w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych
Rozdział 3. Przewietrzanie za pomocą lutniociągów, pomocniczych urządzeń wentylacyjnych lub przez dyfuzję
Rozdział 3
Przewietrzanie za pomocą lutniociągów, pomocniczych urządzeń wentylacyjnych lub przez dyfuzję
1. Wyrobiska, które nie są przewietrzane prądami powietrza wytwarzanymi przez wentylator główny, przewietrza się za pomocą lutniociągów.
2. Lutniociągi wykonuje się z lutni metalowych lub innych spełniających wymagania, o których mowa w § 28 ust. 2.
3. Dopuszcza się przewietrzanie wyrobiska za pomocą pomocniczych urządzeń wentylacyjnych, w przypadku gdy długość tego wyrobiska nie jest większa niż:
1) w polach niemetanowych lub w polach metanowych I kategorii zagrożenia metanowego:
a) 15 m – przy nachyleniu nie większym niż 10° we wzniosie i upadzie,
b) 10 m – przy nachyleniu większym niż 10° we wzniosie i upadzie;
2) w polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego:
a) 6 m – przy nachyleniu nie większym niż 10° we wzniosie i upadzie,
b) 4 m – przy nachyleniu większym niż 10° we wzniosie i upadzie.
4. W przypadku zakładów górniczych eksploatujących kopalinę niepalną, w których nie ma zagrożenia metanowego, po spełnieniu wymagań, o których mowa w § 142 ust. 2, kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na przewietrzanie wyrobisk o długości nie większej niż:
1) 60 m – w przypadku zastosowania wentylatorów wolnostrumieniowych, umieszczonych w wolnych przekrojach wyrobisk z opływowym prądem powietrza i wytwarzających strugę strumienia na odległość nie mniejszą niż 45 m;
2) 30 m – w przypadku zastosowania wentylatorów wolnostrumieniowych, umieszczonych w wolnych przekrojach wyrobisk z opływowym prądem powietrza i wytwarzających strugę strumienia na odległość nie mniejszą niż 15 m.
1. Przewietrzanie wyrobiska przez dyfuzję jest dopuszczalne w przypadku, gdy długość tego wyrobiska nie jest większa niż:
1) w polach niemetanowych lub w polach metanowych I kategorii zagrożenia metanowego:
a) 10 m – przy nachyleniu nie większym niż 10° we wzniosie i upadzie,
b) 6 m – przy nachyleniu większym niż 10° we wzniosie i upadzie;
2) 2 m – w polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego.
2. W polach metanowych przewietrzanie przez dyfuzję wnęk odmetanowania, wnęk wiertniczych oraz dojść do tam izolacyjnych i pożarowych jest niedopuszczalne.
3. W polach metanowych przelewowe komory pomp oraz wloty do podszybi o długości nie większej niż 10 m, w których strop na całej długości ma wznios wynoszący nie mniej niż 15° w kierunku szybu, przewietrza się przez dyfuzję lub za pomocą pomocniczych urządzeń wentylacyjnych pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w § 142 ust. 2.
4. W zakładach górniczych eksploatujących kopalinę niepalną oraz w zakładach, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, przewietrzanie przez dyfuzję wyrobisk o długościach większych od ustalonych w ust. 1 jest dopuszczalne za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego albo kierownika ruchu zakładu pod warunkiem spełnienia wymagań, o których mowa w § 142 ust. 2.
1. Przewietrzanie za pomocą lutniociągu może być ssące, tłoczące lub kombinowane.
2. Odległość lutniociągu od czoła przodka wynosi nie więcej niż:
1) w polach niemetanowych i niezagrożonych wyrzutami gazów i skał – 10 m;
2) w polach metanowych lub zagrożonych wyrzutami gazów i skał przy wentylacji:
a) ssącej – 6 m,
b) tłoczącej – 8 m.
3. Zwiększenie do 15 m odległości, o której mowa w ust. 2 pkt 1, jest dopuszczalne za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego pod warunkiem zastosowania wentylacji tłoczącej.
