów finansowych z kategorii przeznaczonych do obrotu zgodnie z § 5 ust. 7 albo 8, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach należy zamieścić następujące informacje:
1) kwotę przekwalifikowaną do i z każdej kategorii oraz dzień przekwalifikowania;
2) dla każdego okresu sprawozdawczego do momentu wyłączenia z ksiąg rachunkowych – wartości wykazane w bilansie i wartości godziwe wszystkich aktywów finansowych, które zostały przekwalifikowane w okresie sprawozdawczym oraz w poprzednich okresach sprawozdawczych;
3) jeżeli składnik aktywów finansowych został przekwalifikowany zgodnie z § 5 ust. 8 – uzasadnienie wskazujące na zaistnienie wyjątkowych okoliczności;
4) dla okresu sprawozdawczego, w którym składnik aktywów finansowych został przekwalifikowany – wielkość zysku lub straty związaną ze składnikiem aktywów finansowych, która została ujęta w rachunku zysków i strat w tym okresie sprawozdawczym oraz w poprzednim okresie sprawozdawczym;
5) dla każdego okresu sprawozdawczego następującego po przekwalifikowaniu, w tym okresu sprawozdawczego, w którym składnik aktywów finansowych został przekwalifikowany, do momentu wyłączenia składnika aktywów finansowych z ksiąg rachunkowych – wielkość zysku lub straty, która zostałaby ujęta w rachunku zysków i strat, jeżeli dany składnik aktywów finansowych nie zostałby przekwalifikowany, jak również wielkość zysku i straty ujętą w rachunku zysków i strat;
6) efektywną stopę procentową i szacunkowe kwoty przepływów pieniężnych, które jednostka spodziewa się odzyskać, według stanu na dzień przekwalifikowania składnika aktywów finansowych.
8. Jeżeli w okresie sprawozdawczym dokonano odpisów aktualizujących z tytułu trwałej utraty wartości aktywów finansowych albo w związku z ustaniem przyczyny, dla której dokonano takich odpisów, zwiększono wartość składnika aktywów, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach należy zamieścić informacje o kwotach odpisów obniżających i zwiększających wartość aktywów finansowych, co najmniej z podziałem według kategorii, o których mowa w § 4 ust. 1.
9. Jednostka ujawnia w dodatkowych informacjach i objaśnieniach:
1) wartość bilansową aktywów finansowych, które jednostka zastawiła jako zabezpieczenie zobowiązań lub zobowiązań warunkowych;
2) warunki ustanowienia zastawu.
10. Jeżeli na rzecz jednostki ustanowiono zabezpieczenie składnika aktywów finansowych lub niefinansowych i jeżeli jednostka jest uprawniona do sprzedaży zabezpieczenia lub obciążenia go innym zastawem w przypadku realizacji obowiązków przez właściciela przedmiotu zabezpieczenia, jednostka ujawnia w dodatkowych informacjach i objaśnieniach:
1) wartość godziwą zabezpieczenia ustanowionego na rzecz jednostki;
2) wartość godziwą każdego sprzedanego lub obciążonego innym zastawem zabezpieczenia oraz informację o obowiązku zwrotu takiego zabezpieczenia oraz
3) warunki związane z wykorzystaniem zabezpieczenia.
1. Jednostka opisuje w dodatkowych informacjach i objaśnieniach przyjęte cele i zasady zarządzania ryzykiem finansowym, w tym dotyczące zabezpieczenia podstawowych rodzajów planowanych transakcji oraz uprawdopodobnionych przyszłych zobowiązań.
2. W przypadku zabezpieczenia w okresie sprawozdawczym wartości godziwej, przepływów pieniężnych lub udziałów w aktywach netto jednostek zagranicznych, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się:
1) rodzaj zabezpieczenia;
2) opis instrumentu zabezpieczającego oraz jego wartość godziwą na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego;
3) charakterystykę zabezpieczanego rodzaju ryzyka;
4) w przypadku zabezpieczeń wartości godziwej – zyski lub straty na instrumencie zabezpieczającym oraz na pozycji zabezpieczanej związane z zabezpieczanym ryzykiem;
5) ujętą w wyniku finansowym nieefektywność wynikającą z zabezpieczeń przepływów pieniężnych lub inwestycji netto w podmiocie zagranicznym.
3. W przypadku zabezpieczenia w okresie sprawozdawczym planowanej transakcji lub uprawdopodobnionego przyszłego zobowiązania, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się:
1) opis zabezpieczanej pozycji, w tym przewidywany okres do jej zajścia;
2) opis zastosowanych instrumentów zabezpieczających;
3) kwoty odroczonych lub nienaliczonych zysków lub strat i przewidywany termin uznania ich za przychody lub koszty.
4. Jeżeli zyski lub straty z wyceny instrumentów zabezpieczających, zarówno będących pochodnymi instrumentami finansowymi, jak i aktywami lub zobowiązaniami o innym charakterze, w przypadku zabezpieczania przepływów pieniężnych zostały odniesione na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny, w dodatkowych informacjach i objaśnieniach podaje się:
1) kwoty odpisów zwiększających i zmniejszających kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny w okresie sprawozdawczym;
2) kwoty odpisane z kapitału (funduszu) z aktualizacji wyceny i zaliczone do przychodów lub kosztów okresu sprawozdawczego;
3) kwoty odpisane z kapitału (funduszu) z aktualizacji wyceny i dodane do ceny nabycia lub inaczej ustalonej wartości początkowej na dzień wprowadzenia do ksiąg rachunkowych składnika aktywów lub zobowiązań, który do tego dnia był objęty planowaną transakcją lub stanowił uprawdopodobnione przyszłe zobowiązanie poddane zabezpieczeniu.
Pełna treść aktu: w sprawie uznawania i metod wyceny oraz ujawniania i prezentacji instrumentów finansowych.