4. W wyrobiskach drążonych kombajnami:
1) odległość lutniociągu ssącego od czoła przodka wynosi nie więcej niż:
a) przy wentylacji ssącej – 3 m,
b) przy wentylacji ssącej dla kopalin niepalnych i w polach niemetanowych – 6 m,
c) przy wentylacji kombinowanej – 6 m;
2) odległość lutniociągu tłoczącego od czoła przodka wynosi nie więcej niż:
a) przy wentylacji tłoczącej w polach niemetanowych – 10 m,
b) przy wentylacji tłoczącej w polach metanowych – 8 m,
c) przy wentylacji kombinowanej – 12 m.
1. Odległość lutniociągu od czoła przodka w szybach lub szybikach wynosi nie więcej niż: 1) przy wentylacji tłoczącej i kombinowanej – 4 √s–, 2) przy wentylacji ssącej – 2 √s– – gdzie „s” oznacza powierzchnię przekroju wyrobiska pionowego w wyłomie wyrażoną w m.
2. W szybach lub szybikach, w których pomost znajduje się w odległości od czoła przodka mniejszej niż określona w ust. 1, koniec lutniociągu znajduje się między przodkiem a pomostem.
1. Lutniociąg wyprowadza się do przepływającego prądu powietrza na odległość nie mniejszą niż 8 m, w kierunku uniemożliwiającym występowanie recyrkulacji powietrza.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do lutniociągów pomocniczych wykorzystywanych:
1) przy wentylacji kombinowanej;
2) do usuwania nagromadzeń metanu;
3) do poprawy warunków klimatycznych.
3. W przypadku zastosowania w zakładach górniczych wydobywających rudy miedzi, cynku i ołowiu systemu komoro-wo-filarowego dopuszcza się wyprowadzenie lutniociągu do przepływającego prądu powietrza na odległość uniemożliwiającą występowanie recyrkulacji powietrza.
§ 194. Zapobieganie recyrkulacji powietrza przy poborze do lutniociągu
W wyrobisku, z którego jest pobierane powietrze do przewietrzania wyrobiska z użyciem lutniociągu, ilość przepływającego powietrza uniemożliwia występowanie jego recyrkulacji.
1. W wyrobisku z opływowym prądem powietrza, w którym jest zainstalowany lutniociąg, utrzymuje się prędkość powietrza, o której mowa w § 145 ust. 1.
2. Prędkość przepływającego powietrza w wyrobisku przewietrzanym za pomocą lutniociągu wynosi nie mniej niż:
1) 0,15 m/s – w polach niemetanowych lub w polach metanowych I kategorii zagrożenia metanowego;
2) 0,30 m/s – w polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego.
3. W drążonym wyrobisku o przekroju poprzecznym w wyłomie większym niż 20 m przewietrzanym za pomocą lutniociągu dopuszcza się mniejszą niż określona w ust. 2 prędkość przepływającego powietrza pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w § 142 ust. 2.
§ 196. Prędkość powietrza w części szybu lub szybiku z lutniociągiem
W części szybu lub szybiku przewietrzanej za pomocą lutniociągu prędkość przepływającego powietrza wynosi nie mniej niż:
1) 0,10 m/s – w polach niemetanowych lub w polach metanowych I kategorii zagrożenia metanowego;
2) 0,15 m/s – w polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego.
§ 197. Wysokość wyprowadzenia lutniociągu nad powierzchnię
W szybach głębionych z powierzchni w złożach metanowych lutniociąg wyprowadza się na wysokość nie mniejszą niż:
1) 3 m nad poziom terenu;
2) 0,5 m nad dach budynku – w przypadku gdy wentylator znajduje się w tym budynku.
§ 198. Wentylator rezerwowy przy drążeniu w zagrożeniu metanowym
Przy szybie lub szybiku, lub nadsięwłomie drążonym w warunkach zagrożenia metanowego oprócz wentylatora czynnego instaluje się wentylator rezerwowy.
§ 199. Przepływ powietrza przez pomosty w drążonych wyrobiskach
Pomosty w drążonych szybach lub szybikach lub nadsięwłomach wykonuje się w sposób zapewniający stały, swobodny przepływ powietrza uniemożliwiający nagromadzenie się metanu pod lub nad tymi pomostami.
1. Wyrobiska drążone metodą nadsięwłomu w polach metanowych przewietrza się prądem powietrza wytwarzanym przez wentylator główny.
2. Przewietrzanie za pomocą lutniociągu dukli wiertniczej w polu metanowym drążonej metodą nadsięwłomu jest dopuszczalne wyłącznie do wysokości 15 m.
1. Wentylatory lutniowe w polach metanowych pracują bez przerwy.
2. W przypadku przerwy awaryjnej w pracy wentylatora lutniowego wstrzymuje się roboty, wycofuje się pracowników, a wejście do wyrobiska zabezpiecza się przed wstępem osób nieupoważnionych.
3. W zakładach górniczych wydobywających sól, warunki pracy wentylatorów określa kierownik ruchu zakładu górniczego.
1. W szybach głębionych z powierzchni, w warunkach zagrożenia metanowego, elektryczne silniki wentylatorów umieszczonych na początku lutniociągu przewietrza się bezpośrednio z atmosfery.
2. W polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego elektryczne silniki wentylatorów umieszczonych na początku lutniociągu przewietrza się powietrzem pobieranym bezpośrednio z prądu opływowego, doprowadzanym w celu przewietrzania wyrobiska.
1. Wentylatory lutniowe umieszcza się na początku lutniociągu w prądzie powietrza wytworzonym przez wentylator główny.
2. Dla wyrobiska przewietrzanego za pomocą lutniociągu opracowuje się projekt wentylacji lutniowej, który zawiera:
1) kategorię zagrożeń naturalnych partii złoża lub pokładu, w której będzie wykonywane wyrobisko;
2) prognozowaną metanowość bezwzględną wyrobiska w [mCH/min];
3) krytyczny czas potencjalnej przerwy w przewietrzaniu;
4) temperaturę pierwotną skał w [°C];
5) docelową długość wyrobiska w [m];
6) powierzchnię przekroju poprzecznego wyrobiska w świetle obudowy w [m];
7) sposób drążenia wyrobiska;
8) maksymalną ilość materiału wybuchowego odpalanego jednocześnie w [kg];
9) wyposażenie przodka w urządzenia do schładzania powietrza, zwalczania zapylenia i hałasu;
10) rodzaj wentylacji lutniowej oraz rodzaj i średnicę lutni, długości lutniociągu;
11) typ i parametry punktu pracy wentylatora, wydajność i spiętrzenie;
12) sprawność lutniociągu w [%];
13) ilość powietrza w:
a) prądzie opływowym w [m/min],
b) przodku wyrobiska w [m/min];
14) schemat wentylacji lutniowej i lokalizacji czujników stanu przewietrzania wyrobiska;
15) sposób zawieszenia lutniociągów wraz z wentylatorami do obudowy wyrobisk.
3. W projekcie wentylacji lutniowej przyjmuje się wartość maksymalną ilości powietrza doprowadzonego do przodka wyrobiska, wynikającą z obliczeń uwzględniających:
1) utrzymanie w wyrobisku wymaganego składu oraz wymaganej prędkości i temperatury powietrza;
2) zwiększenie się oporu lutniociągu – w przypadku zainstalowania w nim urządzeń odpylających lub chłodzących powietrze.
4. W przypadku stosowania wentylacji kombinowanej ilość powietrza dostarczanego lutniociągiem do przodka jest o nie mniej niż 20% większa od ilości powietrza pobieranego przez wentylator pomocniczy.
1. Przebudowy, naprawy lutniociągów i wentylatorów oraz sieci energetycznych, powodujące przerwy w przewietrzaniu wyrobisk wentylacją lutniową, wykonuje się na zasadach określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
2. Warunki prowadzenia przebudowy i naprawy, o których mowa w ust. 1, oraz sposób wznowienia przewietrzania określane są przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
3. Prace, o których mowa w ust. 1, powodujące przerwy w przewietrzaniu wyrobisk z wentylacją lutniową prowadzone w polach metanowych II–IV kategorii zagrożenia metanowego lub w warunkach zagrożenia wyrzutami gazów i skał, prowadzi się pod stałym nadzorem osoby dozoru ruchu zakładu górniczego, po uzyskaniu zgody kierownika ruchu zakładu górniczego, który określa sposób:
1) zabezpieczenia osób przebywających w wyrobisku z wentylacją lutniową;
2) kontroli stężeń gazów w wyrobisku z wentylacją lutniową.
1. Wznowienie przewietrzania wyrobisk wentylacją lutniową oraz usuwanie powstałych w nich nagromadzeń gazów prowadzi się w sposób uniemożliwiający przekroczenie ich dopuszczalnych stężeń w prądach powietrza wytwarzanych przez wentylator główny.
2. Dla wyrobiska przewietrzanego wentylacją lutniową w polach II–IV kategorii zagrożenia metanowego określa się krytyczny czas potencjalnej przerwy w przewietrzaniu, po przekroczeniu którego w trakcie wznowienia przewietrzania reguluje się wypływ powietrza z tego wyrobiska.
1. Szczegółowy sposób usuwania nagromadzonych gazów z wyrobisk przewietrzanych wentylacją lutniową jest określany przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
2. Wznowienie przewietrzania i usuwanie nagromadzeń gazów z wyrobisk przewietrzanych wentylacją lutniową, gdy została przekroczona ich dopuszczalna zawartość w prądach powietrza wytwarzanych przez wentylator główny, jest dopuszczalne wyłącznie na zasadach określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
3. Przed wznowieniem przewietrzania i usuwaniem nagromadzeń gazów wycofuje się osoby z wyznaczonej strefy zagrożenia, a dostęp do tej strefy zabezpiecza się posterunkami.
§ 207. Zabezpieczenia wentylacyjne szybów głębionych z powierzchni
W szybach głębionych z powierzchni, w warunkach zagrożenia metanowego:
1) z pomostu roboczego na zrębie szybu wyprowadza się kominy wentylacyjne na wysokość nie mniejszą niż 10 m nad poziom terenu i nie mniejszą niż 2 m nad pomost wysypowy i poza budynek wieży szybowej, przy czym łączna powierzchnia ich przekrojów poprzecznych jest większa o 50% od powierzchni przekroju poprzecznego lutniociągu wentylacyjnego, za pomocą którego jest przewietrzany szyb;
2) zadaszone pomieszczenia oraz kanały mające połączenie z szybem wyposaża się w odpowiednie odpowietrzniki kominowe, wyprowadzone do atmosfery na wysokość nie mniejszą niż 2,5 m od powierzchni terenu;
3) wylot wysypu szybowego umieszczonego w budynku wieży szybowej odgradza się od rury szybowej szczelną ścianką o wysokości nie mniejszej niż 2,5 m i szerokości nie mniejszej niż średnica szybu.
§ 208. Postępowanie przy przerwie w przewietrzaniu szybu
W przypadku przerwy w przewietrzaniu szybu wentylacją lutniową głębionego w warunkach zagrożenia metanowego w szybie oraz na powierzchni w promieniu 10 m od szybu i wylotów wentylacyjnych tego szybu niezwłocznie:
1) wycofuje się osoby i wyłącza spod napięcia urządzenia elektryczne, z wyjątkiem urządzeń przeznaczonych do transportu ludzi i urządzeń iskrobezpiecznych;
2) wstrzymuje się ruch pojazdów i maszyn z napędem spalinowym.
1. Wyrobiska korytarzowe drążone kombajnami prowadzi się z zastosowaniem urządzeń odpylających.
2. Wyłączenie urządzenia odpylającego powoduje zatrzymanie urabiania kombajnem.
3. W przypadku zastosowania w wyrobisku korytarzowym drążonym kombajnem i przewietrzanym wentylacją lutniową stacjonarnego urządzenia odpylającego lub lutniociągu pomocniczego prędkość przepływającego powietrza wynosi nie mniej niż 0,3 m/s, z wyjątkiem tej części wyrobiska, w której równolegle jest umieszczony lutniociąg pomocniczy.
1. W wentylacji z pomocniczym lutniociągiem ssącym wyposażonym w urządzenia odpylające lub pomocniczym lutniociągiem tłoczącym wyposażonym w chłodnicę powietrza, końcowy odcinek lutniociągu tłoczącego w przodku wyrobiska wyposaża się w:
1) klapę zamykającą wylot lutniociągu lub inne urządzenie do zmiany kierunku przepływu powietrza;
2) odcinek o długości 10 m zbudowany z lutni wirowych;
3) lutnię zasobnikową.
2. Do budowy odcinka, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, w polach niemetanowych lub w polach metanowych I kategorii zagrożenia metanowego dopuszcza się stosowanie lutni perforowanych.
§ 211. Możliwość wyłączenia urządzeń układu wentylacji kombinowanej
W przypadku stosowania wentylacji kombinowanej w polach metanowych zapewnia się możliwość wyłączenia za pomocą systemu zabezpieczenia metanometrycznego urządzeń układu wentylacji kombinowanej w przodku.
1. Długość odcinka, w którym równolegle został umieszczony lutniociąg doprowadzający powietrze do przodka i lutniociąg pomocniczy, wynosi nie więcej niż 10 m.
2. Do długości odcinka, w którym równolegle zostały umieszczone lutniociągi, o których mowa w ust. 1, nie wlicza się długości odcinka lutniociągu wykonanego z lutni wirowych lub perforowanych.
§ 213. Warunki zainstalowania dodatkowego wentylatora w lutniociągu
Zainstalowanie dodatkowego wentylatora w lutniociągu tłoczącym jest dopuszczalne wyłącznie w celu pokonania dodatkowych oporów spowodowanych umieszczeniem chłodnicy powietrza i pod warunkiem, że:
1) z lutniociągu tłoczącego zostanie wyprowadzony bocznik, w którym została umieszczona chłodnica powietrza;
2) w lutniociągu przed dodatkowym wentylatorem zostanie umieszczony manometr;
3) na długości lutniociągu występuje nadciśnienie;
4) przerwy w ruchu obu wentylatorów lub obniżenie prędkości powietrza w lutniociągu, poniżej wartości ustalonej przez kierownika działu wentylacji, są sygnalizowane w dyspozytorni;
5) długość odcinka lutniociągu od miejsca umieszczenia dodatkowego wentylatora do przodka, wynosi nie więcej niż 200 m;
6) w polach metanowych dodatkowy wentylator z napędem elektrycznym jest automatycznie wyłączany za pomocą systemu zabezpieczenia metanometrycznego;
7) w polach niemetanowych lub polach I kategorii zagrożenia metanowego można nie wykonywać bocznika.
1. Lutniociągi wykonuje się tak, aby:
1) lutnie nie stykały się z przewodami i urządzeniami elektrycznymi;
2) lutnie były łączone w sposób niezawężający przekroju lutniociągu;
3) do zmiany kierunku zabudowy lutniociągu stosowane były sztywne lub usztywnione lutnie, a w przypadku stosowania lutni z tworzyw sztucznych kształtki lutniowe niezawężające przekroju lutniociągu;
4) były zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi.
2. Stosowanie w szybach lub szybikach lutni z tworzyw sztucznych jest dopuszczalne na zasadach określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
1. W przodkach wyrobisk przewietrzanych wentylacją lutniową dokonuje się pomiarów prędkości przepływu i temperatury powietrza.
2. Niezależnie od pomiarów, o których mowa w ust. 1, dokonuje się pomiarów prędkości powietrza w prądzie opływowym, w którym jest umieszczony wentylator.
3. Na podstawie wyników pomiarów, o których mowa w ust. 1 i 2, określa się wielkość różnicy między ilością powietrza:
1) płynącą w prądzie opływowym a ilością powietrza pobieraną przez wentylator w [%];
2) dostarczaną do przodka przez lutniociąg a ilością powietrza pobieraną przez wentylator pomocniczy w [%].
4. Na podstawie wyników pomiarów, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz wyników analiz próbek, o których mowa w § 216 ust. 1, określa się metanowość bezwzględną wyrobiska w [mCH/min].
1. W przodkach wyrobisk raz w miesiącu pobiera się próbki powietrza w celu określenia jego składu.
2. Wyniki analizy próbek, o których mowa w ust. 1, dokumentuje się w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego.
§ 217. Sygnalizacja przerw pracy wentylatorów i spadku prędkości powietrza
W wyrobiskach drążonych w polach metanowych stosuje się urządzenia sygnalizujące w dyspozytorni ruchu lub w dyspozytorni gazometrycznej przerwy w pracy wentylatorów lutniowych lub zmniejszanie się prędkości powietrza w lutniociągu.
Pełna treść aktu: w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych.