Rozporządzenie Ministra… (Dz.U. 2022.2533)

Załącznik

Plan zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................... 7 1. Wprowadzenie .................................................................................... 10 2. Charakterystyka obszaru dorzecza ..................................................... 12 2.1 Położenie geograficzne ....................................................................... 12 2.2 Charakterystyka morfologiczna, hydrograficzna, środowiskowa i gospodarcza .................................................................................... 13 2.2.1 Morfologia terenu ........................................................................... 13 2.2.2 Budowa geologiczna ....................................................................... 13 2.2.3 Wody podziemne ............................................................................ 14 2.2.4 Hydrografia ................................................................................... 14 2.2.5 Użytkowanie terenu ........................................................................ 15 2.2.6 Obszary chronione .......................................................................... 15 2.2.7 Zaludnienie ................................................................................... 16 2.2.8 Infrastruktura i gospodarka .............................................................. 16 2.3 Stan infrastruktury ............................................................................ 16 2.4 Nietechniczne środki służące ochronie przeciwpowodziowej ...................... 17 2.4.1 Monitoring, prognozowanie i ostrzeganie ............................................ 17 2.4.2 Reagowanie na powódź i zarządzanie kryzysowe ................................. 19 2.4.3 Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne ..................................... 22 2.4.4 Retencja naturalna, mała retencja .................................................... 24 2.4.5 Poziom świadomości służb i zagrożonych instytucji, firm, mieszkańców ................................................................................. 26 3. Podsumowanie przeglądu i aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego .................................................................................... 27 3.1 Założenia metodyczne do aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego ................................................................................... 27 3.2 Obszary narażone na niebezpieczeństwo powodzi przed i po aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego .................................. 32 4. Podsumowanie przeglądu i aktualizacji map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego ...................................... 34 4.1 Założenia metodyczne do aktualizacji map ryzyka powodziowego i map zagrożenia powodziowego ................................................................... 34 4.2 Wymiana informacji z krajami sąsiadującymi w zakresie przygotowania map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego ................................................................................... 36 4.3 Obszary zagrożone powodzią od rzek .................................................... 37 5. Ryzyko powodziowe ........................................................................... 38 5.1 Analiza ryzyka powodziowego .............................................................. 38 5.2 Obszary problemowe wymagające pilnych działań redukujących ryzyko powodziowe ............................................................................ 43 6. Opis celów zarządzania ryzykiem powodziowym ................................ 45 6.1 Ocena postępów w realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................................... 45 6.2 Cele zarządzania ryzykiem powodziowym .............................................. 45 7. Katalog działań służących osiągnięciu celów zarządzania ryzykiem powodziowym ..................................................................... 47 7.1 Katalog typów działań ........................................................................ 47 7.1.1 Założenia ...................................................................................... 47 7.1.2 Katalog typów działań wraz z rodzajem działania określonego w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo wodne oraz z kodami działań Komisji Europejskiej .................................................................................. 58 7.1.3 Katalog typów działań wraz z priorytetyzacją ...................................... 62 7.1.4 Katalog typów działań wraz ze wskaźnikami efektów ich realizacji i oceną wpływu na cele Ramowej Dyrektywy Wodnej ............................. 66 7.2 Katalog działań przewidzianych do realizacji .......................................... 75 7.2.1 Zasady tworzenia katalogu działań redukujących ryzyko powodziowe ................................................................................... 75 7.2.2 Lista planowanych działań redukujących ryzyko powodziowe................. 77 7.3 Możliwe źródła finansowania działań ..................................................... 78 8. Opis sposobu przypisywania priorytetów działaniom służącym osiągnięciu celów zarządzania ryzykiem powodziowym ..................... 80 9. Ostateczna lista działań ...................................................................... 82 10. Opis sposobu nadzorowania postępów w realizacji Planu zarządzania ryzykiem powodziowym .................................................. 85 10.1 Schemat wdrażania planu zarządzania ryzykiem powodziowym ................ 85 10.2 Nadzór postępów w realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................................... 85 10.3 Wskaźniki produktu i rezultatu ............................................................. 86 10.3.1 Monitoring postępu w realizacji działań .............................................. 86 10.3.2 Ewaluacja postępu realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym w planie zarządzania ryzykiem powodziowym ................. 87 10.3.3 Monitoring i ocena osiągnięcia celów środowiskowych realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym ......................................... 87 11. Podsumowanie działań służących informowaniu społeczeństwa i prowadzeniu konsutacji społecznych .................................................. 88 11.1 Cele strategiczne konsulatcji społecznych i działan informacyjno – promocyjnych ................................................................................... 88 11.2 Grupy docelowe ................................................................................. 89 11.3 Harmonogram konsultacji społecznych .................................................. 90 11.4 Działania informacyjno-promocyjne ...................................................... 95 11.5 Podsumowanie kampanii informacyjno-promocyjnej ............................. 100 12. Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko ....................................................................................... 101 12.1 Podstawy prawne ............................................................................ 101 12.2 Posumowanie udziału społeczeństwa w strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko ............................................................. 102 12.3 Ustalenia prognozy oddziaływania na środowisko ................................. 102 12.3.1 Założenia metodyczne ................................................................... 102 12.3.2 Analiza odziaływań transgranicznych ............................................... 103 12.3.3 Przewidywane zmiany środowiska w przypadku braku realizacji ustaleń planu zarządzania ryzykiem powodziowym ............................ 103 12.3.4 Przewidywane zmiany środowiska w przypadku realizacji ustaleń planu zarzadzania ryzykiem powodziowym ....................................... 103 12.3.5 Odziaływania skumulowane ............................................................ 103 12.3.6 Podsumowanie propozycji rozwiązań mających na celu zapobieganie, ograniczenie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko mogących być rezultatem realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym .......................... 104 12.4 Uzasadnienia wyboru przyjętego dokumentu w odniesieniu do rozpatrywanych rozwiązań alternatywnych .......................................... 105 12.5 Sposób uwzględnienia w planie zarządzania ryzykiem powodziowym opinii właściwych organów ................................................................ 105 12.6 Sposób uwzględnienia w planie zarządzania ryzykiem powodziowym zgłoszonych w Strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko uwag i wniosków ...................................................................................... 106 12.7 Propozycja dotycząca metod i częstotliwości przeprowadzania monitoringu skutków realizacji postanowień dokumentu na środowisko ..................................................................................................... 107 13. Wykaz organów właściwych w sprawach zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................................... 109 13.1 Organy właściwe do wdrażania Dyrektywy Powodziowej ........................ 109 13.2 Rola i powiązanie organów odpowiedzialnych za wdrażanie Dyrektywy Powodziowej ................................................................................... 111 13.3 Ograny odpowiedzialne realizację działań wynikających z planów zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................... 113 14. Opis współpracy międzynarodowej w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................... 114 15. Koordynacja prac nad planem zarządzania ryzykiem powodziowym z innymi dokumentami planistycznymi w zakresie gospodarki wodnej ........................................................................... 117 15.1 Koordynacja z II aktualizacją planu gospodarowania wodami ................. 117 15.2 Koordynacja z planem przeciwdziałania skutkom suszy ......................... 120 15.3 Koordynacja z innymi dokumentami planistycznymi .............................. 122 16. Uwzględnienie zmian klimatu w opracowaniu planu zarzadzania ryzykiem powodziowym ................................................................... 126 16.1 Zmiana klimatu w Polsce i jej wpływ na zagrożenie powodziowe ............. 126 16.2 Zastosowanie metody planowania w zarządzaniu ryzykiem powodziowym uwzględniające zmiany klimatu ..................................... 128 Wykaz tytułów aktów prawnych ..................................................................... 131 Literatura ....................................................................................................... 133 Wykaz tabel .................................................................................................... 137 Wykaz rysunków ............................................................................................ 138 Wykaz załączników ........................................................................................ 139 WYKAZ SKRÓTÓW 1. WPROWADZENIE Obowiązek sporządzenia PZRP wynika z art. 7 ust. 1 Dyrektywy Powodziowej i art. 173 ust. 1 ustawy - Prawo wodne. PZRP zgodnie z postanowieniami Dyrektywy Powodziowej opracowywane są jako trzeci, końcowy etap opracowania dokumentów w ramach cyklu planistycznego Dyrektywy Powodziowej, po przeprowadzeniu aWORP oraz aMZP i aMRP. Opracowanie PZRP przeprowadza się z uwzględnieniem ONNP wyznaczonych podczas aWORP, bazując na przygotowanych dla tych obszarów aktualizacji MZP i MRP. PZRP opracowuje się z uwzględnieniem podziału kraju na obszary dorzeczy i regiony wodne (art. 172 ust. 1 ustawy - Prawo wodne). Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, w drodze rozporządzenia, przyjmuje PZRP oraz ich aktualizacje, kierując się koniecznością zapewnienia skutecznej ochrony przed powodzią (art. 173 ust. 16 ustawy - Prawo wodne). Niniejszy dokument stanowi plan zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby, który opracowano po raz pierwszy. Celem PZRP jest zapewnienie skutecznego zarządzania ryzykiem powodziowym w przyszłości, stwarzając jednocześnie szanse na proaktywne podejście w inicjowaniu i wdrażaniu działań oraz instrumentów je wspomagających. Podstawy prawne dla PZRP, tworzą: • Dyrektywa Powodziowa; • ustawa - Prawo wodne; • rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 4 października 2018 roku w sprawie opracowywania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego (Dz. U. poz. 2031); Innymi istotnymi aktami prawnymi dla procesu przygotowania PZRP są: • RDW; • Dyrektywa 2009/147/WE; • Dyrektywa Siedliskowa; • Dyrektywa 2001/42/WE; • dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2007/2/WE z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiająca infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE) (Dz. Urz. UE L 108 z 25.04.2007, str. 1, Dz. Urz. UE L 73 z 15.03.2008, str. 36 oraz Dz. Urz. UE L 170 z 25.06.2019, str. 115); • dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz. Urz. UE L 26 z 28.01.2012, str. 1, Dz. Urz. UE L 124 z 25.04.2014, str. 1, Dz. Urz. UE L 174 z 03.07.2015, str. 44 oraz Dz. Urz. UE L 245 z 25.09.2019, str. 10); • dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17 oraz Dz. Urz. UE L 158 z 19.06.2012, str. 25); • dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/18/UE z dnia lipca 2012 r. w sprawie kontroli zagrożeń poważnymi awariami związanymi z substancjami niebezpiecznymi, zmieniająca, a następnie uchylająca dyrektywę Rady 96/82/WE (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012, str. 1); • ustawa OOŚ; • ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej (Dz. U. z 2021 r. poz. 214). 2. CHARAKTERYSTYKA OBSZARU DORZECZA 2.1 POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE Główną rzeką obszaru dorzecza jest Łaba o długości 1165 km. Rzeka przepływa przez Republikę Czeską oraz Republikę Federalną Niemiec. Jej źródła zlokalizowane są na wysokości 1387 m n.p.m. na południe od Łabskiego Szczytu w Karkonoszach na terenie Republiki Czeskiej. Rzeka uchodzi do zatoki Helgolandzkiej. W granicach Polski obszar dorzecza Łaby zlokalizowany jest na pograniczu polsko – czeskim. Obejmuje niewielkie fragmenty Sudetów w rejonie Karkonoszy (szczyt górski Szrenica), Gór Stołowych w rejonie Kudowy Zdrój (zlewnia rzeki Szybkiej), Zaworów w rejonie Okrzeszyna, zlewnię rzeki Dzikiej Orlicy i niewielkie obszary na stokach szczytu Śnieżnika. Wg podziału administracyjnego, w obrębie terytorium Polski, obszar dorzecza położony jest w południowo – zachodniej i południowo – wschodniej części województwa dolnośląskiego. Powierzchnia obszaru dorzecza Łaby w granicach Polski wynosi 239,8 km, co stanowi poniżej 1% powierzchni kraju. Obszar dorzecza reprezentowany jest na terenie Polski przez cztery regiony wodne (Rysunek 1): • RW Orlicy; • RW Izery; • RW Łaby i Ostrożnicy (UPA); • RW Metuje. Spośród wymienionych regionów wodnych ryzyko powodziowe odnotowuje się wyłącznie w regionie wodnym Metuje, dlatego opis w dalszej części opracowania odnosi się wyłącznie do tego regionu wodnego. 2.2 CHARAKTERYSTYKA MORFOLOGICZNA, HYDROGRAFICZNA, ŚRODOWISKOWA I GOSPODARCZA 2.2.1 Morfologia terenu RW Metuje zajmuje obszar 99,62 km2 na terytorium Polski obejmując tereny wyżynne i górskie. Według podziału fizycznogeograficznego Polski RW Metuje położony jest w granicach podprowincji Sudety z Przedgórzem Sudeckim (332), makroregionu Sudetów Środkowych (332.4-5) i fragmentów mezoregionów: Góry Stołowe (332.48) i Góry Orlickie (332.52) oraz części Pogórza Orlickiego (332.51). 2.2.2 Budowa geologiczna Charakterystykę budowy geologicznej opracowano na podstawie map geologicznych Polski. RW Metuje położony jest w Sudetach Środkowych w większości w obszarze Niecki Śródsudeckiej, ze wschodnią częścią znajdującą się częściowo w obszarze masywu granitoidowego Kudowy oraz w mniejszym stopniu w obszarze metamorfiku Gór Bystrzyckich i Orlickich. Centralną część regionu stanowi Obniżenie Kudowskie będące zapadliskiem tektonicznym wypełnionym osadami trzeciorzędowymi. Depresja śródsudecka, otoczona ze wszystkich stron strukturami utworzonymi ze skał krystalicznych, jest zapadliskiem śródgórskim powstałym z początkiem karbonu. Wypełniające ją skały są słabo zaburzone fałdowo, natomiast silnie pocięte uskokami. Warstwy zapadają się ku centrum depresji, ale cała niecka ma budowę asymetryczną, co jest spowodowane regionalnie zróżnicowaną subsydencją. Osady wypełniające depresję można podzielić na trzy części w zależności od warunków, w jakich się tworzyły. Są to: osady dolnego karbonu, częściowo lądowe, częściowo morskie, lądowe osady górnego karbonu i dolnego permu o znacznej miąższości, osady lądowe górnego permu i dolnego triasu oraz morskie, płytkowodne osady górnej kredy. Masywy gnejsowe krystaliniku orlicko bystrzyckiego mają kształt asymetrycznych kopuł, wydłużonych w kierunku zachód- wschód. Granitoidy Kudowy znajdują się w północno-zachodniej części Gór Orlickich i tworzą intruzję, wydłużoną w kierunku północ - południe, przecinającą skały metamorficzne. Obniżenie Kudowskie (Obniżenie Kudowy) wypełniają górnokredowe margle ilaste i krzemionkowe z wsadami wapieni i czerwonego granitu. Utwory te powstały z osadów istniejącego tu w okresie kredowym płytkiego morza. W znacznie mniejszej, śladowej ilości, w okolicach Kudowy występują najstarsze prekambryjskie łupki łyszczykowe, granity oraz piaskowce, łupki ilaste i zlepieńce karbońskie. 2.2.3 Wody podziemne W regionie wodnym Metuje występują dwa piętra wodonośne: czwartorzędowe i kredowe. Wody szczelinowe i szczelinowo-porowe w utworach kredy górnej występują na głębokości od kilku do 200 m i ich wodoprzepuszczalność jest bardzo zmienna. Czwartorzędowe piętro wodonośne o głębokości do 5 m jest bardziej dostępnym i często wykorzystywanym zbiornikiem wód podziemnych. W regionie wodnym Metuje znajdują się fragmenty dwóch nieudokumentowanych głównych zbiorników wód podziemnych. Są to Główny Zbiornik Wód Podziemnych nr 341 – Kudowa Zdrój – Bystrzyca Kłodzka i Główny Zbiornik Wód Podziemnych nr 342 – Krzeszów. Wykształcone są one w utworach górnej kredy, a ujęcia wód podziemnych mają głębokość 80-180 m. Łączne szacunkowe zasoby dyspozycyjne zbiorników wynoszą 60 tys. m/d. W regionie wodnym Metuje wydzielono dwie JCWPd o numerach: 123 oraz 137. 2.2.4 Hydrografia Metuje jest rzeką leżącą w obszarze dorzecza Łaby w zlewisku Morza Północnego. Swoje źródła ma w masywie Adrszparskim, a następnie płynąc w kierunku południowo wschodnim odwadnia od południa Góry Stołowe i Pogórze Orlickie. Obszar regionu wodnego Metuje nie obejmuje bezpośrednio rzeki Metuje, lecz kilka jej dopływów o łącznej długości ok. 90 km. Do lewostronnych dopływów rzeki Metuje w obrębie regionu wodnego należą: Żydawka (13,1 km długości, z czego w RW Metuje źródłowy odcinek ok. 1,2km), Czermnica (10,1 km, z czego 8,9 km w RW Metuje), Klikawa (14,9 km, w całości w RW Metuje) wraz ze swoim dopływem Dańczówką (9,1 km, w całości w RW Metuje) i Oleszanka (19,2 km, z czego ok. 1,6 km w RW Metuje). Dopływy te mają swój początek w Górach Stołowych, część z nich zasilana jest również mniejszymi dopływami z Pogórza Orlickiego oraz północnej części Gór Orlickich. Na rzece Klikawie znajduje się wodowskaz Kudowa Zdrój – Zakrze w jej 4,120 km biegu, ograniczający zlewnie o powierzchni 48,7 km. Przepływy charakterystyczne dla wielolecia 1979-2010 wynoszą SNQ=0,06 ms, SSQ= 0,68 ms, SWQ=6,49 ms. W regionie wodnym Metuje występuje reżim rzeczny śnieżno-deszczowy. Średni odpływ w miesiącu wiosennym wynosi od 130 do 180% wartości średniego odpływu rocznego. W miesiącach letnich występuje wyraźny wzrost odpływu rzecznego, który wynosi co najmniej 110% średniego odpływu rocznego. 2.2.5 Użytkowanie terenu Strukturę użytkowania terenu obszaru regionu wodnego Metuje opisano w oparciu o dane z II aPGW, gdzie wykorzystano dane z Corine Land Cover z 2018 r. Na ich podstawie można stwierdzić, że największy udział w powierzchni regionu mają lasy - około 50,4%, dalej użytki rolne - około 38,5%, a tereny przekształcone antropogenicznie - około 5,4%. Największym skupiskiem ludności jest miasto Kudowa Zdrój. Przeważający rodzaj prowadzonych działalności to handel, budownictwo oraz usługi turystyczne i sanatoryjne. 2.2.6 Obszary chronione Na obszarze dorzecza Łaby znajdują się następujące typy obszarów chronionych, zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916, 1726 i 2185): • Parki Narodowe: Park Narodowy Gór Stołowych; • Obszary Natura 2000: PLH020038 Góry Kamienne, PLH020004 Góry Stołowe, PLH020060 Góry Orlickie, PLH020039 Grodczyn i Homole koło Dusznik, PLB020010 Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie, PLB020006 Góry Stołowe. Powierzchnia i liczba ww. obszarów chronionych na obszarze dorzecza, została przedstawiona w tabeli poniżej (tabela 1). 2.2.7 Zaludnienie RW Metuje na terytorium Polski zlokalizowany jest w województwie dolnośląskim. Stan ludności oraz gęstość zaludnienia w województwie dolnośląskim przedstawiono w poniższych tabelach (Tabela 2. i Tabela 3.). RW Metuje na terytorium Polski zamieszkuje około 12 tys. mieszkańców. Gęstość zaludnienia waha się od 35 osób/km2 w gminie Lewin Kłodzki do 300 osób/km2 w gminie Kudowa Zdrój. Największe skupiska ludności to: Kudowa Zdrój (10,35 tys. mieszkańców) i Lewin Kłodzki (1,9 tys. mieszkańców). 2.2.8 Infrastruktura i gospodarka Obszar regionu wodnego Metuje jest bardzo atrakcyjny pod względem przyrodniczym i kulturalnym. Gospodarka regionu oparta jest o turystykę i lecznictwo uzdrowiskowe. Przykładem tego jest Kudowa Zdrój, która jest miastem uzdrowiskowym z pijalnią arsenowych wód mineralnych. Rozwinięty jest tu także handel, usługi i budownictwo. Powiat kłodzki zasobny jest również w surowce mineralne mające szerokie zastosowanie w przemyśle energetycznym, chemicznym, budowlanym, drogownictwie, kolejnictwie. Średnia wielkość przeciętnego gospodarstwa rolnego to około 13 ha. Największe miasta na obszarze regionu wodnego Metuje: • Kudowa Zdrój, Lewin Kłodzki; Duże ośrodki przemysłowe na obszarze dorzecza Łaby (w granicach Polski, w regionie wodnym Metuje): • Kudowa Zdrój: miasto uzdrowiskowe, rozwinięty handel i usługi; • Powiat Kłodzki: surowce mineralne mające szerokie zastosowanie w przemyśle energetycznym, chemicznym, budowlanym, drogownictwie, kolejnictwie; Oba ośrodki przemysłowe nie są uznane za znaczące w skali kraju. 2.3 STAN INFRASTRUKTURY Na obszarze dorzecza Łaby w regionie wodnym Metuje nie występują budowle hydrotechniczne (ZBH) ujęte w raporcie „Raport o stanie bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę w Polsce wg stanu na 31 grudnia 2020 r.” 2.4 NIETECHNICZNE ŚRODKI SŁUŻĄCE OCHRONIE PRZECIWPOWODZIOWEJ 2.4.1 Monitoring, prognozowanie i ostrzeganie PSHM pełni IMGW–PIB. Zgodnie z przepisami prawa PSHM wykonuje zadania państwa w zakresie osłony hydrologicznej i meteorologicznej społeczeństwa, środowiska, dziedzictwa kulturowego, gospodarki i rozpoznawania zagrożeń niebezpiecznymi zjawiskami zachodzącymi w atmosferze lub hydrosferze, a także na potrzeby rozpoznania i kształtowania oraz ochrony zasobów wodnych kraju (art. 367 ust.1 ustawy - Prawo wodne). Działania te realizowane są przede wszystkim przez następujące organy w strukturze IMGW–PIB: • CHMSPO – zadaniem jest utrzymanie, nadzór i koordynacja funkcjonowania sieci stacji pomiarowo-obserwacyjnych IMGW-PIB (łącznie około 1.700 obiektów, w tym: stacje hydrologiczne, meteorologiczne, sondażu atmosfery i radary), wdrażanie zaleceń WMO i przestrzeganie procedur i wytycznych wykonywania pomiarów i obserwacji; • CMOK - zajmuje się działaniami w zakresie opracowywania prognoz oraz ostrzeżeń meteorologicznych dla ludności, gospodarki, a także na potrzeby obronności państwa; • CHOK - zajmuje się działaniami w zakresie osłony hydrologicznej kraju, wykonywania ekspertyz, udostępniania informacji hydrologicznej oraz realizacji prac naukowo- badawczych; • CMM - PSHM w zakresie numerycznych prognoz meteorologicznych; wyniki obliczeniowe z numerycznych prognoz meteorologicznych stanowią wsparcie w utrzymaniu ciągłości operacyjnej pracy biur prognoz meteorologicznych i hydrologicznych. Do podstawowych zadań CHMSPO należy m.in.: • nadzór, utrzymywanie, modernizacja i koordynacja działań sieci pomiarowo- obserwacyjnych w tym bieżące inspekcje; • nadzór merytoryczny nad działami służby pomiarowo-obserwacyjnej; • nadzór nad przestrzeganiem procedur, wytycznych i instrukcji wykonywania pomiarów i obserwacji oraz wdrażanie zaleceń WMO; • nadzór nad standardowym, jednorodnym technicznie i merytorycznie wyposażeniem pomiarowym; • organizowanie testów terenowych sprzętu pomiarowego, warsztatów i szkoleń tematycznych; • zakup aparatury i sprzętu pomiarowego; • nadzór i kontrola procesów pozyskiwania, opracowywania, gromadzenia i archiwizacji pomiarów i obserwacji hydrologicznych i meteorologicznych; • utrzymanie i rozwój operacyjnej i historycznej bazy danych. Do podstawowych zadań CMOK należy m.in.: • zapewnianie serwisu meteorologicznego składającego się z prognoz krótkoterminowych i średnioterminowych, prognoz niebezpiecznych zjawisk meteorologicznych, ostrzeżeń i komunikatów meteorologicznych; • opracowywanie prognoz nowcastingowych (ultrakrótkoterminowych) na podstawie rozwijanych w Instytucie modeli o wysokiej rozdzielczości czasowej i przestrzennej; • opracowywanie prognoz specjalistycznych, które reprezentowane są przez prognozy długoterminowe, biometeorologicznej i agrometeorologiczne; • udział w Regionalnym Systemie Ostrzegania; • udział w krajowym Systemie Wykrywania Skażeń i Alarmowania; • zapewnianie prognoz agrometeorologicznych, biometeorologicznych; długoterminowych. Do podstawowych zadań CHOK należy m.in.: • utrzymanie ciągłości i dbałość o jakość prowadzonej hydrologicznej osłony kraju; • tworzenie i rozwój produktów hydrologicznych, w tym systemu prognoz i ostrzeżeń przed zagrożeniami naturalnymi; • wdrażanie nowych rozwiązań metodycznych, technologicznych i organizacyjnych w zakresie systemu prognozowania i ostrzegania hydrologicznego; • opracowywanie strategii i analiz wczesnego ostrzegania do prognozowania powodzi i suszy; • modelowanie zjawisk i procesów hydrologicznych, w tym rozwój prognostycznych modeli operacyjnych; • rozwój produktów informatycznych wspierających zarządzanie kryzysowe na terenie całego kraju; • współpraca z organami administracji publicznej, instytucjami zarządzania kryzysowego w kraju. Do podstawowych zadań CMM należy m.in.: • utrzymanie operacyjne numerycznych modeli pogody w celu dostarczania spójnych produktów i ujednolicenia sposobu ich wizualizacji; • prowadzenie konsekwentnych weryfikacji wyników prognoz numerycznych; • wdrażanie i utrzymywanie w pracy operacyjnej nowych narzędzi i specjalistycznych modeli w zakresie numerycznych prognoz pogody i innych modeli stanowiących wsparcie dla zadań PSHM; • dostarczanie do odpowiednich komórek IMGW-PIB, klientów statutowych i komercyjnych wyników modelu (prognoz) zgodnie z przyjętym harmonogramem. Podstawą prowadzenia osłony hydrologiczno-meteorologicznej są dane uzyskiwane operacyjnie z telemetrycznej sieci pomiarowo-obserwacyjnej, na którą składają się stacje wodowskazowe I rzędu; Każdemu rzędowi stacji pomiarowo-obserwacyjnej przypisany jest odpowiedni do rangi zakres obserwacji i pomiarów, w tym przekazywanych operacyjnie wodowskazowych i opadowych obserwacji manualnych. W skład systemu detekcji zjawisk hydrometeorologicznych realizowanych przez IMGW-PIB wchodzi także system radarów meteorologicznych, system detekcji wyładowań atmosferycznych, jak również system produktów satelitarnych. Sieć pomiarowa IMGW-PIB, pracująca na potrzeby osłony przeciwpowodziowej, składa się głównie ze standardowych sygnalizujących posterunków opadowych i hydrometrycznych (wodowskazowych). W ramach meteorologicznej osłony kraju PSHM opracowuje i przekazuje m.in. następujące produkty: • prognozy meteorologiczne; • ostrzeżenia meteorologiczne; • komunikaty meteorologiczne; • prognozy niebezpiecznych zjawisk meteorologicznych; • prognozy zagrożeń meteorologicznych; • biuletyny meteorologiczne. W ramach hydrologicznej osłony kraju PSHM opracowuje i przekazuje m.in. następujące produkty: • biuletyny hydrologiczne; • komunikaty hydrologiczne; • ostrzeżenia hydrologiczne; • prognozy hydrologiczne. Osłona meteorologiczna opiera się na układzie administracyjnym (powiaty), osłona hydrologiczna natomiast na układzie hydrograficznym (zlewniowym). Szczegółowe informacje na temat opracowywania i rozpowszechniania produktów osłony hydrologiczno-meteorologicznej określone są w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie ostrzeżeń, prognoz, komunikatów, biuletynów i roczników państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej i państwowej służby hydrogeologicznej (Dz. U. poz. 1215 oraz z 2022 r. poz. 981). 2.4.2 Reagowanie na powódź i zarządzanie kryzysowe Pojęcie zarządzania kryzysowego, zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 261, 583 i 2185), określa art. 2 ww. ustawy jako działalność organów administracji publicznej będącą elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej. W celu realizacji zadań z zakresu planowania cywilnego organy administracji publicznej zobowiązane są do sporządzania określonej dokumentacji planistycznej, w tym planów zarządzania kryzysowego. Plany zarządzania kryzysowego opracowuje się na poziomie kraju, województwa, powiatu i gminy. Istotnym elementem systemu zarządzania kryzysowego jest planowanie cywilne. Zadania z tym związane obejmują: • przygotowanie planów zarządzania kryzysowego; • przygotowanie struktur uruchamianych w sytuacjach kryzysowych; • przygotowanie i utrzymanie zasobów niezbędnych do wykonania zadań ujętych w planie zarządzania kryzysowego; • utrzymanie baz danych niezbędnych w procesie zarządzania kryzysowego; • przygotowanie rozwiązań na wypadek zniszczenia lub zakłócenia funkcjonowania infrastruktury krytycznej; • zapewnienie spójności między planami zarządzania kryzysowego oraz innymi planami sporządzanymi w tym zakresie przez właściwe organy administracji publicznej, których obowiązek wykonania wynika z odrębnych przepisów. Schemat zarządzania kryzysowego obejmujący organy państwowe, samorządowe oraz jednostki, służby, inspekcje i instytucje zajmujące się szeroko rozumianą gospodarką wodną przedstawia poniższy Rysunek 2. Organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami, zgodnie z art. 14 ustawy – Prawo wodne są: • minister właściwy do spraw gospodarki wodnej; • minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej; • Prezes PGW WP; • dyrektor RZGW PGW WP; • dyrektor ZZ PGW WP; • kierownik nadzoru wodnego PGW WP; • dyrektor urzędu morskiego; • wojewoda; • starosta; • wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zgodnie z art. 163 ust. 1 ustawy – Prawo wodne za ochronę przeciwpowodziową odpowiadają PGW WP oraz organy administracji rządowej i samorządowej. Każdy z tych organów wykonuje określone zadania związane z ochroną przed zagrożeniem powodziowym. W celu zapewnienia prawidłowego gospodarowania wodami, w tym w szczególności ochrony zasobów wodnych oraz ochrony ludzi i mienia przed powodzią, uzgodnienia z właściwym dyrektorem RZGW wymagają: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, miejscowe plany oraz decyzje o warunkach zabudowy, a także decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego czy plany zagospodarowania przestrzennego województwa i inne. Wojewoda odpowiada za wykonywanie polityki Rady Ministrów w województwie, a w szczególności dokonuje oceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego województwa, opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy. Powiat (miasto na prawach powiatu) wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie ochrony przeciwpowodziowej. Do wyłącznej właściwości rady powiatu (rady miasta na prawach powiatu) należy dokonywanie oceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego powiatu. Starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie oraz alarm przeciwpowodziowy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559, 583, 1005, 1079 i 1561) zadaniem własnym gmin jest w szczególności zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego. Do wyłącznej właściwości rady gminy należy uchwalanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Ponadto wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy. Zgodnie z art. 165 ust. 2 ustawy - Prawo wodne wojewodowie wyposażają i utrzymują wojewódzkie magazyny przeciwpowodziowe. PGW WP reprezentuje Skarb Państwa oraz działa na jego rzecz i w jego imieniu (art. 207 ustawy - Prawo wodne). W procesie planowania działań redukujących ryzyko powodziowe uczestniczyły wojewódzkie Centra Zarządzania Kryzysowego, które oceniały zagrożenie powodziowe infrastruktury technicznej na podstawie MZP i MRP, a także oceniały lokalizację planowanych działań pod kątem ich lokalizacji w stosunku do infrastruktury krytycznej i ich skuteczności w ograniczeniu ryzyka powodziowego dla tej infrastruktury. 2.4.3 Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne Zmiany ustrojowe, które zaszły w Polsce po 1989 r., wymusiły rewizję dotychczasowego systemu planowania przestrzennego. Efektem tych działań była przyjęta w 1994 r. ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym. Zniosła ona centralny i hierarchiczny system planowania przestrzennego, wyposażając ostatecznie gminy w uprawnienia przesądzające w znacznym stopniu o zagospodarowaniu całego kraju. Odstąpiono również od zasady obligatoryjności i powszechności sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W ustawie tej nie zawarto przepisów odnoszących się do zagadnień przeciwpowodziowych. Zgodnie z przyjętą w 2001 r. ustawą - Prawo wodne przy sporządzaniu dokumentów planistycznych należało uwzględniać ONNP. Nie zmodyfikowano jednak, w ślad za tym, ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. W związku z koniecznością rewizji systemu planowania 27 marca 2003 r. Sejm uchwalił nową ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503, 1846 i 2185), która z licznymi modyfikacjami obowiązuje do dziś. W myśl ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym podstawowym instrumentem polityki przestrzennej są miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, opracowywane na szczeblu gminnym jako akty prawa lokalnego. Są narzędziem wprowadzającym w przestrzeni rygory działalności inwestycyjnej. Oznacza to, że ustalenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego są powszechnie obowiązujące na obszarze gminy i tworzą zasadniczy instrument implementacji rozstrzygnięć planistycznych. W 2003 roku po raz pierwszy powstał zatem obowiązek uwzględnienia w miejscowym planie granic i sposobów zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, ustalonych na podstawie odrębnych przepisów, w tym terenów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi. W obecnym brzmieniu (po nowelizacji ustawy - Prawo wodne w 2011 r.) ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w planie miejscowym określa się obowiązkowo granice i sposoby zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, na podstawie odrębnych przepisów, a także obszarów szczególnego zagrożenia powodzią. Po uchwaleniu w dniu 20 lipca 2017 r. nowej ustawy - Prawo wodne od dnia 1 stycznia 2018 r. powstał obowiązek ujawnienia obszarów szczególnego zagrożenia powodzią w dokumentach planistycznych. W celu zapewnienia prawidłowego gospodarowania wodami, w tym w szczególności ochrony zasobów wodnych oraz ochrony ludzi i mienia przed powodzią, zgodnie z art. 166 ust. 2 ustawy – Prawo wodne uzgodnieniu z Wodami Polskimi w zakresie dotyczącym zabudowy i zagospodarowania przestrzennego terenu położonego na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią podlegają projekty: • planu zagospodarowania przestrzennego województwa; • studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy; • miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; • gminnego programu rewitalizacji; • decyzji o warunkach zabudowy; • decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego; • decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. Odszkodowanie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy treść planu miejscowego powodująca skutek stanowi samodzielne ustalenie przez gminę społeczno-gospodarczego przeznaczenia terenu, nie zaś w przypadku, gdy ograniczenia wynikają z uwarunkowań hydrologicznych, geologicznych, geomorfologicznych lub przyrodniczych dotyczących występowania powodzi i związanych z tym ograniczeń określonych na podstawie przepisów odrębnych. W okresie I cyklu planistycznego KZGW (obecnie jednostka organizacyjna PGW WP) zrealizowało projekt pn. „Wdrożenie instrumentów wspierających realizację działań PZRP”, którego celem było przeprowadzenie analiz prawnych, które pozwolą sformułować założenia dla podjęcia działań pozwalających m.in. na: • uściślenie szczegółowych warunków kształtowania zagospodarowania przestrzennego dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w szczególności obszarów szczególnego zagrożenia powodziowego; • uściślenie szczegółowych warunków sposobu użytkowania obiektów na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią; • zobowiązanie zarządcy obiektów znajdujących się w obszarze szczególnego zagrożenia powodzią do opracowania instrukcji przeciwpowodziowych; • zobowiązanie zarządców do działań redukujących wrażliwość obiektów na obszarze szczególnego zagrożenia powodzią; • wykupy gruntów i budynków w obszarze dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w szczególności obszarów szczególnego zagrożenia powodzią; • relokację obiektów szczególnie zagrożonych lub utrudniających przepływ wód powodziowych. 2.4.4 Retencja naturalna, mała retencja W Polsce podejmowane są inicjatywy i działania w szerokim zakresie retencji wodnej. W dniu 10 września 2019 roku Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 92 Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przyjęcia „Założeń do Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030” (M.P. poz. 941). Przygotowany został projekt „Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021- 2027 z perspektywą do roku 2030” i w III kwartale 2021 roku odbyły się konsultacje społeczne projektu Programu. Program przeciwdziałania niedoborowi wody będzie pierwszym dokumentem o charakterze strategicznym kompleksowo omawiającym możliwości i niezbędne kierunki działań w zakresie rozwoju retencji wodnej. Poza projektami dedykowanymi retencji działania przyczyniające się do jej wzrostu zostały ujęte także w PPSS. PPSS to pierwszy dokument planistyczny o randze krajowej podejmujący temat minimalizowania skutków suszy. Spośród innych, realizowanych obecnie projektów związanych z poprawą retencji należy wymienić: • „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych” – program opracowany i realizowany w latach 2016-2022 przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych; • „Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach górskich” – program opracowany i realizowany w latach 2016-2022 przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych. Najważniejszym założeniem w/w projektów jest zabezpieczenie lasów na terenach nizinnych i górskich przed zagrożeniami wynikającymi ze zmian klimatu. Działania realizowane w ramach projektu ukierunkowane są na prośrodowiskowy rozwój systemów małej retencji i zwiększenie ilości magazynowanej wody oraz realizację zadań z zakresu przeciwdziałania nadmiernej erozji wodnej. Ponadto, zwiększenie retencji jest celem pośrednim dokumentów sektorowych: Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030 oraz Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (stanowiący jedno z narzędzi realizacji strategii), przewidują m.in. powiększanie retencji wodnej (w tym m.in. budowa zbiorników retencyjnych), utrzymanie, a w miarę dostępności gruntów do zalesiania, zwiększenie ogólnej lesistości kraju oraz zwartości kompleksów leśnych i powierzchni zalesianych. Ważnymi dokumentami, które podkreślają rolę retencjonowania wody, są Miejskie Plany Adaptacji do zmian klimatu. Zawarte w nich działania dedykowane rozwojowi błękitno- zielonej infrastruktury na obszarach miast, m.in. zwiększenie różnorodności biologicznej w miastach, poprawa usług ekosystemowych, odtwarzanie siedlisk, wprowadzanie seminaturalnych elementów zatrzymujących wodę deszczową w miejscu opadu (stawy retencyjne, niecki bioretencyjne i in.), rozszczelnienie nawierzchni parkingów oraz chodników, będą również przyczyniały się do zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego w miastach. Wsparcie dla realizacji działań nietechnicznych ma kluczowe znaczenie w aspekcie ograniczenia ryzyka wystąpienia powodzi. Działania te stanowią podstawę do przyjęcia trwałych i efektywnych ekonomicznie rozwiązań w zakresie ograniczenia wrażliwości terenów zagrożonych powodzią oraz ich ekspozycji. Należy pamiętać, że muszą być prowadzone w sposób interdyscyplinarny z wykorzystaniem dokumentacji planistyczno – programowych. Lasy są najbardziej naturalną formacją przyrodniczą związaną z krajobrazem Polski, obowiązkowym czynnikiem równowagi środowiska przyrodniczego, który warunkuje rozwój kraju (Polityka Leśna Państwa, 1997). Prowadzenie odpowiedniej polityki i gospodarki leśnej wspiera ochronę, właściwe wykorzystanie i wzrost zasobów leśnych kraju. Sposobem poprawy bilansu wodnego zlewni jest zwiększanie jej lesistości oraz właściwa gospodarka na terenach leśnych. Lasy pozytywnie wpływają na kształtowanie reżimu hydrologicznego cieków, dzięki nim możliwe jest: • opóźnienie i ograniczenie spływu powierzchniowego z opadów i topnienia śniegu; • ograniczenie fali powodziowej na terenach o dużych spadkach i pokrytych mało przepuszczalnymi glebami; • przeciwdziałanie eutrofizacji wód; • ograniczenie erozji gleb oraz pełnienie funkcji wodochronnej ograniczając dopływ zanieczyszczeń do wód podziemnych; • ochronienie źródlisk poprzez poprawę warunków zasilania; • ochronienie jezior i cieków przez ograniczanie dopływu zanieczyszczeń; • poprawienie mikroklimatu (zmniejszenie prędkości wiatru, łagodzenie wahań temperatury powietrza i gleby, zmniejszenie parowania). Dzięki retencji oraz stabilizacji warunków wodnych, lasy mogą zredukować zagrożenie powodziowe oraz rozmiar szkód powodziowych, okresowe niedobory wody zarówno w leśnictwie, jak i rolnictwie, poprawić warunki mikroklimatyczne oraz zmniejszyć zagrożenie pożarowe. Polityka Leśna Państwa formułuje między innymi niżej wymienione cele: • zwiększenie lesistości kraju do 30% w roku 2020 i 33% po roku 2050, uporządkowanie granicy polno-leśnej z korzyścią dla wartości krajobrazu, funkcjonowania lasów i rolnictwa; • zwiększenie właściwości retencyjnej lasów i złagodzenie deficytu wodnego w kraju oraz w ekosystemach leśnych; • poprawę klimatów lokalnych i ograniczenie procesów degradacyjnych w krajobrazie; • zwiększenie roli lasów w strukturze ekologicznej kraju, przez ukształtowanie biologiczne obrzeży lasów i powiązanie kompleksów leśnych ekologicznymi korytarzami zadrzewień. Dla obszaru dorzecza Łaby nie wykonano analizy możliwości zwiększenia retencji poprzez zalesianie ze względu na mały obszar dorzecza i wynikającą z niego potencjalnie znikomą możliwość poprawy bezpieczeństwa powodziowego poprzez zwiększenie retencji leśnej. Właściwym sposobem ochrony przed powodzią jest użytkowanie terenów zalewowych w sposób niewrażliwy na skutki zalania. Najskuteczniejszym i najwłaściwszym sposobem uniknięcia szkód na obszarach narażonych na zalanie wodami powodziowymi jest maksymalne ograniczenie ich zainwestowania, a w szczególności wykluczenie spod zabudowy mieszkaniowej oraz nadmiernego uszczelniania powierzchni (np. parkingi), jak również utrzymanie i dążenie do zwiększenia powierzchni retencyjnej w celu utrzymania odpowiedniej ilości zasobów wodnych w sposób naturalny (np. ochrona mokradeł, torfowisk, lasów, oczek wodnych czy starorzeczy). Zwiększanie poziomu retencji w zlewni przeprowadzane przy pomocy technicznych rozwiązań wymaga wykonania analizy rzeczywistych potrzeb wraz z podaniem uzasadnienia dla przyjętego rozwiązania. 2.4.5 Poziom świadomości służb i zagrożonych instytucji, firm, mieszkańców Zakłada się, że podstawowym źródłem informacji i wiedzy w zakresie zagrożenia powodziowego i lokalnego systemu przeciwpowodziowego (reagowania i ograniczania skutków) dla dorosłych mieszkańców i użytkowników terenów zalewowych są MZP i MRP oraz samorząd lokalny. W praktyce najskuteczniejszym impulsem do wdrażania zabezpieczeń przed powodzią jest doświadczenie własne mieszkańców lub tzw. „pamięć pokoleń”. Zazwyczaj świadomość zagrożenia przekazywana z pokolenia na pokolenie skutkuje ostrożniejszym zagospodarowywaniem terenów zagrożonych. Doświadczenie powodzi daje także umiejętność zabezpieczania się przed stratami i szkodami – mieszkańcy, których domy narażone są często na podtopienia stosują różne metody ich zabezpieczenia. Jednak obecnie ludzie są bardziej mobilni, zmieniają miejsce zamieszkania i mechanizm pamięci o historycznych powodziach przekazywany z pokolenia na pokolenie często już nie działa. Badania przeprowadzone przez IMGW-PIB po powodzi w 1997 r. w Brzesku wykazały, że tylko 20% respondentów pamiętało powodzie, które miały miejsce 30 lat wcześniej, a zaledwie 6% wiedziało o powodziach, które wystąpiły przed 40 laty. W konsekwencji informowanie o tym, że jakieś obszary są zagrożone i w jakim stopniu, staje się kluczowym elementem zarządzania kryzysowego. Podobnie jak edukacja, której zadaniem jest przekazanie wiedzy nie tylko o możliwym zagrożeniu, ale i o metodach, które pozwolą uniknąć strat w przyszłości. Cennym źródłem informacji o zagrożeniu powodziowym są strony internetowe jednostek samorządu terytorialnego. Porady zamieszczane na stronach internetowych gmin dotyczą w szczególności przygotowania się do reagowania na zagrożenie oraz zasad postępowania w czasie i po powodzi. Istotne w kontekście zwiększania świadomości społeczeństwa są działania podejmowane przez PGW WP. Jedną z misji PGW WP jest edukacja wodna, która prowadzona jest przez zespoły pracowników działające na szczeblu centralnym i regionalnym. Dzięki kampaniom takim jak Stop Suszy i Stop Powodzi, programowi „Aktywni Błękitni” i szeroko zakrojonej działalności w mediach społecznościowych PGW WP edukuje nie tylko dzieci, ale również dorosłych. 3. PODSUMOWANIE PRZEGLĄDU I AKTUALIZACJI WSTĘPNEJ OCENY RYZYKA POWODZIOWEGO 3.1 ZAŁOŻENIA METODYCZNE DO AKTUALIZACJI WSTĘPNEJ OCENY RYZYKA POWODZIOWEGO aWORP w II cyklu planistycznym została zrealizowana w ramach projektu POIS.02.01.00- 00-0014/16, finansowanego ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, Oś priorytetowa II: Ochrona środowiska w tym adaptacja do zmian klimatu, Działanie 2.1 Adaptacja do zmian klimatu wraz z zabezpieczeniem i zwiększeniem odporności na klęski żywiołowe, w szczególności katastrofy naturalne oraz monitoring środowiska. WORP jest dokumentem planowania w gospodarowaniu wodami (art. 167 oraz art. 315 pkt 5 ustawy - Prawo wodne), związanym z zarządzaniem ryzykiem powodziowym (Dział IV Rozdział 1 ustawy - Prawo wodne). Jej celem jest oszacowanie ryzyka powodziowego na obszarach dorzeczy i identyfikacja miejsc, gdzie ryzyko to jest znaczące (tak, by w dalszych etapach opracować dla nich MZP i MRP oraz uwzględnić w PZRP). Zapisy ustawy – Prawo wodne dotyczące przygotowania WORP są konsekwencją wdrożenia do prawodawstwa polskiego Dyrektywy Powodziowej. Dyrektywa Powodziowa określa 4 dokumenty planistyczne, które państwa członkowskie zobligowane są opracowywać i raportować w cyklu sześcioletnim. W Polsce ochrona przed powodzią jest zadaniem PGW WP, jak również organów administracji rządowej i samorządowej. W proces ten zaangażowany jest szereg jednostek organizacyjnych różnego szczebla. Pierwszym i zarazem wyjściowym dokumentem planistycznym jest WORP. Celem WORP jest określenie obszarów narażonych na niebezpieczeństwo powodzi. Na podstawie wyników WORP opracowywane są: MZP (przedstawiające m.in.: zasięg obszarów zagrożenia powodziowego, głębokości, rzędne zwierciadła, kierunki i prędkości przepływu wody oraz MRP (zawierające m.in. informacje o: wielkości strat powodziowych, liczbie ludności oraz obiektach zagrożonych zalaniem). Ostatnim dokumentem planistycznym są PZRP, których głównym celem jest ograniczenie potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej, poprzez realizację działań służących minimalizacji zidentyfikowanych zagrożeń. Działania te prowadzić będą m.in. do obniżenia strat powodziowych. Dopiero te dokumenty (MZP, MRP i PZRP) stanowią podstawę do planowania przestrzennego na obszarach zagrożenia powodziowego (rysunek 3). Polska realizuje obecnie drugi cykl planistyczny, będący kontynuacją i aktualizacją opracowanych wcześniej dokumentów. Cykl ten realizowany jest w latach 2016 – 2021. aWORP, jako pierwszy z dokumentów planistycznych, opracowywany był w latach 2016- 2018. aWORP przeprowadzono z zachowaniem struktury zarządzania zasobami wodnymi obowiązującej w Polsce – w układzie obszarów dorzeczy z uwzględnieniem regionów wodnych. Na potrzeby projektu przyjęto definicję znaczącego ryzyka powodziowego, w zależności od rozpatrywanego typu powodzi, które (zgodnie z art. 16 pkt 48 ustawy - Prawo wodne) rozumie się jako kombinację prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi (o których mowa w Dyrektywie Powodziowej) i potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. Metodykę aWORP oparto na założeniach metodycznych będących kontynuacją tych, przyjętych na potrzeby pierwszego cyklu planistycznego, obowiązującego w latach 2010- 2015. Zachowano w ten sposób ciągłość podstaw metodycznych przy uwzględnieniu możliwości ich rozwinięcia i uszczegółowienia. Najważniejszymi zmianami, które wprowadzono w aWORP względem pierwszego cyklu planistycznego były: • uwzględnienie kryteriów określających negatywne konsekwencje powodzi dla dziedzictwa kulturowego i środowiska przy wyznaczaniu ONNP; • uzgodnienie najnowszych prognoz długofalowego rozwoju wydarzeń, w tym zmian klimatu. Ustawa – Prawo wodne warunkowała następujący przebieg prac: • opis powodzi historycznych z uwzględnieniem tych, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że mogą wystąpić w przyszłości; • ocena ryzyka powodziowego; • określenie obszarów potencjalnego zagrożenia powodzią; • ocena negatywnych skutków powodzi na obszarach potencjalnego zagrożenia powodzią; • prognoza długofalowego rozwoju wydarzeń, w tym zmian klimatu; • określenie ONNP będących wynikiem projektu. Celem WORP jest określenie ONNP. Założeniami WORP jest wykorzystanie dostępnych lub łatwych do uzyskania informacji. Do projektu aWORP pozyskano informacje dotyczące: • zagospodarowania terenu, jego topografii i hydrografii; • powodzi historycznych; • oceny potencjalnych negatywnych skutków powodzi mogących wystąpić w przyszłości; • wpływu zmian klimatu na rozwój wydarzeń. Podstawę do określenia powodzi historycznych w aWORP stanowi klasyfikacja UE stworzona na potrzeby Dyrektywy Powodziowej, która wyróżnia powodzie ze względu na źródło (genezę powstawania), mechanizmy powstania oraz charakterystykę (np. natężenie zjawiska). Analizie poddano wszystkie typy powodzi występujących w Polsce oparte o tą klaryfikację, tj.: • powodzie rzeczne o mechanizmie naturalnego wezbrania; • powodzie rzeczne powstałe w wyniku całkowitego zniszczenia wałów przeciwpowodziowych; • powodzie rzeczne zimowe o mechanizmie zatorowym; • powodzie opadowe; • powodzie od wód podziemnych; • powodzie od strony morza; • powodzie powstałe w wyniku zniszczenia lub uszkodzenia budowli piętrzących. W celu uzupełnienia i uszczegółowienia informacji ogólnodostępnych, głównie w zakresie powodzi historycznych oraz zmian poziomu zagrożenia i ryzyka powodziowego przeprowadzono ankietyzację podmiotów administracji rządowej i samorządowej. Ankietyzacją na terenie całego kraju objęto łącznie 3 639 jednostek, w tym: • 2 478 gmin; • 314 powiatów; • 432 zakładów wodociągów i kanalizacji; • 16 zarządów melioracji i urządzeń wodnych; • 16 wojewódzkich straży pożarnych i Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej; • 382 centra zarządzania kryzysowego. Informacje o powodziach historycznych pozyskiwane były wielotorowo z wykorzystaniem kilku etapów dystrybucji ankiet, które poprzedzono etapem inicjującym, w ramach którego, drogą mailową, rozesłano informację o projekcie oraz planowanej ankietyzacji. Zadanie realizowano głównie za pośrednictwem portalu ankietyzacyjnego, umożliwiającego nanoszenie danych przestrzennych. Równolegle uruchomiono niebieską linię telefoniczną, która służyła do kontaktu z respondentem – udzielanie odpowiedzi na wszelkie pytania oraz informowanie o celu i znaczeniu projektu. Do jednostek, które nie udzieliły odpowiedzi z wykorzystaniem portalu ankietyzacyjnego, przesłano ankietę papierową. Ponadto, wytypowano jednostki kluczowe, administrujące na terenie podwyższonego ryzyka powodziowego, które objęto szczególnym monitoringiem. Ze wskazanymi jednostkami nawiązano kontakt telefoniczny. Skontaktowano się w ten sposób ze wszystkimi miastami powyżej 100 000 mieszkańców oraz 282 pozostałymi jednostkami objętymi szczególnym monitoringiem z uwagi na szczególne narażenie wystąpienia zjawisk powodziowych. Proces ankietyzacji był na bieżąco monitorowany. Do jednostek, które nie odpowiedziały na ankietę, wysyłano wiadomości przypominające o trwaniu projektu. Ankieta została dostarczona do wszystkich jednostek objętych projektem. W obszarze dorzecza Łaby projektem objętych zostało 13 gmin i 5 powiatów na terenie województwa dolnośląskiego. Wśród 18 jednostek samorządów terytorialnych – 12 wypełniło ankietę internetowo lub wysłało ją pocztą tradycyjną bądź mailową. Informacje dotyczące powodzi historycznych uzyskano od 67% jednostek samorządów terytorialnych w obszarze dorzecza Łaby. Powiatowe CZK należą do struktury organizacyjnej urzędów powiatowych. Częstą praktyką stosowaną przez powiaty, było przekazywanie ankiety do podlegającego im CZK. W takich przypadkach ankietę od CZK traktowano równolegle z odpowiedziami odpowiadającego mu powiatu. Odnotowano wysokie zaangażowanie ankietyzowanych jednostek w prowadzony projekt w ujęciu powierzchniowym. Zebrano dane z 100% powierzchni obszaru dorzecza Łaby. Pokrycie powierzchniowe z ankietyzacji przedstawiono poniżej. 3.2 OBSZARY NARAŻONE NA NIEBEZPIECZEŃSTWO POWODZI PRZED I PO AKTUALIZACJI WSTĘPNEJ OCENY RYZYKA POWODZIOWEGO ONNP zostały przeanalizowane dla 1 typu powodzi zidentyfikowanego w obszarze dorzecza Łaby: powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania. Ze względu na brak dostępnych danych dotyczących obszarowego zagrożenia powodzią, nie wyznaczono ONNP dla pozostałych typów powodzi. Weryfikacja ONNP określonych w WORP w 2011 r, przeprowadzona w II cyklu planistycznym, nie wykazała konieczności wyznaczania nowych obcinków ONNP w obszarze dorzecza Łaby. W I cyklu planistycznym WORP wyznaczono odcinek rzeki Klikawy o długości 13,0 km, dla którego MZP i MRP były opracowane w II cyklu planistycznym (tabela 4 rysunek 7 ). 4. PODSUMOWANIE PRZEGLĄDU I AKTUALIZACJI MAP ZAGROŻENIA POWODZIOWEGO I MAP RYZYKA POWODZIOWEGO 4.1 ZAŁOŻENIA METODYCZNE DO AKTUALIZACJI MAP RYZYKA POWODZIOWEGO I MAP ZAGROŻENIA POWODZIOWEGO Realizacja projektu: Przegląd i aktualizacja MZP i MRP w II cyklu planistycznym wdrażania Dyrektywy Powodziowej, finansowana była ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, Oś priorytetowa II: Ochrona środowiska w tym adaptacja do zmian klimatu, Działanie 2.1 Adaptacja do zmian klimatu wraz z zabezpieczeniem i zwiększeniem odporności na klęski żywiołowe, w szczególności katastrofy naturalne oraz monitoring środowiska. Projekt opracowywany był w latach 2017 – 2020. Zakres prac zrealizowanych w II cyklu planistycznym (2016-2021) obejmował: • przegląd MZP i MRP opracowanych w I cyklu planistycznym oraz ich aktualizację w razie stwierdzenia takiej potrzeby; • sporządzenie nowych MZP i MRP dla obszarów i typów powodzi wskazanych w wyniku aWORP zakończonej w 2018 r. Podstawę przeglądu, aktualizacji oraz opracowania MZP i MRP stanowiły następujące akty prawne: 1. Dyrektywa Powodziowa; 2. ustawa - Prawo wodne; 3. rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 4 października 2018 r. w sprawie opracowania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego (Dz. U. poz. 2031). Zgodnie z art. 171 ust. 8 ustawy - Prawo wodne, MZP i MRP podlegają przeglądowi co 6 lat oraz w razie potrzeby aktualizacji. Wyniki ostatniego przeglądu i aktualizacji MZP i MRP, zostały podane do publicznej wiadomości w dniu 22.10.2020 r. Zgodnie z art. 169 ust. 1 ustawy – Prawo wodne MZP sporządzane są dla ONNP, wskazanych w WORP. Zakres oraz sposób opracowania MZP i MRP określony został w art. 169-171 ustawy – Prawo wodne. Ww. artykuły wskazują również tryb ich opiniowania oraz uzgadniania. Zgodnie z art. 169 ust. 2 ustawy - Prawo wodne na MZP przedstawia się w szczególności: 1. obszary, na których prawdopodobieństwo powodzi jest niskie i wynosi 0,2% lub na których istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia ekstremalnego; 2. obszary szczególnego zagrożenia powodzią; 3. obszary obejmujące tereny narażone na zalanie w przypadku uszkodzenia lub zniszczenia: a) wału przeciwpowodziowego; b) wału przeciwsztormowego; c) budowli piętrzącej. Dla obszarów, o których mowa w art. 169 ust. 2 ustawy – Prawo wodne, sporządza się MRP. Na których to (zgodnie z art. 170 ust. 2 ustawy - Prawo wodne) przedstawia się potencjalnie negatywne skutki związane z powodzią, uwzględniające: 1. szacunkową liczbę mieszkańców, którzy mogą być dotknięci powodzią; 2. rodzaje działalności gospodarczej wykonywanych na obszarach, o których mowa w art. 169 ust. 2 ustawy – Prawo wodne; 3. instalacje mogące, w razie wystąpienia powodzi, spowodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości; 4. występowanie: a) ujęć wody, stref ochronnych lub obszarów ochronnych; b) kąpielisk; c) obszarów Natura 2000, parków narodowych oraz rezerwatów przyrody; 5. w uzasadnionych przypadkach: a) obszary, na których mogą wystąpić powodzie, którym towarzyszy transport dużej ilości osadów i rumowiska; b) potencjalne ogniska zanieczyszczeń wód. Szczegółowy zakres i wymagania dotyczące opracowywania MZP i MRP, jak również skalę map, określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 4 października 2018 r. w sprawie opracowywania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego. MZP i MRP są zatwierdzane przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. Zatwierdzone mapy przekazywane są w postaci elektronicznej organom administracji wskazanym w art. 171 ust. 4 ustawy – Prawo wodne oraz podawane do publicznej wiadomości poprzez ich umieszczenie na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej PGW WP. Zgodnie z wymaganiami Dyrektywy Powodziowej MZP i MRP sporządzane są dla obszarów i typów powodzi, wskazanych w WORP. Raport z wykonania przeglądu i aktualizacji MZP i MRP udostępniony został na stronie internetowej poświęconej zarządzaniu ryzykiem powodziowym PGW WP. MZP i MRP w wersji numerycznej (wektorowej) dostępne są na stronie internetowej informatycznego systemu osłony kraju PGW WP. Mapy w wersji kartograficznej w formacie pdf dostępne są na stronie internetowej informatycznego systemu osłony kraju PGW WP. Natomiast wizualizacje MZP i MRP powodziowego dla obszaru dorzecza Łaby, o których mowa w art. 173 ust. 17 ustawy - Prawo wodne, stanowią załącznik do PZRP. Wynikiem prac w ramach przeglądu i aktualizacji WORP w 2018 r. dla obszaru dorzecza Łaby było wyznaczenie ONNP dla typu powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania. 4.2 WYMIANA INFORMACJI Z KRAJAMI SĄSIADUJĄCYMI W ZAKRESIE PRZYGOTOWANIA MAP ZAGROŻENIA POWODZIOWEGO I MAP RYZYKA POWODZIOWEGO Zgodnie z art. 6 ust. 2 Dyrektywy Powodziowej oraz art. 171 ust. 6 i 7 ustawy - Prawo wodne przygotowanie MZP i MRP powodziowego dla obszarów położonych na obszarach dorzeczy, których części znajdują się na terytorium innych państw, poprzedza się działaniami mającymi na celu wymianę w tym zakresie informacji z właściwymi organami tych państw. Wymiana informacji z krajami sąsiadującymi z Polską w zakresie przygotowania MZP i MRP odbywała się, w ramach funkcjonujących komisji międzynarodowych i komisji transgranicznych dwustronnych powołanych na mocy umów i porozumień międzynarodowych. Rodzaj i zakres współpracy w zakresie opracowania MZP i MRP uzależniony jest od położenia rzek granicznych. Szczególna współpraca i wymiana informacji wymagana jest w przypadku, gdy dana rzeka stanowi wspólną granicę pomiędzy państwami i w celu wyznaczenia obszarów zagrożenia powodziowego wskazana jest wymiana danych po obu stronach rzeki. Oprócz działań opisanych poniżej dla każdego obszaru dorzecza, państwa sąsiednie zostały poinformowane o zakresie wykonania przeglądu i aktualizacji MZP i MRP w Polsce w formie korespondencyjnej w postaci przekazanej notatki informacyjnej na temat prowadzonych w Polsce prac dotyczących MZP i MRP. Notatka zawierała informacje na temat: • dotychczas opracowanych MZP i MRP; • zakresu obszarowego MZP i MRP w pierwszym cyklu planistycznym dla danego obszaru dorzecza (wspólnego dla Polski i kraju sąsiadującego); • przeprowadzenia prac w ramach przeglądu MZP i MRP i zakresu aktualizacji; • zakresu obszarowego MZP i MRP w drugim cyklu planistycznym dla obszaru dorzecza w związku z zakończeniem prac nad WORP; • przewidywanego terminu zakończenia prac. Na obszarze dorzecza Łaby współpraca i wymiana informacji z Czechami realizowana jest przez Grupę Roboczą ds. hydrologii i osłony przeciwpowodziowej, działającą w ramach Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby. 4.3 OBSZARY ZAGROŻONE POWODZIĄ OD RZEK MZP i MRP na obszarze dorzecza Łaby dla powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania zostały opracowane dla następujących scenariuszy powodziowych: • obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest niskie i wynosi 0,2%; • obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1%; • obszary, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest wysokie i wynosi 10%; Na obszarze dorzecza Łaby w regionie wodnym Metuje, opracowano MZP i MRP powodziowego w II cyklu planistycznym dla odcinka rzeki Klikawy o dł. 13,5 km. 5. RYZYKO POWODZIOWE Celem przeprowadzenia analizy przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego była identyfikacja obszarów problemowych, charakteryzujących się najwyższym poziomem zintegrowanego ryzyka powodziowego – obszary te, na dalszych etapach opracowywania PZRP, poddawane były analizom pod kątem wskazania działań związanych z osiągnięciem przypisanych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Analiza przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego dla obszaru dorzecza Łaby została przeprowadzona jedynie dla powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania. Dla obszaru dorzecza Łaby, RW Metuje nie zidentyfikowano powodzi rzecznych spowodowanych awarią budowli piętrzących, w tym obwałowań. 5.1 ANALIZA RYZYKA POWODZIOWEGO Metodyka analizy opierała się wprost na definicji ryzyka powodziowego określonej w art. 2 pkt 2 Dyrektywy Powodziowej oraz art. 16 pkt 48 ustawy - Prawo wodne, wg której „ryzyko powodziowe” oznacza kombinację prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi i związanych z powodzią potencjalnych negatywnych konsekwencji dla życia i zdrowia ludzkiego, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. Uwzględniono przy tym zarówno stan aktualny ryzyka powodziowego (w postaci oceny potencjalnych negatywnych skutków powodzi), jak i jego zmiany perspektywiczne (prognozy zmian warunków kształtujących poziom ryzyka powodziowego: zmiany klimatu i antropopresji), umożliwiające określenie tendencji zmian. W przypadku oceny potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla PJA obliczono wskaźniki, z uwzględnieniem kategorii skutków powodzi, które przedstawiono w tabeli 5. W przypadku oceny zmian perspektywicznych ryzyka powodziowego obliczono wskaźniki oceny zmian wynikających z antropopresji i zmian klimatu (tabela 6 ). Podstawę analizy przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego stanowiły MZP i MRP opracowane w ramach II cyklu planistycznego (tzw. aMZP i aMRP). Dla części ONNP nowo wyznaczonych w aWORP (w 2018 r.), dla których nie opracowano jeszcze MZP i MRP zastosowano analizę uproszczoną, umożliwiającą określenie poziomu ryzyka powodziowego. Obliczenia wszystkich ww. wskaźników przeprowadzono w układzie PJA, stanowiących wynik przecięcia OZP dla prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi 1% (MZP) i zlewni elementarnych (MPHP10k). Na podstawie obliczonych wskaźników potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla każdej PJA określono poziom ryzyka powodziowego: • osobno dla poszczególnych kategorii skutków powodzi, tj. zdrowie ludzi, środowisko, dziedzictwo kulturowe i działalność gospodarcza; • sumaryczny poziom ryzyka z uwzględnieniem wszystkich ww. kategorii skutków powodzi i hierarchii ich ważności. Przyjęto pięciostopniową skalę poziomów ryzyka powodziowego (tabela 7 ). Na podstawie obliczonych wskaźników zmian perspektywicznych ryzyka powodziowego określono tendencję zmian ryzyka powodziowego (w układzie PJA), z uwzględnieniem tendencji spadku/wzrostu ryzyka powodziowego oraz braku wyraźnej tendencji zmian ryzyka powodziowego. W ostatecznej ocenie ryzyka powodziowego uwzględniono zarówno ocenę aktualnego ryzyka powodziowego (na podstawie oceny potencjalnych niekorzystnych skutków powodzi), jak i ocenę tendencji jego zmian. Wyniki analizy przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego dla obszaru dorzecza Łaby w regionie wodnym Metuje przedstawiono w tabelach (tabela 8 – tabela 10). Sumaryczne wartości wskaźników uwzględnianych w ocenie potencjalnych negatywnych skutków dla powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania wskazują, że potencjalnie skutki powodzi mogą wystąpić w zakresie: • działalności gospodarczej (wskaźnik AAD wynosi 10 389 509,96 zł); • form ochrony przyrody (wskaźnik wynosi 0,63 km); • obiektów i obszarów cennych kulturowo (wskaźnik wynosi 1 szt.); • budynków i obiektów użyteczności publicznej (wskaźnik wynosi 1 szt.); • mieszkańców (wskaźnik wynosi 1 szt.). Podsumowanie oceny ryzyka dla powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania oraz powodzi rzecznych powstałych w wyniku przelania lub zniszczenia obwałowań przeciwpowodziowych, przedstawia tabela 9. Ocena ryzyka była oceniana w 4 kategoriach: zdrowie ludzi, środowisko, dziedzictwo kulturowa, działalność gospodarcza. Najwyższy poziom ryzyka powodziowego w regionie wodnym Metuje dotyczy kategorii zdrowie ludzi. Podsumowanie tendencji zmian ryzyka powodziowego w układzie obszaru dorzecza i regionów wodnych, dla powodzi rzecznych o mechanizmie naturalnego wezbrania przedstawiono w tabeli 10. Analiza tendencji zmian ryzyka powodziowego nie przewiduje wzrostu ryzyka powodziowego. Przewidywany brak zmian w zakresie tendencji ryzyka powodziowego z uwzględnieniem prognozowanych zmian klimatu wykorzystano przy określaniu obszarów problemowych - tak, by określone dla nich działania mogły być już ukierunkowane na prognozowane wzrosty przepływów wysokich a tym samym, aby mogły być bardziej skuteczne. 5.2 OBSZARY PROBLEMOWE WYMAGAJĄCE PILNYCH DZIAŁAŃ REDUKUJĄCYCH RYZYKO POWODZIOWE Analizy dotyczące wskazania działań związanych z osiągnięciem przypisanych celów zarządzania ryzykiem powodziowym skoncentrowano przede wszystkim na obszarach problemowych, tj. obszarach charakteryzujących się najwyższym poziomem zintegrowanego ryzyka powodziowego. Zostały one określone na podstawie analizy przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego oraz oceny eksperckiej (zwłaszcza administracji odpowiedzialnej za zarządzanie zasobami wodnymi), która umożliwiła uwzględnienie problemów zarządzania ryzykiem powodziowym wynikających z przyczyn wykraczających poza zakres analizy przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego (tj. poza zakres MZP/MRP). Dla obszaru dorzecza Łaby w regionie wodnym Metuje, wyznaczono jeden obszar problemowy położony w wzdłuż doliny rzeki Klikawy, dla której stwierdzono największe ryzyko powodziowe (tabela 11 , rysunek 9 ). Na terenie wyznaczonego obszaru problemowego poziom ryzyka powodziowego określany jest jako wysoki. Największe straty występują w miejscowości Jeleniów i Kudowa Zdrój, gdzie woda występując z koryta zalewa szlaki komunikacyjne i liczne zabudowania mieszkalne, uzdrowiskowe oraz gospodarcze. Klikawa jest rzeką o charakterze górskim, w znacznym stopniu uregulowaną, a w obszarach zurbanizowanych brzegi umocnione są pionowymi murami. 6. OPIS CELÓW ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 6.1 OCENA POSTĘPÓW W REALIZACJI CELÓW ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM System monitoringu i ewaluacji stanu realizacji zaplanowanych działań ma na celu ocenę stopnia osiągnięcia przyjętych celów zarządzania ryzykiem powodziowym w wyznaczonym terminie oraz zidentyfikowanie możliwego ryzyka nieosiągnięcia założonych celów. Proces monitorowania postępów realizacji PZRP odbywa się w trybie przewidzianym przez rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, planach zarządzania ryzykiem powodziowym i programie ochrony wód morskich (Dz. U. poz. 2390) i dotyczy obszarów dorzeczy, dla których opracowane zostały PZRP. Dla obszaru dorzecza Łaby w I cyklu planistycznym nie opracowano PZRP. Z tego względu nie została przeprowadzona ocena postępów w realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby. 6.2 CELE ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Zgodnie z ustawą - Prawo wodne celem nadrzędnym zarządzania ryzykiem powodziowym jest ograniczenie potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. Określono 3 cele główne, których realizację zapewnia osiągnięcie 11 celów szczegółowych w odniesieniu do zagrożenia od strony rzek. Poniżej przedstawiono cele główne i przyporządkowane im cele szczegółowe. 1. Zahamowanie wzrostu ryzyka powodziowego: 1.1. Zapewnienie warunków ograniczających możliwość występowania powodzi; 1.2. Zapewnienie racjonalnego gospodarowania obszarami zagrożenia powodziowego; 2. Obniżenie istniejącego ryzyka powodziowego: 2.1. Zapewnienie warunków redukujących możliwość występowania powodzi; 2.2. Redukcja obszaru zagrożonego powodzią oraz zapewnienie racjonalnego gospodarowania obszarami zagrożenia powodziowego; 2.3. Redukcja wrażliwości społeczności i obiektów na obszarze zagrożenia powodzią; 3. Poprawa systemu zarządzania ryzykiem powodziowym: 3.1. Zwiększenie skuteczności prognozowania i ostrzegania o zagrożeniach meteorologicznych i hydrologicznych; 3.2. Zwiększenie skuteczności reagowania ludzi, firm i instytucji publicznych; 3.3. Zwiększenie skuteczności odbudowy i powrotu do stanu sprzed powodzi; 3.4. Wdrożenie systemu analiz popowodziowych i zwiększanie jego skuteczności; 3.5. Wdrożenie instrumentów prawnych i finansowych zwiększających bezpieczeństwo powodziowe; 3.6. Zwiększenie świadomości i wiedzy na temat źródeł zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego. Przyjęte cele odnoszą się do wszystkich etapów zarządzania ryzykiem powodziowym (etap prewencji i ochrony, etap przygotowania oraz etap odbudowy i analiz). W procesie tworzenia listy celów szczegółowych dla PZRP, wykorzystano zagregowane podejście do kategorii działań przeciwpowodziowych, spójne z podejściem, jakie jest stosowane w raportach Komisji Europejskiej (udostępnionych na stronach internetowych Komisji Europejskie). W nazwach celów szczegółowych PZRP zawarto również terminologię zgodną z terminologią opracowaną przez IPCC, który zaproponował definicję ryzyka związanego z występowaniem zagrożeń naturalnych, która koresponduje z definicją zawartą w Dyrektywie Powodziowej. Zgodnie z tą definicją, ryzyko jest funkcją następujących zmiennych: zagrożenia (ang. hazards), podatności (ang. vulnerability) i ekspozycji (ang. exposure). Zarządzając ryzykiem powodziowym można zatem wpływać na wszystkie lub jeden z wymienionych w definicji ryzyka czynników, które je determinują. 7. KATALOG DZIAŁAŃ SŁUŻĄCYCH OSIĄGNIĘCIU CELÓW ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 7.1 KATALOG TYPÓW DZIAŁAŃ 7.1.1 Założenia Katalog typów działań ograniczających ryzyko powodziowe prezentuje typy działań służące do osiągnięcia szczegółowych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Niektóre spośród proponowanych typów działań realizują więcej niż jeden cel szczegółowy. Do typu działania przypisuje się różne działania polegających na podjęciu konkretnych interwencji posiadających określone atrybuty m.in. zakres, lokalizację, koszt i czas realizacji. Katalog typów działań jest katalogiem otwartym i może być weryfikowany w kolejnych cyklach planistycznych. Katalog stanowi bazę możliwych do podjęcia działań, przyporządkowanych do poszczególnych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Występowanie określonego działania w katalogu typów działań ograniczających ryzyko powodziowe nie przesądza o jego konieczności realizacji. Konkretne działania, planowane do realizacji w PZRP w danym cyklu planistycznym, nazywane w tekście dokumentu PZRP „działaniami”, zostały przedstawione w rozdziale 9 PZRP pn. „Ostateczna lista działań”. Katalog typów działań systematyzuje konkretne działania podejmowane w ramach PZRP w grupy o nazwie „typy działań”, charakteryzujące się podobnymi cechami (np. wały przeciwpowodziowe, czy zbiorniki retencyjne). Celem takiego pogrupowania jest stworzenie możliwości oceny skuteczności wdrażania grup działań (charakteryzujących się określonymi cechami) w zakresie realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym w obszarze dorzecza oraz regionu wodnego. Ocena pozwala wskazać jakiego typu działania pozwolą w najbardziej efektywny sposób osiągnąć zakładane cele. Skuteczność ta jest wyrażana poprzez priorytet realizacji typu działania. Kolejnym celem przedstawienia katalogu typów działań jest możliwość przypisania grupom działań, nazywanym typami działań, wskaźników PA oraz RA, co pozwoli na prowadzenie monitoringu postępów w realizacji działań, jak również umożliwi ocenę stopnia realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym, poprzez realizację konkretnych działań. Do typów działań hamujących wzrost ryzyka powodziowego należą: • ochrona lub zwiększanie retencji zlewniowej na gruntach leśnych, wodno-błotnych zadrzewionych i zakrzewionych, na użytkach rolnych oraz na gruntach zabudowanych i zurbanizowanych; • ochrona lub przywrócenie retencji dolin rzecznych; • zachowanie i rozbudowa (poprawa) funkcjonalności systemu zabezpieczenia obszarów depresyjnych; • odbudowa zniszczonej przez powodzie infrastruktury przeciwpowodziowej. Natomiast do typów działań służących obniżeniu zidentyfikowanego ryzyka powodziowego zaliczono: • zwiększanie retencji na gruntach leśnych, wodno-błotnych, zadrzewionych i zakrzewionych, na użytkach rolnych oraz na gruntach zabudowanych i zurbanizowanych; • zwiększenie retencji dolin rzecznych; • budowę hydrotechnicznych obiektów retencjonujących wodę; • usprawnienie reguł sterowania obiektami i urządzeniami technicznej ochrony przed powodzią dla redukcji fali powodziowej; • budowę mobilnych systemów ochrony przed powodzią; • budowę, przebudowę wałów przeciwpowodziowych; • budowę kanałów ulgi; • dostosowanie przepustowości koryta cieków lub kanałów do racjonalnego przeprowadzania wód na odcinkach, gdzie obszary szczególnego zagrożenia powodziowego charakteryzują się dużą wrażliwością. Dla poprawy systemu zarządzania ryzykiem powodziowym wyodrębniono następujące typy działań: • rozwój krajowego systemu prognoz, monitoringu i ostrzeżeń; • budowę i rozwój lokalnych systemów ostrzegania przed powodziami; • doskonalenie planów zarządzania kryzysowego (wszystkie poziomy zarządzania) z uwzględnieniem MZP i MRP; • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na opracowanie instrukcji przeciwpowodziowej dla obiektów znajdujących się w strefie zagrożenia powodzią przez zarządcę obiektu; • usprawnienie „systemu” przywracania funkcji infrastruktury po powodzi; • doskonalenie wsparcia rzeczowego i finansowego dla poszkodowanych; • doskonalenie pomocy zdrowotnej (w tym wsparcie psychologiczne) i sanitarnej dla ludzi oraz opieki weterynaryjnej dla zwierząt; • gromadzenie i udostępnianie danych i informacji o szkodach i ryzyku powodziowym w ujednoliconej formie i zakresie na obszarze całego kraju; • analizy skuteczności systemu zarządzania ryzykiem i rekomendacje zmian; • inicjowanie badań naukowych i analiz eksperckich w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym w warunkach niepewności; • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na uściślenie szczegółowych warunków kształtowania zagospodarowania przestrzennego dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w szczególności obszarów szczególnego zagrożenia powodzią (art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo wodne); • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na wykupy gruntów i budynków w obszarze dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w szczególności obszarów szczególnego zagrożenia powodzią; • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na relokacje obiektów szczególnie zagrożonych lub utrudniających przepływ wód powodziowych w obszarze dolin rzecznych lub terenów zalewowych, w szczególności obszarów szczególnego zagrożenia powodzią; • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na uściślenie szczegółowych warunków sposobu użytkowania obiektów na obszarach zagrożenia powodziowego; • opracowanie dokumentów i przygotowanie pozwalającego na opracowanie instrukcji podstaw do realizacji działania przeciwpowodziowej dla obiektów znajdujących się w strefie zagrożenia powodzią przez zarządcę obiektu; • opracowanie dokumentów i przygotowanie podstaw do realizacji działania pozwalającego na zobowiązaniu zarządców do działań redukujących wrażliwość obiektów na obszarze zagrożenia powodziowego; • inicjowanie programów edukacyjnych dla różnych odbiorców, w tym również dostarczanie materiałów metodycznych i edukacyjnych w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym; • realizacja programów edukacyjno-promocyjnych dla różnych odbiorców w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym. W poniższej tabeli przedstawiono opis typów działań PZRP. 7.1.2 Katalog typów działań wraz z rodzajem działania określonego w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo wodne oraz z kodami działań Komisji Europejskiej Każdemu typowi działania przyporządkowano rodzaj działania określony w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo wodne zgodnie z poniższą tabelą 13. Następnie typom działań przyporządkowano działania wg katalogu działań Komisji Europejskiej, które zestawiono w tabeli 14 . Typy działań, wraz z przypisanymi im działaniami zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo wodne oraz katalogiem Komisji Europejskiej, organem odpowiedzialnym za przygotowanie i wdrożenie typu działania przedstawiono w tabeli 15. W ramach PZRP dla obszaru dorzecza Łaby w najbliższym cyklu planistycznym realizowane będą następujące typy działań: • 11. Inicjowanie programów edukacyjnych dla różnych odbiorców, w tym również dostarczanie materiałów metodycznych i edukacyjnych w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym; • 12. Realizacja programów edukacyjno-promocyjnych dla różnych odbiorców zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym; • 13. Rozwój krajowego systemu prognoz, monitoringu i ostrzeżeń; • 14. Budowa i rozwój lokalnych systemów ostrzegania przed powodziami; • 19. Gromadzenie i udostępnianie danych i informacji o szkodach i ryzyku powodziowym w ujednoliconej formie i zakresie na obszarze całego kraju; • 20. Analizy skuteczności systemu zarządzania ryzykiem powodziowym i rekomendacje zmian; • 21. Inicjowanie badań naukowych i analiz eksperckich w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym w warunkach niepewności. Wymienione typy działań realizowane będą przez działania umieszczone na ostatecznej liście działań i będą wpływać w istotny sposób na zarządzanie ryzykiem powodziowym na obszarze dorzecza Łaby. 7.1.3 Katalog typów działań wraz z priorytetyzacją Typom działań nadano priorytet wskazujący na ich skuteczność w realizacji celów PZRP zależny od specyfiki problemów, jakie zostały zidentyfikowane w regionach wodnych. Celem priorytetyzacji typów działań było wskazanie tych typów działań, które najskuteczniej ograniczają wzrost ryzyka lub redukują ryzyko powodziowe, zidentyfikowane w poszczególnych regionach wodnych. Priorytetyzacja pozwala także na ustalenie hierarchii typów działań w celu wzmocnienia systemu zarządzania ryzykiem powodziowym. Określenie priorytetów realizacji typów działań, a następnie dla konkretnych działań, które znajdą się na ostatecznej liście działań przyczyni się do efektywnej realizacji ustalonych celów szczegółowych i głównych i tym samym do obniżenia ryzyka powodziowego przy zachowaniu zasady racjonalności działania. Ustalenie priorytetu konkretnego typu działań uzależniono od oceny istotności tego typu działań w uzyskaniu celu szczegółowego oraz od oceny istotności tego celu szczegółowego dla osiągnięcia celu głównego zarządzania ryzykiem powodziowym. W obu przypadkach oceny istotności zastosowano skalę trójstopniową: • mało istotny: 1; • istotny: 2; • bardzo istotny: 3. Tabela 16 przedstawia metodę przypisywania priorytetu poszczególnym typom działań na podstawie ocen istotności o których mowa wyżej. Przyjęto trójstopniową skalę priorytetyzacji: • wysoki priorytet (WP) – wskazuje typy działań bardzo istotnych i istotnych dla realizacji celów szczegółowych najefektywniej realizujących cele główne, stąd też są to typy działań wymagające pilnej realizacji / bezwzględnego wdrożenia w bieżącym cyklu planistycznym; • średni priorytet (ŚP) – wskazuje typy działań, które w sposób mało istotny dla realizacji celów szczegółowych najefektywniej realizujących cele główne oraz działań, które w sposób bardzo istotny i istotny dla realizacji celów szczegółowych efektywnie realizują cele główne, stąd też są to typy działań, które powinny być podjęte w bieżącym cyklu planistycznym i mogą być kontynuowane w kolejnym cyklu planistycznym; • niski priorytet (NP) – wskazuje typy pozostałych działań, które powinny być zainicjowane w bieżącym cyklu planistycznym w miarę dostępności zasobów. Należy podkreślić, że przyjęta priorytetyzacja typów działań na obszarze dorzecza Łaby stanowi jeden z elementów oceny warunkującej nadanie priorytetów konkretnym działaniom planowanym do realizacji na obszarze dorzecza Łaby. Katalog typów działań wraz z określeniem priorytetów ich realizacji przedstawiono w tabeli 17. Podsumowując statystycznie zestawienie zawarte w powyższej tabeli 17 w przypadku 15 typów działań dla regionu wodnego Metuje nadany został wysoki priorytet. Dla 10 typów działań nadano średni priorytet. Z kolei niski priorytet realizacji typu działania został nadany w przypadku 6 typów działań. Wskazuje to, że zdiagnozowano istotną pilność wdrożenia PZRP. 7.1.4 Katalog typów działań wraz ze wskaźnikami efektów ich realizacji i oceną wpływu na cele Ramowej Dyrektywy Wodnej Każdemu typowi działania przypisano wskaźniki PA oraz wskaźniki RA, które będą wykorzystywane do pomiaru efektów realizacji działań. Zestawienie wskaźników PA zawiera tabela 18 , w tabeli 19 zestawiono wskaźniki RA. Ze względu na konieczność zapewnienia spełnienia celów środowiskowych we wszystkich etapach zarządzania ryzykiem powodziowym i uzyskania efektów synergicznych niezbędne jest uwzględnienie wymagań RDW i PGW dla obszarów dorzeczy, określając potencjalnie możliwy wpływ na osiągnięcie celów środowiskowych RDW (tabela 20), z zastosowaniem następującego podejścia: • typom działań dedykowanym redukcji intensywności zjawiska (zagrożenie), przypisuje się możliwość wystąpienia pozytywnego, negatywnego i neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym redukcji ekspozycji na zagrożenie, przypisuje się możliwość wystąpienia pozytywnego, negatywnego i neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym redukcji wrażliwości wyeksponowanych na zagrożenie ludzi i obiektów przypisuje się możliwość wystąpienia neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym podniesieniu efektywności (adaptacyjności) systemu przeciwpowodziowego przypisuje się możliwość wystąpienia oddziaływania neutralnego wobec celów środowiskowych. W odniesieniu do niektórych typów działań, np. typu 31 tj. dostosowanie przepustowości koryta cieków lub kanałów do racjonalnego przeprowadzania wód na odcinkach, gdzie obszary szczególnego zagrożenia powodziowego charakteryzują się dużą wrażliwością wskazano, że możliwy jest potencjalnie neutralny lub potencjalnie negatywny wpływ na osiągnięcie celów środowiskowych RDW. Ocena neutralna dotyczyć będzie działań polegających na nieinwazyjnych sposobach zwiększenia przepustowości cieków, tzn. nieingerujących w morfologię cieków objętych działaniami planowanymi do realizacji w ramach PZRP. Podsumowanie przeprowadzonych analiz stanowi tabela 20. 7.2 KATALOG DZIAŁAŃ PRZEWIDZIANYCH DO REALIZACJI 7.2.1 Zasady tworzenia katalogu działań redukujących ryzyko powodziowe Metodyka opracowania PZRP przewiduje budowę katalogu działań redukujących ryzyko powodziowe, zwanego ostateczną listą działań, poprzez realizację wszystkich trzech celów głównych. Algorytm tworzenia ostatecznej listy działań przedstawia rysunek 10 . PZRP realizuje trzy cele główne: • Zahamowanie wzrostu ryzyka powodziowego; • Obniżenie istniejącego ryzyka powodziowego; • Poprawa systemu zarządzania ryzykiem powodziowym. Dla obszaru dorzecza Łaby zaplanowano katalog działań redukujących ryzyko powodziowe poprzez realizację jedynie 3 celu głównego zarządzania ryzykiem powodziowym. W obszarze dorzecza Łaby zidentyfikowano jeden obszar problemowy, jednak z uwagi na brak dostępnych analiz eksperckich identyfikujących możliwość wdrożenia działań redukujących ryzyko powodziowe, zaproponowano w pierwszej kolejności, wdrożenie działania analitycznego, które pozwoli na wypracowanie listy działań technicznych minimalizujących ryzyko powodziowe, pn. „Koncepcja zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny rzeki Klikawy”. W obszarze dorzecza nie zidentyfikowano konieczności prowadzenia pilnych działań dla odtworzenia funkcjonalności elementów systemu przeciwpowodziowego, które utraciły ją w wyniku zniszczeń powodziowych. Pierwszym etapem tworzenia ostatecznej listy działań redukujących ryzyko powodziowe było sformułowanie wstępnej listy działań. Podstawę do przygotowania wstępnej listy działań stanowiły analizy dostępnych dokumentów planistycznych, których wyniki uporządkowano w czterech listach działań stanowiących: • A – efekt przeglądu i weryfikacji listy działań zawartych w PZRP I cyklu planistycznego (nie dotyczy obszaru dorzecza Łaby); • B – efekt przeglądu i weryfikacji PPI; • C – efekt przeglądu i weryfikacji innych dokumentów w gospodarce wodnej; • D – efekt przeglądu i weryfikacji prowadzonych lub planowanych do wykonania przez inne podmioty niż PGW WP działań, które zebrano z wykorzystaniem ankiety. Listy te zawierają liczbę zidentyfikowanych działań, które w różnym stopniu mogą przyczynić się do redukcji ryzyka powodziowego. Na listach znajdują się zarówno działania nietechniczne, jak i techniczne należące do różnych typów działań i realizujące różne cele zarządzania ryzykiem powodziowym. Racjonalne zarządzanie ryzykiem powodziowym wymaga dokonania selekcji tych działań w celu utworzenia ostatecznej listy działań skutecznie i racjonalnie realizujących cele zarządzania ryzykiem powodziowym, które znajdą się w PZRP. W przypadku działań realizujących cel 1, które mają za zadanie nie dopuścić do wzrostu ryzyka powodziowego oraz w przypadku działań realizujących cel 3, które mają poprawiać system zarządzania ryzykiem powodziowym, to działania te zasilają ostateczną listę działań bez konieczności przeprowadzania analizy ich efektywności ekonomicznej. Jeżeli nie wskazano działań na wstępnej liście działań lub działania pochodzące ze wstępnej listy działań okazały się niewystarczające, aby skutecznie zredukować ryzyko powodziowe w obszarach problemowych, wówczas grupa ekspertów zaproponowała i uzgodniła z PGW WP dodatkowe działania redukujące ryzyko powodziowe (lista E). Dla obszaru dorzecza Łaby nie zidentyfikowano działań realizujących cel 1 oraz 2 zarządzania ryzykiem powodziowym oraz nie przeprowadzano analiz ekonomicznych. Przewidziano natomiast działania o charakterze horyzontalnym, realizujące cel 3 a także 1 działanie nietechniczne dedykowane dla obszaru dorzecza, także realizujące cel 3 zarządzania ryzykiem powodziowym. Schemat wyboru działań redukujących ryzyko powodziowe w obszarach/miejscach problemowych, rekomendowanych do realizacji w PZRP przedstawia rysunek 11. Dla obszaru dorzecza Łaby wskazano działanie analityczne pozwalające wypracować listę działań technicznych dla redukcji ryzyka powodziowego w obszarze problemowym. Analizy te muszą uwzględniać również wpływ na infrastrukturę strategiczną, a także kolejową, drogową, energetyczną itp. Działania ograniczające ryzyko powodziowe powinny być planowane, projektowane i realizowane zgodnie z zasadą ograniczania ingerencji w tego typu infrastrukturę. Zatem wdrażaniu konkretnych działań zaplanowanych w PZRP powinien towarzyszyć proces ich uzgadniania na poszczególnych etapach przygotowania tych działań z instytucjami zarządzającymi ww. infrastrukturą. W procesie planowania działań redukujących ryzyko powodziowe uczestniczyły wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego, które oceniały zagrożenie powodziowe infrastruktury technicznej na podstawie MZP i MRP, a także oceniały lokalizację planowanych działań pod kątem ich lokalizacji w stosunku do Infrastruktury krytycznej i ich skuteczności w ograniczeniu ryzyka powodziowego dla tej infrastruktury. 7.2.2 Lista planowanych działań redukujących ryzyko powodziowe Lista zaplanowanych działań redukujących ryzyko powodziowe w regionie wodnym Metuje zawiera następujące informacje o poszczególnych działaniach: • numer działania; • nazwa działania; • numer typu działania; • opis działania; • nazwa regionu wodnego; • nazwa zlewni planistycznej; • nazwa obszaru problemowego (o ile działanie służy realizacji celu głównego nr 2); • podmiot odpowiedzialny za realizację działania; • priorytet realizacji działania; • koszt realizacji działania; • termin rozpoczęcia i zakończenia działania (o ile jest kontynuowane). Lista działań planowanych do realizacji w ramach PZRP dla obszaru dorzecza Łaby została przedstawiona w rozdziale 9. W obszarze dorzecza Łaby wskazuje się na możliwość wdrożenia jednego działania nietechnicznego, które dotyczy opracowania koncepcji zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny rzeki Klikawy. Na ostatecznej liście działań znajdują się także działania o charakterze horyzontalnym, które również mają istotne znaczenie dla redukcji ryzyka powodziowego w obszarze dorzecza Łaby. Jednocześnie lista działań PZRP nie zamyka możliwości realizacji innych działań mających na celu ochronę przed powodzią, które również mają istotne znaczenie dla redukcji ryzyka powodziowego w obszarze dorzecza Łaby, jednak nie będą to działania planowane w ramach PZRP w cyklu planistycznym na lata 2022-2027. Mogą być one planowane w ramach PZRP w następnych cyklach planistycznych lub w ramach innych dokumentów lub z jakiejś innej inicjatywy. 7.3 MOŻLIWE ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁAŃ Realizacja działań planowanych w ramach PZRP dla obszaru dorzecza Łaby możliwa będzie dzięki pozyskaniu źródeł finansowania dla działań nie posiadających jeszcze zapewnionego finansowania. Przewidywane potencjalne źródła finansowania działań PZRP w najbliższym 6-letnim cyklu planistycznym obejmują szeroki zakres krajowych oraz zagranicznych instytucji finansowych oraz programów wsparcia finansowego dedykowanych przedsięwzięciom użyteczności publicznej, jakim są niewątpliwie projekty z zakresu ochrony przeciwpowodziowej. Przewiduje się, że w odniesieniu do wielu inwestycji podstawowym źródłem finansowania będą krajowe środki publiczne, pochodzące z: • budżetu państwa; • budżetów jednostek samorządu terytorialnego; • NFOŚiGW. Finansowanie z budżetu państwa odbędzie się w ramach limitu wydatków dla danej części budżetowej przewidzianych w ustawach budżetowych na dany rok bez jego zwiększania. Potencjalnym źródłem finansowania inwestycji mogą być również środki zagraniczne, w tym niepodlegające zwrotowi. Projekty przeciwpowodziowe mogą uzyskać dofinansowanie z funduszy UE. W okresie planistycznym 2022- 2027 potencjalnie przewiduje się możliwość dofinansowania projektów przeciwpowodziowych ze środków europejskich w ramach Programów Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 oraz Fundusze Europejskie dla regionów (województw). Poza wyżej wymienionymi źródłami finansowania, opartymi na pomocy bezzwrotnej, międzynarodowe instytucje finansowe, takie jak: • Bank Światowy; • Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju; • Europejski Bank Inwestycyjny. oferują również pożyczki oraz kredyty przeznaczone na finansowanie budowy obiektów przeciwpowodziowych. Działania realizujące cele PZRP mogą być przedmiotem wniosków o dofinansowanie z ww. instytucji finansowych w celu uzyskania wsparcia finansowego w formie środków bezzwrotnych i zwrotnych. Dla obszaru dorzecza Łaby zaplanowano realizację 1 działania nietechnicznego, które dotyczy koncepcji zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny rzeki Klikawy. Jego szacunkowe koszty w najbliższym cyklu planistycznym wyniosą 850 tys. zł. Podmiotem odpowiedzialnym za realizacje jest RZGW we Wrocławiu. Planuje się także realizację 9 działań horyzontalnych, dla których w najbliższym cyklu planistycznym nie przewidziano dodatkowych kosztów. Są to działania niskokosztowe, które realizowane będą w ramach budżetów podmiotów odpowiedzialnych za ich realizację. Finansowanie z budżetu państwa odbędzie się w ramach limitu wydatków dla danej części budżetowej przewidzianych w ustawach budżetowych na dany rok bez jego zwiększania. W ramach współpracy międzyinstytucjonalnej oraz kompleksowego podejścia do planowania zadań inwestycyjnych i informacyjno-promocyjnych związanych ze zmniejszeniem skutków powodzi istotne jest uwzględnienie funkcjonujących w Polsce Lokalnych Partnerstw do spraw Wody oraz jednostek doradztwa rolniczego. Szczegółowe zestawienie działań wraz z organami odpowiedzialnymi za ich realizację przedstawione zostało na ostatecznej liście działań w rozdziale 9. 8. OPIS SPOSOBU PRZYPISYWANIA PRIORYTETÓW DZIAŁANIOM SŁUŻĄCYM OSIĄGNIĘCIU CELÓW ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Wszystkim działaniom ujętym na liście zaplanowanych działań przypisano ostateczne priorytety ich realizacji z zastosowaniem 5 stopniowej skali, zgodnej z zaleceniami Komisji Europejskiej, wskazując działania o: • niskim priorytecie (ang. low); • umiarkowanym priorytecie (ang. moderate); • wysokim priorytecie (ang. high); • bardzo wysokim priorytecie (ang. very high); • bezzwłocznym priorytecie (ang. critical). Działaniom, na które są wydane nakazy nadzoru budowlanego, ponieważ ich stan zagraża bezpieczeństwu, przypisano bezzwłoczny priorytet (5) wynikający z konieczności zrealizowania tych działań, bez względu na to jaki te działania realizują cel główny PZRP. Działaniom nietechnicznym o charakterze horyzontalnym, tj. nie odnoszącym się do konkretnego obszaru problemowego, a także działaniom technicznym (z wyłączeniem działań technicznych realizujących cel 2 przypisywano priorytety (w skali 1 – 5) uwzględniające przynależność danego działania do typu działania (któremu wcześniej przypisano priorytet niski, średni lub wysoki, przedstawiony w rozdziale 7.1.3) oraz ocenę indywidualnych cech priorytetyzowanego działania, czyli zastosowano następujące kryteria oceny: Kryterium 1. Stan zaawansowania działania, o wadze 30%: a) działanie w fazie pomysłu (dla działań technicznych - brak dokumentacji – ocena: 1; b) działanie w fazie przygotowawczej (dla działań technicznych - jest koncepcja techniczna – ocena: 2); c) dla działań technicznych - jest decyzja środowiskowa – ocena: 3; d) działanie gotowe do wdrożenia (dla działań technicznych - jest pozwolenie na budowę – ocena: 4). Kryterium 2. Zapewnienie finansowania, o wadze 30%: a) posiada potwierdzone finansowanie – ocena: 2; b) planuje się pozyskać finansowanie – ocena: 1. Kryterium 3. Przynależność ocenianego działania do typu działania o danym priorytecie, o wadze 40%: a) działania należące do typu o wysokim priorytecie - ocena: 3; b) działania należące do typu o średnim priorytecie - ocena: 2; c) działania należące do typu o niskim priorytecie - ocena: 1. Działaniom nietechnicznym, odnoszącym się do konkretnego obszaru problemowego, przypisano priorytety (w skali 1 – 5), kierując się wartością AAD w obszarze problemowym, do którego dane działanie się odnosi. Przy ustalaniu priorytetów redukcji ryzyka powodziowego w obszarach problemowych położonych w regionie wodnym (lub obszaru dorzecza), zastosowano “podejście zlewniowe”, z którego wynika, że powinno się w pierwszej kolejności redukować ryzyka powodziowe w obszarach problemowych położonych bliżej źródeł cieków i prowadzić go tak, aby wykluczyć transfer ryzyka na obszarach problemowych położonych niżej. Należy także kierować się poziomem istotności danego obszaru problemowego w kształtowaniu polityki redukcji ryzyka powodziowego w regionie wodnym (lub obszaru dorzeczu). W tym przypadku należy dążyć, aby w pierwszej kolejności rozwiązywać najpoważniejsze problemy, czyli dążyć do redukcji niekorzystnych konsekwencji powodzi w miejscach problemowych, gdzie te konsekwencje są najpoważniejsze. Działanie koncepcyjne służące redukcji ryzyka powodziowego w wyznaczonym obszarze problemowym, wskazane do realizacji w obszarze dorzecza Łaby otrzymało priorytet 5 (bezzwłoczny), co oznacza, że powinno zostać wykonane bezzwłocznie. Pozostałe działania horyzontalne służące realizacji celu 3 otrzymały priorytet 1 (niski) lub 2 (umiarkowany) z uwagi na to, że działania te podejmowane będą poza kompetencjami ZZ. Obszar dorzecza Łaby będzie w tym przypadku beneficjentem zrealizowanych działań horyzontalnych. 9. OSTATECZNA LISTA DZIAŁAŃ W poniższej tabeli przedstawiono ostateczną listę działań wpływających na ograniczenie ryzyka powodziowego w obszarze dorzecza Łaby. 10. OPIS SPOSOBU NADZOROWANIA POSTĘPÓW W REALIZACJI PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 10.1 SCHEMAT WDRAŻANIA PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM PZRP zgodnie z art. 173 ust. 19 ustawy - Prawo wodne, podlegają co 6 lat przeglądowi oraz w razie potrzeby aktualizacji. Postęp realizacji niniejszego PZRP będzie monitorowany zgodnie z artykułem 14 i 15 Dyrektywy Powodziowej oraz corocznie zgodnie z art. 328 ust. 1 pkt. 2 ustawy - Prawo wodne i rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, planach zarządzania ryzykiem powodziowym i programie ochrony wód morskich. W tym celu Komisja Europejska przygotowała elektroniczne narzędzie do raportowania PZRP dla wszystkich krajów członkowskich, natomiast minister właściwy do spraw gospodarki wodnej określił zakres informacji, jakie określone w ustawie Prawo wodne podmioty zobowiązane są przedkładać co roku. 10.2 NADZÓR POSTĘPÓW W REALIZACJI PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Niezbędne jest pozyskiwanie i gromadzenie danych, które pozwolą na analizę postępu wdrażania działań PZRP, monitorowanie terminu zakończenia poszczególnych działań oraz ocenę ich skuteczności w zakresie osiągania celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Informację o uzyskanych efektach zaplanowanych i zrealizowanych działań dla osiągnięcia celu nadrzędnego Dyrektywy Powodziowej, czyli – ograniczenie negatywnych konsekwencji dla zdrowia ludzkiego, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej poprzez osiągnięcie celów zarządzania ryzykiem powodziowym powinien zapewnić system monitoringu PZRP. Zgodnie z art. 328 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, PGW WP oraz wojewodowie, marszałkowie województw, wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast i dyrektorzy urzędów morskich, w zakresie swojej właściwości, sporządzają roczne sprawozdania z realizacji działań zawartych w PZRP za rok poprzedni i przekazują te sprawozdania ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wodnej w terminie do dnia 28 lutego roku następnego. Natomiast zgodnie z art. 173 ust. 19 ustawy - Prawo wodne PZRP podlegają przeglądowi co 6 lat oraz w razie potrzeby aktualizacji. Zgodnie z art. 353 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, informację o gospodarowaniu wodami dotyczącą realizacji PZRP, co 2 lata składa Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. 10.3 WSKAŹNIKI PRODUKTU I REZULTATU Monitoring realizacji PZRP dotyczy postępów w realizacji poszczególnych działań i zgodności z założonym harmonogramem rzeczowo-finansowym. Ewaluacja realizacji PZRP dotyczy natomiast oceny postępów w realizacji ustanowionych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Szczegółowe zasady monitoringu i ewaluacji PZRP opisane zostały w osobnym dokumencie tj. w „Raporcie dotyczącym metod i sposobu przeprowadzenia monitoringu PZRP”, stanowiącym załącznik nr 1 do PZRP. 10.3.1 Monitoring postępu w realizacji działań Proces monitorowania postępów realizacji PZRP w obszarach dorzeczy odbywa się w trybie przewidzianym przez rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, planach zarządzania ryzykiem powodziowym i programie ochrony wód morskich, zgodnie z przepisem art. 328 ustawy - Prawo wodne. Analiza postępów w realizacji działań PZRP na obszarze dorzecza Łaby przeprowadzona zostanie z wykorzystaniem obliczonych: • bezwzględnych wartości wskaźników PA wskazanych w tabeli 22; • względnych (procentowych) wartości wskaźników realizacji działań. Analiza zostanie przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich działań zrealizowanych i działań w trakcie realizacji (podjętych w analizowanym cyklu planistycznym i wymagających ich zakończenia w ramach kolejnego cyklu planistycznego). W tabeli 22 zestawiono wskaźniki PA (adekwatne dla obszaru dorzecza Łaby) używane w celu monitorowania postępów w realizacji PZRP wraz z informacją o wartościach docelowych wskaźników. 10.3.2 Ewaluacja postępu realizacji celów zarządzania ryzykiem powodziowym w planie zarządzania ryzykiem powodziowym Na obszarze dorzecza Łaby nie przewiduje się realizacji działań, dla których można przypisać bezwzględne wartości wskaźników (RA). Natomiast monitorowanie efektów prac nad realizacją celów zarządzania ryzykiem powodziowym na obszarze dorzecza Łaby będzie prowadzone z wykorzystaniem wskaźników PA przedstawionych w tabeli 22. 10.3.3 Monitoring i ocena osiągnięcia celów środowiskowych realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym Monitoring i ewaluacja osiągnięcia założonych celów środowiskowych przeprowadzona zostanie z uwzględnieniem działań zrealizowanych w PZRP. Obejmować będzie ocenę osiągnięcia ośmiu strategicznych celów środowiskowych, które powinny być osiągnięte poprzez realizację wszystkich zaplanowanych w PZRP działań, którymi są: • ochrona zdrowia i bezpieczeństwa ludzi; • ochrona różnorodności biologicznej; • wspieranie osiągnięcia celów środowiskowych dla JCWP i JCWPd; • zmniejszenie wrażliwości i przygotowanie na zmiany klimatu; • ochrona powierzchni ziemi, w tym gleb; • ochrona, a jeśli to możliwe poprawa walorów krajobrazowych; • ochrona dziedzictwa kulturowego; • cele gospodarcze i ochrona dóbr materialnych o dużej wartości. Metody i wskaźniki przeprowadzenia oceny zostały przedstawione w „Raporcie dotyczącym metod i sposobu przeprowadzenia monitoringu PZRP”, stanowiącym załącznik 1. 11. PODSUMOWANIE DZIAŁAŃ SŁUŻĄCYCH INFORMOWANIU SPOŁECZEŃSTWA I PROWADZENIU KONSUTACJI SPOŁECZNYCH 11.1 CELE STRATEGICZNE KONSULATCJI SPOŁECZNYCH I DZIAŁAN INFORMACYJNO – PROMOCYJNYCH Obowiązek ustawowy poddania projektów PZRP do konsultacji społecznych wynika z art. 173 ust. 6 ustawy - Prawo wodne. Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, zapewniając aktywny udział wszystkich zainteresowanych w osiągnięciu celów zarządzania ryzykiem powodziowym, w szczególności w przygotowywaniu, przeglądzie oraz aPZRP, podał PZRP dla dorzecza Łaby do publicznej wiadomości, na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy OOŚ w celu zgłoszenia uwag i wniosków. Określenie celów konsultacji społecznych oraz kampanii informacyjnej dotyczącej PZRP oraz aPZRP było jednym z kluczowych czynników sukcesu tworzenia tych strategicznych dokumentów. Cel strategiczny 1 - przeprowadzenie półrocznych konsultacji społecznych Przeprowadzenie konsultacji społecznych projektów planów oraz zebranie uwag, wniosków i opinii zostało przyjęte jako pierwszy cel strategiczny projektu. Konsultacje społeczne trwały 9 miesięcy, od 22 grudnia 2020 r. do 22 września 2021 r., a spotkania w ramach przedmiotowych konsultacji odbyły się w 31 miastach na terenie całego kraju. Wszystkie zostały przeprowadzone w formule on-line ze względu na obowiązujące obostrzenia epidemiologiczne. W związku z wybraną formułą, dostęp do spotkań był nieograniczony, dlatego w niektórych spotkaniach wzięło udział ponad 200 uczestników. W obszarze dorzecza Łaby zorganizowano jedno spotkanie. Dobór lokalizacji spotkań uwzględniał przede wszystkim zidentyfikowane obszary problemowe, na których występuje istotne ryzyko powodziowe, co pozwoliło na dotarcie do grup osób zainteresowanych problemem ryzyka powodziowego. Proces zaangażowania społeczeństwa wspierany był dzięki odpowiednio opracowanym i zróżnicowanym materiałom, dotyczącym PZRP oraz odpowiednio zaplanowanych konsultacji. Przygotowane materiały informacyjne uwzględniały potrzebę dotarcia do różnych grup społeczeństwa. Dostępne były m.in.: niespecjalistyczne wersje planów, instrukcja składania uwag i wniosków (formularz online, aktywny PDF oraz wersja drukowana) umieszczone na stronie projektu www.stoppowodzi.pl, wśród jednostek samorządu terytorialnego rozpowszechnione były także plakaty informacyjne oraz broszury na temat konsultacji społecznych. Dodatkowo każde ze spotkań poprzedzone było mailingiem do jednostek samorządu terytorialnego, urzędów wojewódzkich i marszałkowskich, wybranych jednostek administracji rządowej (np. Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwa Klimatu i Środowiska), Lasów Państwowych (dyrekcji generalnej i jednostek regionalnych), urzędów morskich, NFOŚiGW, GIOŚ, RCB, parków narodowych i krajobrazowych i innych podmiotów. Dodatkowo w związku z koniecznością zmiany formuły spotkań ze stacjonarnych na on- line zorganizowano infolinię dla osób, które chciałyby złożyć uwagi i wnioski do PZRP, a nie mają dostępu do Internetu. Te osoby mogły również składać uwagi osobiście w zorganizowanych punktach w RZGW oraz w siedzibie ministerstwa właściwego do spraw gospodarki wodnej (Ministerstwo Infrastruktury) właściwego do przeprowadzenia konsultacji społecznych, zgodnie z art. 173 ust. 6 ustawy - Prawo wodne. Cel strategiczny 2 - przeprowadzenie kampanii informacyjno-promocyjnej Przeprowadzenie kampanii informacyjno-promocyjnej przez PGW WP służącej rozpowszechnieniu wiedzy o PZRP oraz aPZRP było elementem szerokiego informowania społeczeństwa. Działania objęte kampanią dotyczyły informowania, zarówno grup interesariuszy bezpośrednio związanych z planami, jak również ogółu społeczeństwa. Było to najważniejsze ogniwo wpierające proces konsultacji społecznych w dotarciu z informacją o planach do interesariuszy. Dlatego dostępność informacji na temat projektów planów oraz stałe informowanie poprzez różnorodność działań komunikacyjnych, a w szczególności nasilenie kampanii tuż przed otwarciem procesu konsultacji i w czasie jego trwania, miało znaczenie i wpływ na zaangażowanie grup docelowych w proces konsultacji. Kampania realizowana pod hasłem Stop Powodzi miała również na celu rozpowszechnienie wiedzy o zagrożeniu powodziowym, zwiększenie świadomości społecznej na temat działań na rzecz ochrony przed powodzią oraz wspieranie w racjonalnym podejmowaniu decyzji związanych z planowaniem przestrzennym. 11.2 GRUPY DOCELOWE Interesariusze, inaczej grupy docelowe, stanowili szerokie grono odbiorców począwszy od ekspertów, przez pracowników administracji, aż po ogół społeczeństwa. Główny podział tak różnorodnej grupy mógł zostać dokonany ze względu na poziom zaangażowania we współtworzenie PZRP. Wyróżniono dwie podstawowe grupy docelowe interesariuszy: bezpośrednio zainteresowaną planami oraz ogół społeczeństwa. Grupa bezpośrednio zainteresowana planami Są to osoby związane zawodowo z gospodarką wodną, pracujące w organach administracji, eksperci. Typologia interesariuszy wygląda następująco: • specjaliści - w tym m.in. organizacje sektora publicznego i prywatnego, profesjonalne grupy pozarządowe (społeczne, gospodarcze i środowiskowe); a także grupy biznesowe, ubezpieczeniowe czy środowiska akademickie; • administracja rządowa i samorządowa – wybrani reprezentanci departamentów organów rządowych i władz samorządowych związanych z ochroną przeciwpowodziową i odpowiedzialnych za nie, a także lokalne autorytety; • grupy lokalne – zorganizowane i niezorganizowane podmioty działające na poziomie lokalnym np. stowarzyszenia i rady lokalne; • społeczności skoncentrowane na zainteresowaniach – grupy rolników, deweloperów, mieszkańców obszarów zagrożonych powodzią itp. Do grupy osób bezpośrednio zainteresowanych planami możemy zaliczyć też mieszkańców obszarów zagrożonych powodzią lub w przeszłości dotkniętych powodzią, dla których zwiększenie świadomości o opracowywanych dokumentach planistycznych i ich realnych konsekwencjach (np. zakazy/ ograniczenia zabudowy) jest niezwykle istotne. Społeczeństwo Drugą grupą jest szeroko rozumiane społeczeństwo (w tym dzieci i młodzież oraz studenci), do której skierowane były działania informacyjno-promocyjne oraz kampania edukacyjna. Ta grupa nie jest bezpośrednio związana z projektem PZRP, jednak podniesienie świadomości i wiedzy na temat zagrożenia i ryzyka powodziowego oraz podejmowanych w tym kontekście działań było bardzo istotne dla kształtowania właściwych i świadomych postaw obywatelskich w przyszłości. 11.3 HARMONOGRAM KONSULTACJI SPOŁECZNYCH W dniu 22 grudnia 2020 r. rozpoczęły się 9-miesięczne konsultacje społeczne projektów PZRP. Istotną rolę odegrało w tym procesie równoczesne prowadzenie działań informacyjno-promocyjnych, skierowanych do wszystkich grup docelowych. Aktywne oraz faktyczne zaangażowanie społeczeństwa w proces decyzyjny miało miejsce właśnie na tym etapie procedowania projektów planów. Konsultacje społeczne przybrały szeroką formę debaty publicznej poprzez m.in. zorganizowane spotkania konsultacyjne, dyskusje czy możliwości zgłaszania opinii i wniosków do dokumentów. Miernikiem jakości konsultacji społecznych była zarówno skala udziału zainteresowanych stron, jak i wyrażane opinie. Jednym z najskuteczniejszych narzędzi do zapewnienia udziału społeczeństwa w całym procesie była organizacja spotkań konsultacyjnych w określonych, istotnych z punktu widzenia projektów planów, lokalizacjach. Podczas trwania 9-miesięcznych konsultacji społecznych projektów PZRP przeprowadzono we wszystkich dorzeczach łącznie 31 spotkań konsultacyjnych (Rysunek 12). We wszystkich spotkaniach konsultacyjnych aPZRP i PZRP wzięło udział aż 2645 osób. Każde ze spotkań poświęcone było konkretnym obszarom problemowym w wybranym obszarze dorzecza lub regionie wodnym, a informacja ta znajdowała się odpowiednio w agendzie każdego ze spotkania, w mailingu oraz na stronie internetowej projektu (podstrona z formularzem rejestracji na spotkanie). Liczbę uczestników spotkań konsultacyjnych pokazano na wykresie (Rysunek 12). Konsultacje społeczne projektów PZRP i projektów aPZRP były zaplanowane na 6 miesięcy. Konsultacje zostały otwarte w dniu 22 grudnia 2020 r. W związku z obowiązującym stanem epidemicznym, została podjęta decyzja o wydłużeniu procesu konsultacji społecznych aPZRP i PZRP o 3 miesiące, tj. do 22 września 2021 r. Istotnym elementem w konsultacjach PZRP oraz aPZRP była koordynacja procesu konsultowania między PZRP a PGW. Wzięto pod uwagę wnioski Komisji Europejskiej sformułowane w tym zakresie przy projekcie PZRP i wspólnie z zespołem IIaPGW przeprowadzono 3 wspólne spotkania w Szczecinie, Łodzi i Gdańsku. Poza spotkaniami konsultacyjnymi, w dniach 17-18 listopada 2021r. zorganizowana została wspólna dwudniowa konferencja podsumowująca działania i konsultacje społeczne obu projektów (aPZRP i IIaPGW) prowadzonych przez PGW WP. Ze względu na zaistniałą sytuację epidemiczną w Polsce spotkania zostały przeprowadzone w formule online, która pozwoliła na nieograniczanie ilości uczestników na spotkaniach. Interesariusze mieli możliwość zadawania pytań na czacie spotkania. Podczas panelu dyskusyjnego eksperci udzielali odpowiedzi na wybrane zagadnienia. Pozostałe kwestie były omówione przez ekspertów i przedstawicieli PGW WP oraz Ministerstwa Infrastruktury w formie pisemnej i opublikowane na stronie internetowej projektu: www.stoppowodzi.pl. Harmonogram spotkań konsultacyjnych w obszarze dorzecza Łaby W ramach konsultacji społecznych projektów PZRP w obszarze dorzecza Łaby zorganizowano jedno spotkanie (Rysunek 12): RZGW Wrocław a) miejsce spotkania: Nysa, termin: 06.05.2021 r. (spotkanie dla obszarów dorzeczy Odry i Łaby) (obszar zlewni planistycznej Nysy Kłodzkiej). W spotkaniu konsultacyjnym przeprowadzonym w obszarze dorzecza Łaby wzięło udział 60 osób. Głównie byli to przedstawiciele jednostek samorządów terytorialnych z regionów jak również osoby prywatne. Podczas spotkania w obszarze dorzecza Łaby uczestnicy nie zadali pytań do projektu PZRP. Uwagi i wnioski zgłoszone podczas konsultacji społecznych PZRP dla obszaru dorzecza Łaby Podczas konsultacji społecznych aPZRP i PZRP zgłoszono 19 uwag o charakterze ogólnym, które dotyczą także obszaru dorzecza Łaby, z czego 7 uwag zgłoszono przez ankietę online, 10 uwag wpłynęło przez e-mail, a 2 uwagi zostały zgłoszone podczas spotkań konsultacyjnych na czacie (Rysunek 15.). Z 19 zgłoszonych uwag i wniosków uwzględniono 8 uwag, nie uwzględniono 6 uwag, wyjaśniono 5 uwag (Rysunek 16). W ramach konsultacji społecznych uwagi i wnioski dla obszaru dorzecza Łaby złożyli przedstawiciele organizacji pozarządowych (6) oraz inne podmioty (10) (Rysunek 17). Udział społeczeństwa w konsultacjach projektów PZRP służy zwiększeniu poziomu zaakceptowania zaproponowanych w planach działań. Szerokie zaangażowanie społeczności lokalnych w proces konsultacji społecznych poprzez aktywny udział w spotkaniach jak również poprzez konsultowanie projektów planów przez formularze do składania uwag i wniosków pozwolił na modyfikację formy i treści PZRP jak również ostatecznej listy działań. Konsultacje społeczne pozwoliły także wyjaśnić interesariuszom kwestie metodyki opracowania PZRP i uzgodnić dodatkowe zapisy w ostatecznej wersji PZRP zobowiązujące podmioty odpowiedzialne za realizację planowanych działań przeciwpowodziowych do identyfikacji potencjalnych kolizji z inną infrastrukturą (drogową, kolejową, energetyczną czy gazową). Jak zgłaszano uwagi do planów? Podczas trwających przez okres dziewięciu miesięcy konsultacji społecznych, uwagi i wnioski można było składać: • za pośrednictwem formularza on-line umieszczonego na stronie www.stoppowodzi.pl/konsultacje; • poprzez przesłanie informacji na adres e-mail: konsultacje@stoppowodzi.pl; • pisemnie w miejscu udostępnienia dokumentów; • pisemnie przesyłając na adres pocztowy: Ministerstwo Infrastruktury, Departament Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej, ul. Chałubińskiego 4/6, 00-928 Warszawa; • ustnie do protokołu w Departamencie Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej Ministerstwa Infrastruktury przy ul. Nowy Świat 6/12 w Warszawie (wejście A, klatka D, III piętro, pokój nr 308). Ponadto, wszyscy zainteresowani, w dniach od 22 grudnia 2020 r. do 22 września 2021 r. mogli zapoznać się z projektami PZRP w siedzibie Ministerstwa Infrastruktury - projekty zostały wyłożone do wglądu w Ministerstwie Infrastruktury przy ul. Nowy Świat 6/12, 00- 400 Warszawa (wejście A, klatka D, III piętro, p. 308). Dodatkowo, podczas spotkań konsultacyjnych, które zostały przeprowadzone w formule online, uczestnicy zgłaszali uwagi i wnioski na udostępnionym czacie każdego spotkania. Poza tym interesariusze mieli możliwość składania uwag przez portal danych przestrzennych dostępny na stronie projektu aPZRP i PZRP www.stoppowodzi.pl. Do wszystkich uwag i wniosków odnieśli się eksperci opracowujący aPZRP i PZRP. Następnie propozycje odpowiedzi zostały przeanalizowane przez PGW WP. Należy przy tym zaznaczyć, że za ostateczny sposób rozpatrzenia uwag i wniosków zgłoszonych podczas konsultacji społecznych odpowiedzialny jest minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Zgodnie z ustawą - Prawo wodne, przyjmuje on PZRP w formie rozporządzenia oraz udostępnia do publicznej wiadomości zestawienie uwag, które wpłynęły podczas konsultacji społecznych. 11.4 DZIAŁANIA INFORMACYJNO-PROMOCYJNE Działania informacyjno-promocyjne projektów PZRP i projektów aPZRP, prowadzone były w formie kampanii społecznej Stop Powodzi. Aby kampania społeczna wraz z informacją o planach dotarła do szerokiego grona odbiorców, został przygotowany odpowiedni przekaz, modyfikowany w zależności od grupy odbiorców. Przyjęcie nazwy komunikacyjnej kampanii: „Stop Powodzi”, zrozumiałej dla wszystkich grup społecznych, łatwo zapamiętywanej i kojarzonej bezpośrednio z projektem, w znacznym stopniu wpłynął na odbiór projektu oraz na dotarcie do szerokiego grona odbiorców. Nazwa ta dodatkowo nawiązywała do wcześniej realizowanej przez PGW WP kampanii „Stop Suszy!”. Komunikacja kampanii prowadzona była w sposób, który skupiał się na istocie PZRP tj. minimalizowania ryzyka powodziowego, zgodnie z celem Dyrektywy Powodziowej. Poza nazwą programu „Stop Powodzi”, komunikacja planów zbudowana została w sposób czytelny i przejrzysty, tak żeby nie tylko grono ekspertów, lecz ogół społeczeństwa, rozumiało działania podejmowane przez organy rządowe i samorządowe na rzecz społeczności. Rozdzielenie komunikacji do ekspertów z komunikacją skierowaną do ogółu społeczeństwa wpłynęło na szersze dotarcie i zrozumienie planów przez osoby dotąd niezwiązane z gospodarką wodną. Kampania informacyjna była prowadzona dwutorowo - w mediach ogólnopolskich i regionalnych. Dodatkowym wsparciem było przeprowadzenie szeregu działań edukacyjnych, skierowanych do dzieci, młodzieży oraz studentów. Strona internetowa projektu W ramach kampanii informacyjno-promocyjnej opracowano nową stronę projektu aPZRP i PZRP www.stoppowodzi.pl, która została uruchomiona 12 maja 2020 r. Strona została zaprojektowana w uzgodnionej identyfikacji projektu, zawierała nowe logo oraz obowiązkowe oznakowanie unijne. W nowym serwisie pojawiły się też wybrane treści przeniesione ze strony www.powodz.gov.pl. W pierwszym etapie na stronie przedstawiono informacje na temat projektu – jego ramowy harmonogram, cele projektu oraz dane kontaktowe i aktualności. Serwis był na bieżąco aktualizowany o informacje o postępie prac. Powstała też jego angielska wersja językowa, której celem było dotarcie z informacją o projekcie do interesariuszy z krajów ościennych. W dniu otwarcia konsultacji społecznych uruchomiono dedykowaną zakładkę ze szczegółowymi informacjami na temat procesu konsultacji. Znalazły się tam między innymi: informacje ogólne, dokumenty do konsultacji - projekty aktualizowanych PZRP, zakładka poświęcona zgłaszaniu uwag i wniosków do aPZRP/PZRP - formularze oraz podstrona dotycząca spotkań konsultacyjnych. Ta część była stale aktualizowana o nowości i zmiany, były w nim też uruchamiane formularze zgłoszeniowe na spotkania konsultacyjne oraz publikowane materiały – prezentacje oraz uzgodnione odpowiedzi na pytania zadane na czacie spotkań. Przygotowano również banery „Stop Powodzi”, które były zamieszczone na stronie głównej PGW WP oraz na stronach RZGW. Informacja o stronie była też zamieszczona na stronach Ministerstwa Infrastruktury. Linki, które prowadziły na www.stoppowodzi.pl wpływały pozytywnie na organiczne pozycjonowanie serwisu w przeglądarkach. Regularna aktualizacja serwisu oraz publikowanie treści z linkami do strony projektu również poprawiały pozycję strony w przeglądarkach. Na stronie uruchomiono również podstronę „materiały do pobrania”, gdzie regularnie publikowano najnowsze lub dodatkowe dokumenty związane z aPZRP/PZRP, prezentacje ze spotkań konsultacyjnych, relacje z konferencji merytorycznych oraz materiały wspierające – banery, broszurę, plakaty. Na stronie projektu znalazły się też przygotowane w ramach działań informacyjno-promocyjnych filmy. Informacje i materiały dotyczące kampanii edukacyjnej, zgłoszone podczas konsultacji społecznych uwagi i wnioski do projektów planów wraz z uzgodnionymi odpowiedziami oraz inne aktualne informacje są publikowane na stronie www.stoppowodzi.pl. Kampania z ambasadorem projektu Działania informacyjno-promocyjne podczas konsultacji społecznych wspierał także ambasador projektu – Karol Wójcicki. Wspólnie z ambasadorem przygotowano i nagrano filmy informujące oraz wspierające proces konsultacji. Spoty „Oni już nie boją się powodzi”, „Co robić podczas powodzi?”, „Razem powiedzmy Stop Powodzi”, „Dlaczego aktualizacja PZRP jest dla nas ważna?” oraz „Ciekawe co dzieci wiedzą o powodzi?”, łącznie 10 filmów. Wszystkie zostały opublikowane na profilu PGW WP na portalu społecznościowym, kanale serwisu internetowego PGW WP oraz stronie projektu. Łączna ilosć wyświetleń filmu na profilu PGW WP na portalu społecznościowym to ponad 33 000. Ambasador projektu wziął także udział w dwóch konferencjach – otwierającej projekt, która odbyła się 23 czerwca 2020 r. oraz podsumowującej konsultacje społeczne aPZRP i IIaPGW, która odbyła się w dniach 17-18 listopada 2021 r. Kampania z ambasadorem trwała do końca marca 2022 r. Konferencje merytoryczne W ramach projektu Stop Powodzi zostały zorganizowane 4 ogólnopolskie konferencje merytoryczne na temat projektu aktualizacji PZRP, w tym wspólna konferencja podsumowująca konsultacje społeczne dwóch projektów prowadzonych przez PGW WP – aPZRP i IIaPGW. W związku z sytuacją epidemiczną i obowiązującymi obostrzeniami wszystkie konferencje ogólnopolskie odbyły się w formule online. Celem wszystkich wydarzeń było przedyskutowanie w gronie ekspertów merytorycznych aspektów projektów. W czasie spotkań omówiono między innymi podejście metodyczne do opracowania aktualizacji PZRP, korzyści płynące z realizacji PZRP, rolę administracji rządowej, w tym PGW WP, czy analizy rozkładu ryzyka przestrzennego oraz podejście do analiz ekonomicznych. Na ostatniej konferencji podsumowano konsultacje społeczne obu projektów, w czasie jej trwania odbyły się dedykowane projektom panele dyskusyjne, na których uczestnicy mogli zadawać pytania ekspertom. Do udziału w spotkaniach zaproszeni zostali interesariusze reprezentujący ministerstwa, instytucje centralne i regionalne, jednostki samorządu terytorialnego oraz środowiska naukowe i organizacje pozarządowe. Na spotkaniach, na których padły pytania od uczestników, w ostatnim bloku została przeprowadzona dyskusja, podczas której prelegenci i eksperci udzielali szczegółowych informacji na zagadnienia i pytania od uczestników. Na pytania wymagające głębszej analizy odpowiedzi zostały udzielone drogą mailową. Ze względu na stan epidemiczny konferencje zostały zorganizowane z transmisją online, bez stacjonarnego udziału interesariuszy. W związku z możliwościami technicznymi nie było ograniczenia ilość uczestników. Łącznie w czterech konferencjach udział wzięło 1506 osób. Wszystkie prezentacje z przeprowadzonych konferencji udostępnione zostały na stronie projektu Stop Powodzi w zakładce „Do pobrania”. Konferencjom merytorycznym towarzyszyły konferencje prasowe, gdzie przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury i PGW WP udzielali odpowiedzi na pytania dziennikarzy. Na każde spotkanie z mediami przygotowane zostały komunikaty prasowe na temat projektu aktualizacji PZRP. Kampania w Internecie W celu zwiększenia zainteresowania konsultacjami społecznymi PZRP/aPZRP oraz konsultowanymi dokumentami przeprowadzono kampanię banerową w Internecie z przekierowaniem zainteresowanych osób na stronę projektu www.stoppowodzi.pl. Efektem kampanii był 1 milion odsłon. Natomiast na www.portalkomunalny.pl przygotowany został i opublikowany film – wywiad na temat projektu i konsultacji społecznych z PGW WP. Publikacje w prasie ogólnopolskiej i lokalnej oraz branżowej Proces konsultacji społecznych aktualizacji PZRP został rozpoczęty publikacją obwieszczenia oraz publikacjami w prasie ogólnopolskiej. W celu zwiększenia dotarcia do wyznaczonych grup docelowych zdecydowano, że publikacje będą ukazywały się na nośnikach drukowanych oraz w wersjach cyfrowych dzienników. Adresatami działań w mediach był ogół społeczeństwa (publikacje ogólnopolskie) oraz społeczności lokalne (publikacje lokalne). Płatne publikacje w prasie ogólnopolskiej (Dziennik Gazeta Prawna, Super Express oraz portal naszemiasto.pl) miały na celu informowanie o odbywających się spotkaniach konsultacyjnych w całym kraju. Poza publikacjami w mediach ogólnopolskich i lokalnych, treści na temat projektu regularnie pojawiały się w prasie branżowej. Były one przygotowane wspólnie z ekspertami i bardziej szczegółowo opisywały projekt. Artykuły, które pojawiły się w periodykach w wersji papierowej i elektronicznej, miały formę obwieszczeń, tekstów informacyjnych, wywiadów, notek informujących o przedłużeniu konsultacji. Teksty na temat procesu konsultacji społecznych projektu aktualizacji PZRP pojawiły się w następujących tytułach (także tych branżowych) o ogólnopolskim zasięgu: • Gospodarka Wodna; • Energetyka Wodna – wydanie międzynarodowe; • Rzeczpospolita (wydanie online); • Rzeczpospolita (wydanie papierowe); • Dziennik Gazeta Prawna; • Super Express; • PortalKomunalny.pl; • Teraz-Srodowisko.pl; • Portal Nasze Miasto (skupiający 524 tytuły). Przez cały czas trwania konsultacji społecznych na portalu naszemiasto.pl był aktualizowany artykuł informujący o spotkaniach konsultacyjnych dla poszczególnych dorzeczy. Ważnym elementem kampanii społecznej były także publikacje w prasie lokalnej, które pozwoliły skutecznie dotrzeć do odbiorców zainteresowanych konsultacjami dotyczącymi konkretnego dorzecza. Oprócz artykułów opublikowanych na łamach wersji drukowanej, zrealizowano także internetową kampanię banerową kierującą do formularza rejestracyjnego na spotkania konsultacyjne w poszczególnych miastach. Artykuł o konsultacjach społecznych dla obszaru dorzecza Łaby został opublikowany w Gazecie Wrocławskiej, a kampania banerowa na stronie internetowej periodyku. Kampania ambient Podczas konsultacji społecznych aPZRP/PZRP działania informacyjno-promocyjne skierowane zostały także do młodzieży szkolnej i studentów. W tym celu ogłoszono i przeprowadzono konkurs na projekt graficzny muralu Stop Powodzi. Jego hasłem przewodnim było hasło kampanii „W trosce o Twoje bezpieczeństwo”. Zwycięski projekt, wyłoniony przez jury z udziałem PGW WP, był przez trzy miesiące eksponowany we Wrocławiu – mieście, które najbardziej ucierpiało w trakcie powodzi tysiąclecia w 1997 r. O konkursie informowano w mediach społecznościowych PGW WP, prowadzono mailingi do szkół, przygotowano dodatkową publikację na portalu naszemiasto.pl o bardzo dużym zasięgu oraz prowadzono działania na specjalnie dedykowanej konkursowi podstronie projektu. Przygotowano film z powstania muralu, w którym udział wzięła laureatka konkursu. Spot był promowany na profilu PGW WP na portalu społecznościowym i dotarł do prawie 65 000 użytkowników. Podcast Wśród działań zaplanowanych w media planie znalazł się również podcast, który został opracowany na potrzeby projektu aPZRP/PZRP. Było to działanie mające na celu przedstawienie projektu aPZRP/PZRP jeszcze w inny sposób. Zdecydowano się na nagranie wypowiedzi przedstawicieli PGW WP i pracujących przy projekcie aPZRP/PZRP ekspertów. Celem produkcji było opowiedzenie o projekcie aPZRP/PZRP i udostępnienie publikacji na dedykowanych podcastom platformach. Podcast został opublikowany na stronie projektu aPZRP/PZRP, na kanale serwisu internetowego PGW WP, w mediach społecznościowych PGW WP oraz na dedykowanych platformach. Kampania edukacyjna Kampania edukacyjna towarzysząca prowadzonym działaniom informacyjno-promocyjnym Stop Powodzi została skierowana do dzieci, młodzieży oraz studentów. Dotarcie do tych grup było również istotne z punktu widzenia informowania społeczeństwa o PZRP. Działania prowadzone były na dwóch poziomach edukacyjnych: podstawowym oraz ponadpodstawowym i wyższym. To ważne, aby tematyka zarządzania ryzykiem powodziowym pojawiała się w ramach programów nauczania, aby świadomość zagrożenia powodzią budować od najmłodszych lat. W ramach kampanii edukacyjnej przygotowano grę strategiczną online dla dzieci, która została umieszczona na serwerze PGW WP, z dostępem ze strony internetowej Stop Powodzi. Broszura informacyjna i plakat na temat konsultacji społecznych. W ramach działań komunikacyjnych projektu aPZRP oraz opracowania PZRP opracowano również broszurę informacyjną na jego temat. Jej treść była opracowana na podstawie danych eksperckich, ale przygotowana prostym i zrozumiałym językiem. Broszura omawiała metodykę aPZRP/PZRP, obszary problemowe oraz prezentowała przykładowe propozycje działań technicznych i nietechnicznych w obszarach dorzeczy. Była materiałem wspierającym proces konsultacji społecznych. Została wydrukowana na początku procesu konsultacji i rozdystrybuowana do punktów informacyjnych zorganizowanych w jednostkach PGW WP w całej Polsce. Jej wersja elektroniczna była również dostępna na stronie projektu aPZRP/PZRP w zakładce materiały do pobrania. Przygotowano także wersję angielską dla interesariuszy z państw ościennych. Filmy na temat projektu aPZRP/PZRP Na potrzeby kampanii Stop Powodzi wyprodukowane zostały 3 filmy: 2-minutowy film fabularny oraz jego 30-sekundowa wersja (spot TV), film ekspercki na temat projektu aPZRP/PZRP oraz film edukacyjno-instruktażowy (animacja). Film fabularny „Nasz przyjaciel” został opublikowany na kanale serwisu internetowego PGW WP, a spot został wyemitowany w telewizji o zasięgu ogólnopolskim. W celu dotarcia z ekspercką informacją na temat projektu aPZRP/PZRP, wyprodukowano także drugi film „Wszystko co powinniście wiedzieć o powodzi” z udziałem ekspertów PGW WP oraz ekspertów pracujących przy projekcie. Film został opublikowany w serwisie internetowym PGW WP oraz na stronie projektu aPZRP/PZRP. Aby ułatwić udział w konsultacjach społecznych aPZRP/PZRP przygotowano także animację wraz z częścią instruktażową, dotyczącą wypełniania formularza zgłaszania uwag oraz wniosków do konsultowanych dokumentów. Wszystkie filmy były prezentowane w przerwach spotkań konsultacyjnych. Konferencje prasowe Spotkaniom konsultacyjnym oraz konferencjom ogólnokrajowym towarzyszyły konferencje prasowe (również ze względów epidemicznych przeprowadzone online), które były organizowane w dniu spotkania konsultacyjnego przed jego rozpoczęciem. Były one dedykowane dla dziennikarzy oraz redaktorów zarówno ogólnopolskich jak i lokalnych mediów. Celem spotkań z dziennikarzami było przekazanie do mediów informacji o opracowywanych PZRP i opracowywanych aPZRP. Informacje przekazywane do mediów dotyczyły lokalnych rozwiązań i działań zaproponowanych w projekcie aPZRP/PZRP. Miejsca i terminy konferencji prasowych w obszarze dorzecza Łaby przedstawiono na rysunku 19. 11.5 PODSUMOWANIE KAMPANII INFORMACYJNO- PROMOCYJNEJ Kampania informacyjno-promocyjna dotycząca projektów PZRP oraz projektów aPZRP była zróżnicowana i wielowątkowa. Wynikało to ze złożoności samego projektu, dużej liczby tematów do podjęcia w oraz z szerokiej i zróżnicowanej grupy docelowej. Realizacja wszystkich działań z zakresu konsultacji, komunikacji, informacji i promocji zagwarantowała dotarcie do wszystkich określonych w projekcie grup docelowych, o czym może świadczyć ilość przesłanych uwag oraz frekwencja na spotkaniach konsultacyjnych i konferencjach merytorycznych. Odpowiednie przygotowanie prezentowanych informacji, czytelność przekazu i nowoczesne rozwiązania przyjęte przy realizacji zadań oraz szeroki wybór kanałów komunikacji pozytywnie wpłynął na całość procesu konsultacyjnego. Łącznie podczas konsultacji społecznych PZRP dla obszaru dorzecza Łaby zebrano 19 uwag i wniosków, które zostały złożone przez 16 podmiotów. 12. PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO 12.1 PODSTAWY PRAWNE Zasadniczą podstawą prawną przeprowadzenia SOOŚ są przepisy prawa krajowego ustawa OOŚ i wspólnotowego Dyrektywa 2001/42/WE. Prognoza oddziaływania na środowisko jest podstawowym dokumentem sporządzanym dla potrzeb przeprowadzenia SOOŚ. W kontekście funkcji prognozy oddziaływania na środowisko, należy mieć na uwadze cel Dyrektywy 2001/42/WE, wyrażony w art. 1, tj. zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska, przyczynienie się do uwzględniania aspektów środowiskowych w przygotowaniu i przyjmowaniu planów i programów w celu wspierania zrównoważonego rozwoju. Prognoza oddziaływania na środowisko oraz dokument będący przedmiotem SOOŚ wymagają przeprowadzenia konsultacji ze społeczeństwem oraz odpowiednimi organami administracji (art. Dyrektywy 2001/42/WE, art. 54 ustawy OOŚ). Procedura SOOŚ jest zintegrowana z procedurą oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 (art. 55 ust. 2 ustawy OOŚ, art. 6 ust. 3 Dyrektywy Siedliskowej). Formalne ramy dokumentu opracowanej prognozy tworzą przepisy art. 5 Dyrektywy 2001/42/WE oraz art. 51 i 52 ustawy OOŚ, a także uzgodniony z właściwymi organami zakres i stopień szczegółowości informacji wymaganych w prognozie oddziaływania na środowisko, czyli dla prognozy i projektu PZRP dla obszaru dorzecza Łaby z Małopolskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Krakowie oraz Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska. Przeprowadzenie SOOŚ stanowi uregulowaną prawnie procedurę, której celem jest przeprowadzenie merytorycznej analizy ocenianego dokumentu PZRP w zakresie: • analizy zgodności ocenianego dokumentu z celami ochrony środowiska ustanowionymi na szczeblu regionalnym, krajowym i międzynarodowym; • identyfikacji stanu tych elementów środowiska, w przypadku których istnieje potencjalny wpływ związany z realizacją ustaleń wynikających z ocenianego dokumentu; • analizy środowiskowych skutków wdrożenia ustaleń ocenianego dokumentu (PZRP); • analizy racjonalnych rozwiązań alternatywnych oraz zaproponowanie działań mających na celu zapobieganie, ograniczanie i kompensowanie negatywnych oddziaływań na środowisko; • zaproponowania sposobów monitorowania skutków stosowania ocenianego dokumentu strategicznego pod kątem ochrony środowiska. Prognoza oddziaływania na środowisko została dostosowana do skali i szczegółowości dokumentu strategicznego będącego podstawą oceny, a tym samym przeprowadzone wnioskowania dotyczą oddziaływań zidentyfikowanych w zakresie możliwym do oceny na tym etapie planowania. Ustalenia projektu prognozy zostały poddane konsultacjom społecznym. Za przeprowadzenie procesu konsultacji społecznych SOOŚ dla projektu PZRP i projektu prognozy oceny oddziaływania na środowisko odpowiedzialny był Prezes PGW WP. 12.2 POSUMOWANIE UDZIAŁU SPOŁECZEŃSTWA W STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO Konsultacje społeczne SOOŚ zostały przeprowadzone w terminie od 15 października 2021 r. do 12 listopada 2021 r. W związku z udziałem społeczeństwa, w wyznaczonym terminie, w tym z uwzględnieniem uwag zgłoszonych w ramach 3 spotkań konsultacyjnych zorganizowanych w ramach procedury SOOŚ, do projektu PZRP dla obszaru dorzecza Łaby zgłoszono łącznie 41 uwagi i wnioski, przy czym do samego projektu PZRP w liczbie 6, a do projektu prognozy 35 uwag. 12.3 USTALENIA PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO 12.3.1 Założenia metodyczne Pierwszym etapem prac nad prognozą była analiza PZRP oraz uwarunkowań prawnych i strategicznych mających znaczenie dla ocenianego dokumentu. Została określona relacja ocenianego dokumentu w stosunku do innych strategii, planów i programów (o zasięgu lokalnym, regionalnym, ponadregionalnym, krajowym oraz wspólnotowym), a także stopień powiązania z przepisami mającymi znaczenie dla zagadnień związanych bezpośrednio z ochroną środowiska, ochroną przyrody, zrównoważonym rozwojem i oddziaływaniem na klimat. Mając na uwadze cel, jakiemu ma służyć PZRP, dokonana została ocena zgodności jego treści z celami środowiskowymi wynikającymi z dokumentów strategicznych i ich projektów dotyczących ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Kolejnym krokiem było pozyskanie informacji o poszczególnych komponentach środowiska z dokumentów źródłowych o charakterze przekrojowym, danych opracowywanych w ramach PMŚ koordynowanego przez służby Inspekcji Ochrony Środowiska oraz danych o formach ochrony przyrody i korytarzach ekologicznych. W odniesieniu do poszczególnych komponentów środowiska sformułowany został opis skutków, które mogą wystąpić w przypadku odstąpienia od realizacji ustaleń PZRP, a następnie opis skutków jego wdrożenia. Ocenę następstw realizacji ustaleń projektu PZRP dokonano z podziałem uwzględniającym wpływ na poszczególne elementy środowiska przyrodniczego i antropogenicznego (w tym na zdrowie ludzi), uwzględniając wzajemne zależności między nimi. Stopień szczegółowości treści prognozy oddziaływania na środowisko jest adekwatny do charakteru i stopnia szczegółowości treści ocenianych dokumentów. Oznacza to, że analizy zostały przeprowadzane zarówno na poziomie typów działań, szczegółowości poszczególnych przedsięwzięć, jak również zostały oparte na identyfikacji kluczowych oddziaływań, jakie mogą wystąpić w związku z praktycznym stosowaniem PZRP. W prognozie zidentyfikowane zostały najbardziej problematyczne obszary (zarówno w rozumieniu przestrzennym, jak i rodzajów działań) z punktu widzenia negatywnych oddziaływań na środowisko. W szczególności uwaga poświęcona została działaniom, dla których w projekcie PZRP wskazane zostało ryzyko kolizji z obszarami Natura 2000 lub też ryzyko negatywnego wpływu na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych przez JCWP. 12.3.2 Analiza odziaływań transgranicznych Dla obszaru dorzecza Łaby potencjalne oddziaływanie transgraniczne zostało zweryfikowane w kontekście inwestycji zlokalizowanych w pobliżu granicy z Republiką Federalną Niemiec i Republiką Czeską. Ponieważ działania wskazane do realizacji w PZRP są działaniami nietechnicznymi, tak więc z uwagi na swój charakter, nie będą przenosiły swoich skutków poza granice Polski. W związku z powyższym nie przewiduje się negatywnego wpływu na środowisko państw sąsiednich. 12.3.3 Przewidywane zmiany środowiska w przypadku braku realizacji ustaleń planu zarządzania ryzykiem powodziowym W prognozie wskazano skutki, jakie wystąpią w odniesieniu do poszczególnych komponentów środowiska w przypadku, gdy dokument nie zostanie wdrożony. Z oczywistych względów nie wystąpią wtedy negatywne oddziaływania realizacji działań. Z drugiej jednak strony wystąpić może szereg negatywnych zmian, związanych z zagrożeniem powodziowym dla społeczeństwa i gospodarki, które również mogą stanowić zagrożenie dla środowiska naturalnego. 12.3.4 Przewidywane zmiany środowiska w przypadku realizacji ustaleń planu zarządzania ryzykiem powodziowym W prognozie przeprowadzono analizę w zakresie prognozowanych oddziaływań projektu PZRP na poszczególne komponenty środowiska. Należy mieć tutaj na uwadze fakt, że projekt Planu nie wskazuje listy konkretnych działań technicznych, a jedynie działania miękkie, nietechniczne. Będą miały one pozytywny wpływ na wszystkie komponenty środowiska, co wynika bezpośrednio z charakteru tych działań, które będą sprzyjać poprawie naturalnej retencji w połączeniu ze zwiększeniem świadomości społecznej, co długofalowo powinno przełożyć się na ogólną poprawę stanu środowiska. Należy jednak pamiętać, że dokument nie zamyka możliwości realizacji innych działań przeciwpowodziowych w dalszej perspektywie czasowej (w ramach aPZRP lub w ramach innych dokumentów dotyczących tematyki ochrony przed powodzią), tym również technicznych, których oddziaływanie na poszczególne komponenty środowiska może być negatywne. Dotyczyć to może w szczególności działań technicznych, związanych z ingerencją w koryta i doliny cieków, w chwili obecnej nie jest jednak możliwa ocena miejsca i zakresu potencjalnych oddziaływań. Niemniej jednak, niezależnie od dokonanej SOOŚ projektu PZRP, działania te przed rozpoczęciem realizacji będą musiały zostać poddane obowiązującym procedurom administracyjnym, których elementem będzie m.in. identyfikacja znaczących oddziaływań na środowisko. 12.3.5 Odziaływania skumulowane Oddziaływania skumulowane rozpatrywane były z jednej strony w kontekście kumulacji poszczególnych działań zaplanowanych w PZRP, zaś z drugiej w kontekście wdrażania ich równolegle z działaniami wynikającymi z innych dokumentów strategicznych (np. PPSS, projektu Programu przeciwdziałania niedoborowi wody). Może to być zarówno kumulacja oddziaływań negatywnych, jak i niwelacja negatywnych oddziaływań inwestycji w wyniku wdrożenia działań prośrodowiskowych. W wyniku realizacji PZRP nie przewiduje się ryzyka wystąpienia znaczącego negatywnego oddziaływania skumulowanego na gleby, powierzchnię ziemi i wody podziemne. Istnieje ryzyko wystąpienia oddziaływań skumulowanych w odniesieniu do obszarów ochrony przyrody. Teoretycznie w prognozie zasygnalizowano możliwość wystąpienia oddziaływań skumulowanych w odniesieniu do obszarów ochrony przyrody. Podkreślono, że skoro oceniany dokument nie przedstawia listy działań technicznych, gdyż zawiera wyłącznie działania nietechniczne, to nie ma możliwości przeprowadzenia racjonalnej i miarodajnej oceny oddziaływań skumulowanych na obszary Natura 2000 lub inny obszar chroniony. 12.3.6 Podsumowanie propozycji rozwiązań mających na celu zapobieganie, ograniczenie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko mogących być rezultatem realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym W prognozie zawarte zostały wytyczne w zakresie rozwiązań ukierunkowanych na unikanie negatywnych oddziaływań, ich minimalizację, jak również na ich kompensację. W pierwszej kolejności należy unikać powstawania negatywnych oddziaływań, zaś w przypadku ich wystąpienia - należy minimalizować ich skalę i skutki. Dopiero po wyczerpaniu możliwości ograniczenia oddziaływania - należy zastosować działania kompensacyjne. Każdy z powyższych kroków powinien być ukierunkowany na konkretne ryzyko oddziaływań środowiskowych oraz poddany ocenie pod kątem adekwatności, skuteczności, wykonalności i trwałości, a także analizie pod względem oddziaływania na środowisko. Należy pamiętać, że jeżeli ochrona elementów przyrodniczych nie jest możliwa, należy podejmować działania mające na celu naprawienie wyrządzonych szkód, w szczególności przez kompensację przyrodniczą. W większości przypadków, przed realizacją działań i przedsięwzięć wskazanych w projekcie PZRP może być wymagane wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz innych rodzajów decyzji, opinii czy postanowień związanych z ochroną środowiska. W trakcie tych postępowań administracyjnych będzie szczegółowo badany wpływ na środowisko, na podstawie, którego zostanie opracowany katalog wiążących wymagań ukierunkowanych na ochronę środowiska. Istniejące przepisy o ochronie środowiska ustanawiają system, w ramach którego indywidualnie rozpatruje się wpływ poszczególnych zamierzeń na środowisko i ocenia się jego akceptowalność, a także ustanawia się indywidualne warunki z zakresu zapobiegania, minimalizowania i kompensowania oddziaływań środowiskowych i ich skutków. Oprócz wskazanego w prognozie katalogu działań mających na celu unikanie i minimalizowanie negatywnych oddziaływań na środowisko, możliwe jest podjęcie systemowego podejścia do nadania ochronie środowiska wysokiej rangi poprzez: • opracowanie dokumentu o charakterze wytycznych dla wykonawców dokumentacji środowiskowych oceniających wpływ na środowisko działań wynikających z PZRP; • dla największych inwestycji opracowanie planu zarządzania środowiskiem – czyli dokumentu zestawiającego między innymi wymagania ochrony środowiska wynikające z decyzji administracyjnych oraz z przepisów. Natomiast odnośnie oddziaływań poszczególnych typów działań inwestycyjnych – w prognozie sformułowano ich katalog i przedstawiono informację o tym, że obecnie w kraju istnieje obszerna literatura obrazująca wiele możliwości unikania, minimalizowania i kompensowania negatywnych oddziaływań na środowisko. 12.4 UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH Na ostatecznej liście działań PZRP dla obszaru dorzecza Łaby znalazło się tylko 1 działanie nietechniczne obejmujące opracowanie koncepcji zabezpieczenia doliny rzeki Klikawy z uwzględnieniem aktualizacji oceny ryzyka powodziowego. Na etapie opracowywania listy działań PZRP dla obszaru dorzecza Łaby nie opracowano żadnych wariantów planistycznych, ponieważ na etapie identyfikacji potencjalnych działań na potrzeby budowy wariantów planistycznych, dostrzeżono pewną rozbieżność w modelu hydraulicznym w zakresie wielkości przepływów prawdopodobnych dla rzeki Klikawy. Potencjalne działania techniczne w OP Klikawa – Kudowa Zdrój, będą mogły być wprowadzone w III cyklu planistycznym PZRP, dopiero po weryfikacji wartości przepływów, zasięgu zalewu oraz przeprowadzeniu oceny efektywności takich działań i ich wpływu na środowisko. Po zakończeniu konsultacji społecznych listę działań uzupełniono o działania analityczne, badawcze i informacyjne wdrażane w całym kraju – o charakterze nietechnicznym. Z powyższych względów w Prognozie nie sformułowano żadnych wariantów alternatywnych na etapie SOOŚ. Działania polegające na sporządzaniu koncepcji, planów i analiz nie powodują negatywnego oddziaływania na środowisko i w związku z tym trudno mówić o alternatywach – stanowią one pierwszy, niezbędny etap planowania zarządzania ryzykiem powodziowym na obszarze objętym danym opracowaniem. Dlatego też nie ma tu możliwości zastosowania jakiegokolwiek rozwiązania alternatywnego, można jedynie wskazywać, aby rezultaty takich prac skupiały się przede wszystkim na działaniach zapewniających równolegle ograniczanie strat powodziowych i poprawę stanu środowiska przyrodniczego. Należy również podkreślić, że ewentualne działania alternatywne powinny zostać bezwzględnie przeanalizowane w późniejszym okresie. Dla każdej z inwestycji zaproponowanych w ramach wyników działania, które znalazło się na liście ostatecznej w tym dorzeczu tj. koncepcji zabezpieczenia doliny rzeki Klikawy z uwzględnieniem aktualizacji oceny ryzyka powodziowego. 12.5 SPOSÓB UWZGLĘDNIENIA W PLANIE ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM OPINII WŁAŚCIWYCH ORGANÓW W ramach SOOŚ, w trybie art. 54 ust. 1 ustawy OOŚ, stanowisko zajęły właściwe organy administracji publicznej wskazane w art. 57 i 58 ustawy OOŚ, tj.: Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska oraz Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu. Stanowiska ww. organów zostało poddane analizie pod względem prawnym i środowiskowym. Przyczyniły się one do zmodyfikowania treści prognozy oddziaływania na środowisko oraz znalazły przełożenie na ustalenia projektu PZRP będącego przedmiotem SOOŚ. Najważniejszym aspektem wynikającym z procesu opiniowania była kwestia potencjalnego znaczącego wpływu ustaleń projektu PZRP na obszary Natura 2000. W analizowanym obszarze dorzecza ze względu na charakter działania, które znalazło się na liście ostatecznej, nie istnieje ryzyko generowania skutków w postaci znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000. Ewentualne oddziaływania są możliwe do uniknięcia, zminimalizowania lub zrekompensowania. Realizacja ustaleń ocenianego dokumentu nie spowoduje znaczącego negatywnego oddziaływania na cel i przedmiot ochrony obszarów Natura 2000 oraz na inne obszarowe formy ochrony przyrody i na korytarze ekologiczne. Należy jednak podkreślić, że na etapie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko lub zgód i zgłoszeń wodnoprawnych, przeprowadzone zostaną dokładne analizy zgodności z celami chronionych i jednolitych części wód. Jest to słuszne ze względu na fakt, że dla wskazanego w projekcie PZRP działania nie określono dokładnie lokalizacji i charakterystyki przedsięwzięcia, harmonogramu prac, rozwiązań minimalizujących wpływ na środowisko itp. Zatem jak słusznie wskazuje dokument Prognozy, na etapie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko można zakładać, że dalszej perspektywie czasowej (na etapie aPZRP) może dojść do naruszenia podstawowych zasad ochrony środowiska wymuszających konieczność zastosowania odstępstw określonych w przepisach o ochronie przyrody. Ponadto należy zaznaczyć, że podobne stanowisko przedstawił w swojej opinii Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Biorąc pod uwagę powyższe nie wprowadzono zmian w zakresie kwalifikacji działań z ostatecznej listy działań do typów działań oraz nie wprowadzono zmian w liście działań. 12.6 SPOSÓB UWZGLĘDNIENIA W PLANIE ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM ZGŁOSZONYCH W STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO UWAG I WNIOSKÓW W ramach konsultacji społecznych SOOŚ do projektu PZRP dla obszaru dorzecza Łaby wpłynęło 6 uwag: • uwzględniono 4 uwagi; • wyjaśniono 2 uwagi. Natomiast do projektu Prognozy dla projektu PZRP dla obszaru dorzecza Łaby wpłynęło 35 uwag: • uwzględniono 25 uwag; • nie uwzględniono 1 uwagi; • wyjaśniono 9 uwag. Uwagi i wnioski dedykowane do projektu PZRP dla obszaru dorzecza Łaby dotyczyły wskazań dla zmian redakcyjnych ujednolicających zapisy dokumentów (dot. opisu zjawiska prędkości przemieszczania się fal powodziowych) oraz zmian redakcyjnych porządkujących i usprawniających treść bez wpływu na zakres przedmiotowy oraz cele określone w PZRP. W obrębie zgłoszonych uwag odnoszono także do braku opisu współpracy międzynarodowej w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym, czy konieczności uwzględnienia wpływu działań przeciwpowodziowych na warunki techniczne infrastruktury kolejowej. 12.7 PROPOZYCJA DOTYCZĄCA METOD I CZĘSTOTLIWOŚCI PRZEPROWADZANIA MONITORINGU SKUTKÓW REALIZACJI POSTANOWIEŃ DOKUMENTU NA ŚRODOWISKO Metodyka skutków realizacji PZRP w zakresie oddziaływania na środowisko skupiona jest na typach działań i działaniach listy ostatecznej, ujętych w kategorie przedsięwzięć. Monitoring zaproponowany w ramach SOOŚ zakłada analizy identyfikacji i oceny skutków (pozytywnych i negatywnych) tych działań na poszczególne elementy środowiska. Ponieważ, projekt PZRP dla obszaru dorzecza Łaby nie wskazuje listy konkretnych działań technicznych, a jedynie jedno działanie koncepcyjne oraz zestaw działań horyzontalnych nietechnicznych, trudno wskazać konkretne zakresy monitoringu skutków realizacji. PZRP dla obszaru dorzecza Łaby nie zamyka możliwości realizacji działań inwestycyjnych (technicznych), w następnym cyklu planistycznym (przy aPZRP). W samej w koncepcji planowanego działania potencjalnie mogą zostać zaplanowane zarówno działania nietechniczne, jak i techniczne. Wobec powyższego monitoring powinien wykazywać po pierwsze rezultat realizacji działania nietechnicznego oraz także fakt zawartych w koncepcji wskazań do przyszłych działań technicznych. Jednocześnie należy uwzględnić miejsce na możliwość wystąpienia w przyszłości a obecnie trudnych do przewidzenia, szczególnych sytuacji (w tym oddziaływania sił niezależnych) wpływających na ryzyko powodziowe oraz na stan środowiska. Sytuacje te powinny być także wykazywane i opisywane w ramach monitoringu skutków środowiskowych realizacji działań PZRP. Pod uwagę należy brać także możliwość wystąpienia oddziaływań transgranicznych czy skumulowanych. W ramach metod analizy skutków środowiskowych realizacji Planu bazowym elementem analizy powinna być analiza stanu wyjściowego środowiska (w rozbiciu na jego elementy), określonego przed rozpoczęciem realizacji nowych działań i przedsięwzięć zaplanowanych w PZRP. Analiza stanu wyjściowego środowiska to pierwszy mierzalny zbiór danych do weryfikacji konsekwencji środowiskowych realizacji Planu. Pierwszy i najszerszy horyzont czasowy ma monitoring związany z podsumowaniem II cyklu planistycznego, tj. okresu 2022-2027. Regulacje w tym zakresie ustalane są cyklicznością aPZRP. Dla wypełnienia obowiązku sprawozdawczości prowadzonej na szczeblu rządowym i lokalnym zastosowanie mają przepisy ustawy - Prawo wodne, tj.: a) przygotowanie informacji o gospodarowaniu wodami w zakresie realizacji PZRP oraz PPSS, jak również stanu ochrony ludności i mienia przed powodzią i suszą przedkładanej Sejmowi przez ministra właściwego w sprawach gospodarki wodnej, zgodnie z art. 353 ust. 2 pkt 6 i 7 ustawy - Prawo wodne, w okresach co dwa lata nie później niż do 31 sierpnia; b) roczne sprawozdania z realizacji działań PZRP przez instytucje przypisane w PZRP do realizacji działań, zgodnie z art. 328 ustawy - Prawo wodne, w ramach prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej monitoringu działań PZRP; c) sprawozdania PGW WP z działalności za rok poprzedni, przedkładane ministrowi właściwemu w sprawach gospodarki wodnej, w trybie art. 240 ust. 14 ustawy - Prawo wodne, w terminie do 30 czerwca roku następnego; d) roczne sprawozdania z działań podejmowanych na terenie powiatu, przedkładane radzie powiatu przez kierownika nadzoru wodnego w trybie art. 250 ust. 10 i 11 ustawy - Prawo wodne, w terminie do końca drugiego kwartału roku następującego po roku, którego dotyczy to sprawozdanie; e) monitoring PZRP (zgodnie z ustawą - Prawo wodne w ramach prac nad opracowaniem przeglądu PZRP z poprzedniego cyklu, monitoringu działań PZRP oraz monitoringu skutków realizacji planów na środowisko - zgodnie z ustawą OOŚ). Z punktu widzenia monitorowania skutków dla środowiska realizacji poszczególnych działań PZRP, istotne znaczenie będą miały zakresy monitoringu elementów środowiska związane z badaniem stanu rzek oraz obserwacją elementów oceny stanu wód powierzchniowych i podziemnych. Elementem składowym bardzo ważnym dla monitoringu skutków realizacji PZRP na środowisko jest ocena stanu siedlisk przyrodniczych w zakresie oceny potencjalnych skutków dla tego komponentu środowiska. Przedmiotowy element składowy należy pozyskać z PMŚ realizowanego przez GIOŚ. Monitoring przyrodniczy prowadzony przez GIOŚ wynika z przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody, która implementuje przepisy Dyrektywy Siedliskowej oraz Dyrektywy 2009/147/WE. Monitoring skutków realizacji postanowień PZRP w zakresie oddziaływania na środowisko wymaga koordynacji z: 1. danymi monitoringu powodzi; 2. uwarunkowaniami podanymi przez organy współdziałające wskazane w art. 173 ust. 24 ustawy - Prawo wodne; 3. danymi wynikającymi z monitoringu realizacji aPGW (IIaPGW), planów utrzymania wód oraz sprawozdawczości dotyczącej tych dokumentów planowania w gospodarowaniu wodami; 4. danymi wynikającymi z planów zarządzania kryzysowego oraz sprawozdań końcowych z działań podejmowanych w związku z zarządzaniem kryzysowym, sporządzanych na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym; 5. monitoringiem zmian w zakresie prawa polskiego oraz prawa UE dotyczącego powodzi. 13. WYKAZ ORGANÓW WŁAŚCIWYCH W SPRAWACH ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Art. 163 ust. 1 ustawy - Prawo wodne stanowi, że ochrona przed powodzią jest zadaniem PGW WP oraz organów administracji rządowej i samorządowej. Równocześnie mówiąc o ochronie ludzi i mienia przed powodzią podkreśla się w nim m.in. rolę kształtowania zagospodarowania przestrzennego, ochrony i odtwarzania systemów naturalnej i sztucznej retencji wód czy systemu ostrzegania przed powodzią. Ochrona przed powodzią leży w kompetencjach wielu instytucji, a zakres ich odpowiedzialności definiują akty prawne, z których najważniejsze, to wspomniana wyżej ustawa - Prawo wodne, ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2022 r. poz. 135, 655 i 1504), ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawa z dnia 8 marca 1990 r o samorządzie gminnym. Poniżej opisano rolę głównych instytucji zaangażowanych w ochronę przed powodzią w kraju (stan prawny na listopad 2021 r.). Niniejszy rozdział opracowano na podstawie Raportu z organów właściwych i jednostek zarządzających dla Dyrektywy Powodziowej na podstawie art. 3 dyrektywy 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim, Warszawa, 2020. 13.1 ORGANY WŁAŚCIWE DO WDRAŻANIA DYREKTYWY POWODZIOWEJ Organami właściwymi w sprawach związanych z wdrażaniem Dyrektywy Powodziowej tzn. tymi, które są odpowiedzialne za opracowanie dokumentów planistycznych wymaganych Dyrektywą Powodziową lub uczestniczą w procesie ich uzgadniania, są: • minister właściwy do spraw gospodarki wodnej; • Prezes PGW WP; • minister właściwy do spraw gospodarki morskiej; • dyrektorzy urzędów morskich; • minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej; • minister właściwy do spraw transportu; • wojewodowie. Minister Infrastruktury Minister Infrastruktury kieruje działami administracji rządowej: transport, żegluga śródlądowa, gospodarka morska i gospodarka wodna zgodnie z zakresem działania określonym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. z 2021 r. poz. 937). Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, zgodnie z art. 353 ust. 1 ustawy - Prawo wodne jest naczelnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach gospodarowania wodami, w tym zarządzania ryzykiem powodziowym. Zgodnie zaś z art. 356 ust. 1 tej ustawy nadzoruje on PGW WP. Przepisy ustawy - Prawo wodne zgodnie z art. 3 i 4 mają zastosowanie do wód śródlądowych, morskich wód wewnętrznych, jak również do wód morza terytorialnego m.in. w zakresie ochrony przed powodzią. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej sprawuje, zgodnie z art. 38 ust 2 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 457, 1079, 1250, 1604 i 2185) nadzór nad działalnością dyrektorów urzędów morskich. Kompetencje i terytorialny zakres działania organów administracji morskiej określa ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej. Na podstawie art. 42 ust. 2 tej ustawy do organów administracji morskiej należy m.in. wykonywanie zadań w dziedzinie ochrony przed powodzią zgodnie z przepisami ustawy - Prawo wodne. Prezes PGW WP Prezes PGW WP kieruje działalnością PGW WP, które działa na podstawie przepisów ustawy - Prawo wodne i rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie nadania statutu Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie (Dz. U. poz. 2506). Zgodnie z art. 239 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, PGW WP jest państwową osobą prawną w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634, z późn. zm.)). Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy - Prawo wodne Prezes PGW WP pełni funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185) w stosunku do dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej, w sprawach określonych ustawą - Prawo wodne. Wojewoda Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 8 ustawy - Prawo wodne, wojewoda jest organem właściwym w sprawach gospodarowania wodami. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, wojewoda jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie. Zgodnie z art. 22 pkt 3 ww. ustawy, wojewoda dokonuje oceny stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego województwa, opracowuje plan operacyjny ochrony przed powodzią oraz ogłasza i odwołuje pogotowie i alarm przeciwpowodziowy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 8 ustawy - Prawo wodne, uwzględniając trójstopniowy podział terytorialny państwa na podstawie art. 4 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. poz. 603 i 656, z 1999 r. poz. 1182 oraz z 2001 r. poz. 497) organem właściwymi na obszarze dorzecza Łaby jest Wojewoda Dolnośląski. 13.2 ROLA I POWIĄZANIE ORGANÓW ODPOWIEDZIALNYCH ZA WDRAŻANIE DYREKTYWY POWODZIOWEJ Każdy z organów pełni odmienną rolę we wdrażaniu Dyrektywy Powodziowej. Organy te są również powiązane między sobą. Naczelnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach gospodarowania wodami, w tym zarządzania ryzykiem powodziowym, jest minister właściwy do spraw gospodarki wodnej, który nadzoruje PGW WP. Nadaje PGW WP, w drodze rozporządzenia, statut określający strukturę i organizację, uwzględniając zakres zadań jednostek organizacyjnych PGW WP i ich obszar działania, potrzebę racjonalnego wykorzystania środków publicznych oraz podział hydrograficzny kraju. Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej: • zatwierdza WORP i podaje do publicznej wiadomości przez umieszczenie jej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej; • zatwierdza MZP i MRP i podaje do publicznej wiadomości przez umieszczenie ich na stronie Biuletynu Informacji Publicznej; • podaje do publicznej wiadomości w celu zgłoszenia uwag, projekty PZRP, zapewniając aktywny udział wszystkich zainteresowanych stron; • podejmuje działania mające w celu zapewnienie koordynacji na poziomie międzynarodowych obszarów dorzeczy; • przyjmuje, w drodze rozporządzenia, PZRP oraz ich aktualizacje; • w drodze rozporządzenia określa, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji oraz ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej, wymagania dotyczące opracowywania MZP i MRP oraz ich skali; • udostępnia Komisji Europejskiej przeglądy oraz aktualizacje: WORP, MZP i MRP oraz PZRP; • monitoruje realizację działań zawartych w PZRP. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej jest naczelnym organem administracji morskiej i sprawuje nadzór nad działalnością dyrektorów urzędów morskich. Do organów administracji morskiej należą m.in. sprawy z zakresu administracji rządowej związane z ochroną przed powodzią od strony wód morskich zgodnie z ustawą - Prawo wodne. Powyższe organy administracji morskiej sporządzają dokumenty planistyczne wynikające z Dyrektywy Powodziowej w zakresie powodzi od strony morza. Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej: • przygotowuje projekt WORP od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych i przekazuje PGW WP; • przygotowuje projekty PZRP od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych i przekazuje PGW WP; Minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej uzgadnia projekt WORP oraz projekty PZRP w zakresie dotyczącym śródlądowych dróg wodnych. Minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej: • uzgadnia projekt WORP; • uzgadnia projekty PZRP w zakresie dotyczącym śródlądowych dróg wodnych. Minister właściwy do spraw transportu: • uzgadnia projekty PZRP, sporządzone przez PGW WP; • uzgadnia projekty PZRP w zakresie infrastruktury transportowej. PGW WP jest państwową osobą prawną w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Prezes PGW WP pełni funkcję organu wyższego stopnia w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów RZGW, w sprawach określonych ustawą - Prawo wodne. PGW WP sporządzają projekty WORP, MZP, MRP i PZRP oraz ich aktualizacje. Natomiast minister właściwy do spraw gospodarki wodnej zatwierdza powyższe dokumenty planistyczne wynikające z Dyrektywy Powodziowej. Prezes PGW WP: • przygotowuje projekt WORP oraz jego aktualizacje; • przekazuje projekt WORP do zaopiniowania wojewodom oraz do uzgodnienia ministrowi właściwemu do spraw żeglugi śródlądowej w zakresie dotyczącym śródlądowych dróg wodnych; • przygotowuje projekty MZP i MRP oraz ich aktualizacje w uzgodnieniu z właściwymi wojewodami; • przygotowuje projekty PZRP oraz ich aktualizacje w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw transportu w zakresie infrastruktury transportowej, z właściwymi wojewodami oraz po zasięgnięciu opinii marszałków województw; • uzgadnia projekty PZRP oraz ich aktualizacje w zakresie dotyczącym śródlądowych dróg wodnych z ministrem właściwym do spraw żeglugi śródlądowej. Dyrektorzy urzędów morskich przygotowują projekty MZP i MRP oraz ich aktualizacje od strony morza, w tym morskich wód wewnętrznych i przekazują je PGW WP. Wojewoda zgodnie z ustawą - Prawo wodne jest jednym z organów właściwych w sprawach gospodarowania wodami, w tym w zakresie ochrony przed powodzią. Uzgadnia projekty MZP i MRP oraz ich aktualizacje oraz PZRP oraz ich aktualizacje, sporządzone przez PGW WP. Jest organem administracji rządowej w województwie. Zapewnia współdziałanie wszystkich organów administracji rządowej i samorządowej działających w województwie i kieruje ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia. Wojewodowie: • opiniują projekty WORP; • uzgadniają projekty MZP i MRP; • uzgadniają projekty PZRP. 13.3 OGRANY ODPOWIEDZIALNE REALIZACJĘ DZIAŁAŃ WYNIKAJĄCYCH Z PLANÓW ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Poniżej zestawiono wszystkie organy odpowiedzialne za wdrażanie działań przewidzianych w PZRP: • minister właściwy do spraw wewnętrznych; • Dyrektor RCB; • Dyrektor IMGW-PIB; • Prezes PGW WP; • dyrektorzy RZGW; • dyrektorzy ZZ • dyrektorzy regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych; • dyrektorzy parków narodowych; • dyrektorzy urzędów morskich; • wojewodowie; • starostowie; • organy wykonawcze gmin; • organy odpowiedzialne za opracowanie/przygotowanie podstaw do realizacji działania. 14. OPIS WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ W ZAKRESIE ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM W oparciu o przepisy art. 354 ust. 4 ustawy - Prawo wodne, Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej wykonuje obowiązki wynikające z umów międzynarodowych dotyczących gospodarki wodnej, których Rzeczpospolita Polska jest stroną. Obszar dorzecza Łaby, o całkowitej powierzchni wynoszącej 148 268 km, obejmuje zasięgiem terytorium 4 państw, tj.: Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Republika Austriacka, Rzeczypospolita Polska. Ponad 99% powierzchni obszaru dorzecza znajduje się w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Federalnej Niemiec. Na terytorium Polski przypada zaledwie 239,8 km, co stanowi 0,16% jego powierzchni. Gospodarką wodną na obszarze dorzecza Łaby, zwłaszcza w kontekście zanieczyszczenia wody, zajmuje się Międzynarodowa Komisja Ochrony Łaby, utworzona na podstawie Umowy o powołaniu Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby, podpisanej w Magdeburgu, w dniu 8 października 1990 r., pomiędzy Republiką Federalną Niemiec, Czeską i Słowacką Republiką Federacyjną oraz Europejską Wspólnotą Gospodarczą (Dz. Urz. UE L 321 z 23.11.1991, str. 25 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 65). Rzeczpospolita Polska i Republika Austrii nie posiadają statusu członka Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby, posiadają jednakże status obserwatora. Od 2002 r. RZGW we Wrocławiu, który jest zarządcą obszaru dorzecza Łaby na terytorium Polski, bierze udział w pracach grup roboczych, między innymi pod kątem wdrażania przepisów Unii Europejskiej. Ponadto Polska współpracuje z Republiką Czeską w ramach umowy dwustronnej. Umowy o współpracy w Międzynarodowym Obszarze Dorzecza Łaby Współpraca czesko – polska W dniu 8 października 1990 roku została podpisana umowa o powołaniu Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby. Umowa weszła w życie z dniem 13 sierpnia 1993 roku. Strony ustanawiające, czyli Republika Federalna Niemiec, Czeska i Słowacka Republika Federacyjna oraz Europejska Wspólnota Gospodarcza wyraziły w ten sposób swoje dążenie do polepszenia właściwości tej ważnej rzeki europejskiej z myślą o środowisku naturalnym i człowieku w nim żyjącym. W ramach Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby działają grupy na różnym szczeblu szczegółowości. Grupą nadrzędną jest Międzynarodowa Grupa Koordynacyjna - ICG WFD, która spotyka się raz w roku na posiedzeniu plenarnym i dokonuje przeglądu i podsumowania prac w poszczególnych grupach roboczych. Platformę współpracy stanowi Polsko - Czeska Komisja ds. Wód Granicznych. Strony powołują Przewodniczącego, Sekretarza oraz Członków Delegacji. Po stronie polskiej przewodnictwo w Komisji pełni przedstawiciel ministerstwa właściwego ds. gospodarki wodnej (Ministerstwa Infrastruktury), w randze dyrektora departamentu lub jego zastępcy. W skład organów współpracy wchodzi PGW WP, w tym RZGW WP w Gliwicach oraz we Wrocławiu, IMGW-PIB, WIOŚ w Katowicach oraz Komenda Główna Straży Granicznej. Rolą Komisji jest dbałość o realizację współpracy zgodnie z zasadami ustanowionymi w Umowie. Raz w roku Komisja dokonuje przeglądu aktualnego stanu prac, odbiera sprawozdania z działalności grup roboczych oraz zatwierdza plany pracy na następny okres rozliczeniowy. Współpraca podzielona jest na pięć obszarów i realizowana jest przez cały rok w ramach polsko - czeskich Grup Roboczych, podczas wspólnych prac, narad i spotkań ekspertów. • Grupa Robocza ds. przygotowań koncepcji inwestycyjnych, z zakresu ochrony przeciwpowodziowej; • Grupa Robocza ds. hydrologii, hydrogeologii i osłony przeciwpowodziowej, zajmująca się zadaniami z zakresu monitoringu hydrologicznego i meteorologicznego oraz wymianą danych i informacji hydrologicznych, meteorologicznych i hydrogeologicznych; • Grupa Robocza ds. regulacji przygranicznych cieków, zaopatrzenia w wodę i melioracji terenów przygranicznych odpowiedzialna m.in. za opiniowanie projektów budowlanych i innych przedsięwzięć inwestycyjnych o charakterze technicznym, podejmowanych w rejonie przygranicznym. Bezpośrednio współpracuje ze Stałą Polsko-Czeską Komisją Graniczną; • Grupa Robocza ds. ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem, zajmująca się problematyką jakości wód granicznych. Grupa OPZ prowadzi działania na rzecz poprawy stanu wód, poprzez ich monitoring, opiniowanie przedsięwzięć inwestycyjnych w zakresie oczyszczalni ścieków wybudowanych po obu stronach granicy. Grupa sporządza roczną ocenę stanu i jakości granicznych wód powierzchniowych oraz wykazy inwestycji na rzecz poprawy jakości wód granicznych; • Grupa Robocza WFD ustala cele środowiskowe dla JCWP i JCWPd oraz przygotowuje ocenę ryzyka nieosiągnięcia tych celów, aby przedstawić je do ewentualnego odstępstwa. Grupa jest też zobowiązana do wymiany informacji nt. stanu wdrażania programów działań opracowanych na obszarach obu państw oraz przeglądu istotnych problemów gospodarki wodnej. W ramach PZRP przeprowadzono analizę planowanych przedsięwzięć uwzględniającą wymagania ustawy - Prawo wodne w zakresie ustalonym w art. 173 ust. 10–12 ustawy - Prawo wodne. Na obszarze dorzecza Łaby nie przewiduje się podjęcia działań inwestycyjnych, które mogłyby mieć oddziaływanie transgraniczne. O postępach pracy nad PZRP kraje leżące w obszarze dorzecza Łaby były informowane w ramach posiedzeń Komisji Dwustronnych. Ponadto, zgodnie z przepisami Dyrektywy Powodziowej w myśl zasady solidarności, PZRP ustanowione przez poszczególne państwa nie mogą obejmować środków, które poprzez swój zasięg i wpływ w znaczący sposób zwiększają ryzyko powodziowe w górę lub w dół biegu rzeki na terenie innych krajów w tym samym obszarze dorzecza lub zlewni, chyba że środki te skoordynowano i zainteresowane państwa członkowskie znalazły wspólne rozwiązanie (art. 7 ust. 4 Dyrektywy Powodziowej). Założenia zasady solidarności rozwija art. 8 Dyrektywy Powodziowej mówiący m.in., że: • w przypadku międzynarodowego obszaru dorzecza położonego w całości na terytorium Wspólnoty, państwa członkowskie zapewniają koordynację mającą na celu opracowanie jednego międzynarodowego PZRP lub zestawu PZRP skoordynowanych na poziomie międzynarodowego obszaru dorzecza; • w przypadku międzynarodowego obszaru dorzecza rozciągającego się poza terytorium Wspólnoty, państwa członkowskie dokładają starań zmierzających do opracowania jednego międzynarodowego PZRP lub zestawu PZRP skoordynowanych na poziomie międzynarodowego obszaru dorzecza; • w przypadku stwierdzenia przez państwo członkowskie problemu, który wywiera wpływ na zarządzanie ryzykiem powodziowym jego wód i który nie może zostać rozwiązany przez to państwo członkowskie, może ono zgłosić ten problem Komisji i każdemu innemu zainteresowanemu państwu członkowskiemu oraz sformułować zalecania dla jego rozwiązania. Zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne dla obszaru dorzecza, którego część znajduje się na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej, minister właściwy do spraw gospodarki wodnej podejmuje współpracę z właściwymi organami tych państw w celu przygotowania dla międzynarodowego obszaru dorzecza jednego międzynarodowego PZRP albo zestawu PZRP skoordynowanych na poziomie międzynarodowego obszaru dorzecza lub zapewnienia koordynacji w jak największym stopniu na poziomie międzynarodowego obszaru dorzecza PZRP obejmującego obszar dorzecza znajdujący się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach współpracy międzynarodowej strona polska poinformowała państwa ościenne o prowadzeniu aPZRP. W celu zapewnienia koordynacji, komisjom międzynarodowym oraz właściwym ministrom przekazano projekt PZRP dla części obszaru dorzecza Łaby leżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto poinformowano o trwających konsultacjach społecznych projektu PZRP dla ww. obszaru dorzecza. Zaznaczono przy tym, że poddawany konsultacjom społecznym projekt PZRP nie przewiduje realizacji działań, które w jakikolwiek sposób mogłyby by niekorzystnie wpływać na obszary krajów graniczących z Rzeczpospolitą Polską. 15. KOORDYNACJA PRAC NAD PLANEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Z INNYMI DOKUMENTAMI PLANISTYCZNYMI W ZAKRESIE GOSPODARKI WODNEJ 15.1 KOORDYNACJA Z II AKTUALIZACJĄ PLANU GOSPODAROWANIA WODAMI Równolegle do PZRP trwały prace nad opracowaniem IIaPGW na obszarze dorzecza Łaby. RDW stanowi podstawę systemu ochrony wód powierzchniowych a także podziemnych w Polsce oraz w Unii Europejskiej. Kraje członkowskie na mocy RDW zobligowane są do cyklicznego (co 6 lat) opracowania i aktualizacji PGW na obszarach dorzeczy. Celem planów jest dążenie do osiągnięcia lub utrzymania co najmniej dobrego stanu jednolitych części wód i ekosystemów od nich zależnych, poprawy stanu zasobów wodnych, poprawy możliwości korzystania z wód, zmniejszenia presji antropogenicznych i ich wpływu na stan wód. PGW zawierają szereg informacji przyporządkowanych do jednostek planistycznych (jednolite części wód), jednakże w ramach prac nad PZRP dla obszaru dorzecza Łaby w zakresie zapewnienia koordynacji i spójności główna uwaga skupiła się na aspektach związanych z: • osiągnięciem celów środowiskowych; • wskazaniem odstępstw od osiągnięcia celów środowiskowych; • wskazaniem wybranych jednostek planistycznych tworzących rejestr wykazów obszarów chronionych uwzględniający wykaz: obszarów przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie, jednolitych części wód przeznaczonych do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, jednolitych części wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych; • zestawem działań z uwzględnieniem sposobów osiągania ustanawianych celów środowiskowych. Dokument PZRP dla obszaru dorzecza Łaby był koordynowany z przygotowaniem równolegle II aPGW poprzez: • analizę celów, zagrożeń oraz presji określonych w III cyklu planistycznym dla poszczególnych JCWP; • wszystkie zaplanowane działania jako należące do grupy działań nietechnicznych nie zagrażają osiągnięciu celów środowiskowych wyznaczonych w III cyklu planistycznym. Reasumując opracowanie PZRP koordynowane było z II aPGW w zakresie aktualizowanych w III cyklu planistycznym celów środowiskowych, zagrożeń oraz presji poszczególnych JCWP. Zgodnie z przepisami ustawy - Prawo wodne PGW ustalają działania zmierzające do poprawy lub utrzymania dobrego stanu wód na obszarach dorzeczy. W PGW określa się dwa typy działań: działania podstawowe oraz działania uzupełniające. Działania podstawowe są ukierunkowane na spełnienie minimalnych wymogów i obejmują: 1. działania umożliwiające wdrożenie przepisów dotyczących ochrony wód, w szczególności działania służące: • zaspokajaniu obecnych i przyszłych potrzeb wodnych w zakresie zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi; • ochronie siedlisk lub gatunków zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody; • kontroli zagrożeń wypadkami z udziałem substancji niebezpiecznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska; • właściwemu wykorzystaniu osadów ściekowych; • zapobieganiu zanieczyszczeniu wód związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych; • zapewnieniu, żeby nie wystąpił znaczny wzrost stężeń substancji priorytetowych wykazujących tendencję do akumulowania się w osadach lub faunie i florze; 2. działania umożliwiające wdrożenie przepisów dotyczących ochrony wód związane z ocenami oddziaływania przedsięwzięć na środowisko oraz na obszar Natura 2000; 3. działania służące wdrożeniu zasady zwrotu kosztów usług wodnych uwzględniającej wkład wniesiony przez użytkowników wód oraz koszty środowiskowe i koszty zasobowe; 4. działania służące propagowaniu skutecznego i zrównoważonego korzystania z wody w celu niedopuszczenia do zagrożenia realizacji celów środowiskowych; 5. działania prewencyjne, ochronne i kontrolne, związane z ochroną wód przed zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł punktowych i obszarowych; 6. działania uniemożliwiające znaczny wzrost stężeń substancji priorytetowych, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 114 ustawy - Prawo wodne, charakteryzujących się zdolnością do akumulacji, w osadach lub organizmach żywych; 7. działania podejmowane na rzecz optymalizowania zasad kształtowania zasobów wodnych i warunków korzystania z nich, w tym działania na rzecz kontroli poboru wody; 8. ograniczanie poboru wód powierzchniowych i wód podziemnych z uwzględnieniem potrzeby rejestrowania poboru wód powierzchniowych i wód podziemnych oraz rejestrowania ograniczeń poboru; 9. ograniczanie sztucznego zasilania wód podziemnych, które jest dopuszczalne tylko przy założeniu, że dokonywany w tym celu pobór wody powierzchniowej lub wody podziemnej nie zagrozi osiągnięciu celów środowiskowych ustalonych dla wód zasilanych lub zasilających; 10. działania służące eliminowaniu lub ograniczaniu zanieczyszczeń ze źródeł obszarowych, w tym stanowienie przepisów prawa powszechnie obowiązującego; 11. działania służące temu, aby znaczące oddziaływania na stan wód, nieobjęte działaniami wymienionymi w pkt 1–10, zostały poprzedzone przedsięwzięciami zapewniającymi utrzymanie warunków hydromorfologicznych jednolitych części wód na takim poziomie, który umożliwi osiągnięcie wymaganego stanu ekologicznego lub dobrego potencjału ekologicznego, w przypadku sztucznych lub silnie zmienionych jednolitych części wód, z zachowaniem zasady zrównoważonego rozwoju; 12. niewprowadzanie zanieczyszczeń bezpośrednio do wód podziemnych, rozumiane jako wprowadzanie w inny sposób niż przez przesiąkanie przez glebę i podglebie, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w odrębnych przepisach, o ile nie zagrożą one osiągnięciu celów środowiskowych dla JCWPd; 13. działania służące eliminowaniu substancji priorytetowych z wód powierzchniowych oraz stopniowemu ograniczaniu innych zanieczyszczeń, jeżeli mogłyby one zagrozić osiągnięciu celów środowiskowych ustalonych dla tych wód; 14. działania zapobiegające uwalnianiu w znaczących ilościach substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego z instalacji technicznych, a także służące zapobieganiu lub łagodzeniu skutków zanieczyszczeń niedających się przewidzieć, w tym przez stosowanie systemów wczesnego ostrzegania, a w przypadku zaistnienia niedających się przewidzieć okoliczności niezbędne środki dla zredukowania zagrożeń dla ekosystemów wodnych. Należy również pamiętać, że realizacja działań podstawowych nie powinna powodować wzrostu zanieczyszczenia wód morskich, przyczyniać się bezpośrednio ani pośrednio do wzrostu zanieczyszczenia śródlądowych wód powierzchniowych, chyba że byłoby to z korzyścią dla środowiska jako całości. Działania uzupełniające działania podstawowe są ukierunkowane w szczególności na osiągnięcie celów środowiskowych i mogą wskazywać: 1. środki prawne, administracyjne i ekonomiczne niezbędne do zapewnienia optymalnego wdrożenia przyjętych działań; 2. wynegocjowane porozumienia dotyczące korzystania ze środowiska; 3. działania na rzecz ograniczenia emisji; 4. zasady dobrej praktyki; 5. przywracanie i tworzenie terenów podmokłych; 6. działania służące efektywnemu korzystaniu z wody i ponownemu jej wykorzystaniu, przede wszystkim promowanie technologii polegających na efektywnym wykorzystaniu wody w przemyśle i oszczędzających wodę technik nawadniania; 7. przedsięwzięcia techniczne, badawcze, rozwojowe, demonstracyjne i edukacyjne. Cele środowiskowe w PGW określa się dla: • JCWP niewyznaczonych jako sztuczne lub silnie zmienione; • sztucznych i silnie zmienionych JCWP; • JCWPd; • obszarów chronionych. W myśl art. 56 i 57 ustawy – Prawo wodne, celem środowiskowym dla JCWP: • „niewyznaczonych jako sztuczne lub silnie zmienione jest ochrona oraz poprawa ich stanu ekologicznego i stanu chemicznego, tak aby osiągnąć co najmniej dobry stan ekologiczny i dobry stan chemiczny wód powierzchniowych, a także zapobieganie pogorszeniu ich stanu ekologicznego i stanu chemicznego”; • „dla sztucznych i silnie zmienionych JCWP jest ochrona tych wód oraz poprawa ich potencjału ekologicznego i stanu chemicznego, tak aby osiągnąć co najmniej dobry potencjał ekologiczny i dobry stan chemiczny wód powierzchniowych, a także zapobieganie pogorszeniu ich potencjału ekologicznego oraz stanu chemicznego”. W PZRP nie zaplanowano działań wymagających uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i/lub oceny wodnoprawnej oraz wymagających analizy zgodności z RDW, Dyrektywą 2009/147/WE i Dyrektywą Siedliskową. 15.2 KOORDYNACJA Z PLANEM PRZECIWDZIAŁANIA SKUTKOM SUSZY Projekt PPSS sporządza się na podstawie art. 183-185 ustaw - Prawo wodne. PPSS przyjęty został na mocy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 15 lipca 2021 r. Zgodnie z art. 184 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, PPSS obejmuje: • analizę możliwości powiększenia dyspozycyjnych zasobów wodnych; • propozycje budowy lub przebudowy urządzeń wodnych; • propozycje niezbędnych zmian w zakresie korzystania z zasobów wodnych oraz zmian naturalnej i sztucznej retencji; • działania służące przeciwdziałaniu skutkom suszy. Cel główny dokumentu, jakim jest przeciwdziałanie skutkom suszy doprecyzowany jest przez cele szczegółowe: • skuteczne zarządzanie zasobami wodnymi dla zwiększenia dyspozycyjnych zasobów wodnych na obszarach dorzeczy; • zwiększanie retencji na obszarach dorzeczy; • edukacja i zarządzanie ryzykiem suszy; • formalizacja i zaplanowanie finansowania działań służących przeciwdziałaniu skutkom suszy. Najważniejszym elementem PPSS jest katalog działań, w którym znajdują się konkretne, mierzalne rozwiązania, które należy wdrożyć w celu ograniczenia skutków suszy. Poprzez ten zbiór optymalnych działań realizowane są cele szczegółowe PPSS, a dzięki nim cel główny. Istotnym jest, że PPSS nie stanowi planu inwestycyjnego, prezentuje jedynie plany budowy, przebudowy i remontu urządzeń wodnych, Załącznik nr 1 do PPSS zawierający listę A stanowi wykaz inwestycji PPI służących zwiększeniu retencji oraz wspierających przeciwdziałanie skutkom suszy. Załącznik nr 2 do PPSS zawierający listę B zawiera inwestycje związane ze zwiększeniem retencji korytowej w zlewniach na obszarach wiejskich. Załącznik nr 3 do PPSS stanowiący listę C zawiera inwestycje zgłoszone przez podmioty zewnętrzne (spoza PGW WP). PPSS jest zgodny z celami środowiskowymi, w zakresie dobrego stanu wód, o których jest mowa w RDW. PPSS wraz z PGW oraz PZRP stanowić będzie program przyczyniający się do zintegrowanej ochrony wód i gospodarki wodami, mając na celu zapewnienie dobrej jakości oraz wystarczającej ilości wód służących wszystkim działom gospodarki narodowej oraz środowisku naturalnemu. W obszarze dorzecza Łaby ocenę możliwości korzystania z zasobów dyspozycyjnych wód powierzchniowych w czasie suszy determinuje wskaźnik stanu nienaruszalnych zasobów wód powierzchniowych. Na obszarze dorzecza Łaby średni moduł odpływu jest wyższy niż średni dla Polski i wynosi 13,1 l/s∙km. W czasie suszy hydrologicznej odpływ jednostkowy na obszarze dorzecza Łaby stanowi 17,3% średniego rocznego odpływu jednostkowego z obszaru tego dorzecza. W obszarze dorzecza Łaby udział terenów ekstremalnego i silnego zagrożenia suszą wynosi 61,46%. W PPSS zaplanowano wiele działań, które równocześnie mogą posiadać większy lub mniejszy wpływ na ograniczenie ryzyka powodziowego. Do działań realizujących obydwa ww. cele zaliczyć można budowę zbiorników retencyjnych oraz wykorzystanie retencji jeziornej. Podobną rolę pełnić mogą działania polegające na ochronie oraz odbudowie zdolności retencjonowania wód w dolinach i korytach rzecznych, a także w naturalnych zbiornikach wodnych poprzez ich renaturyzację oraz odtwarzanie naturalnych terenów zalewowych. Retencja dolin rzecznych może być również regulowana poprzez zastosowanie urządzeń piętrzących, działania obejmujące polderyzację dolin rzecznych, a także odtworzenie naturalnych siedlisk w obrębie dolin rzecznych posiadających zdolność retencjonowania wód. Do innych działań służących przeciwdziałaniu skutkom suszy, a równocześnie ograniczeniu ryzyka powodziowego można zaliczyć działania służące zwiększeniu retencji wodnej w obrębie mokradeł oraz torfowisk, działania ukierunkowane na zwiększenie lesistości w obrębie zlewni, a także rozwój systemów melioracji na terenach rolnych. Z udostępnionych w ramach konsultacji społecznych dokumentów, wynika, że z całą pewnością szereg planowanych i proponowanych działań nietechnicznych będzie spójny dla PPSS i PZRP. W przypadku dołączonej do dokumentu PPSS listy zadań, część stanowi istotne inwestycje hydrotechniczne (w tym przeciwpowodziowe), część jest natomiast drobnymi inwestycjami, niezwiązanymi z ochroną przed powodzią. Na etapie analiz zweryfikowano i rozpatrzono proponowane listy inwestycji pod kątem możliwości i zasadności ich ujęcia w projektach PZRP. W obszarze dorzecza Łaby nie wskazano działań technicznych związanych z retencją zaplanowaną w PPSS. 15.3 KOORDYNACJA Z INNYMI DOKUMENTAMI PLANISTYCZNYMI W ramach opracowywania PZRP dla obszaru dorzecza Łaby uwzględniono wyniki realizacji następujących projektów: • Program przeciwdziałania niedoborowi wody (Program Rozwoju Retencji); • Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych; • Plan zamierzeń państwa oraz priorytetów inwestycyjnych związanych z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego – w perspektywie obejmującej Strategię Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku. • Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020–2023. Program przeciwdziałania niedoborowi wody (Program Rozwoju Retencji) Program przeciwdziałania niedoborom wody ma na celu przeciwdziałanie obserwowanemu deficytowi wody oraz zjawisku suszy, będących skutkiem zarówno zmian klimatu jak i zwiększającej się antropopresji. Urbanizacja oraz związany z nią wzrost uszczelnienia terenu przyczyniają się do zmniejszenia powierzchni retencyjnej zlewni. Równocześnie występowanie suszy przyczynia się do powstawania deficytów wody szczególnie w sektorze rolnictwa, a także występowaniem niżówek na rzekach. Skutki tych niekorzystnych zjawisk mogą być łagodzone poprzez zwiększanie pojemności retencyjnej zlewni rzek. Podejmowanie działań w zakresie retencji wodnej przyczyni się do zmniejszenia lub spowolnienia odpływu wód ze zlewni, stanowiąc równocześnie jeden ze sposobów przeciwdziałania powstawaniu powodzi lub ograniczania skali ich skutków. Istotne będzie podejmowanie działań w zakresie zmiany sposobu użytkowania terenu, obejmujących zadrzewianie oraz zalesianie terenów. Działania te przyczyniają się do zwiększenia infiltracji wody gruntu, a także powodują spowolnienie i zmniejszenie objętości spływu powierzchniowego – są to działania zaliczane do retencji krajobrazowej. Ważną rolę w ograniczaniu niedoborów wody odgrywa retencja wód powierzchniowych, realizowana poprzez budowę dużych zbiorników retencyjnych (o pojemności powyżej 5 mln m), tak zwaną małą retencję obejmującą budowę zbiorników retencyjnych o mniejszej pojemności, w tym stawów hodowlanych, a także mikroretencję obejmującą wykonywanie zbiorników wodnych o pojemności poniżej 0,1 mln m i powierzchni poniżej 1 ha, w tym oczek wodnych oraz podpiętrzeń cieków. Istotne znaczenie posiadają również działania z zakresu retencji wód opadowych, realizowane w miejscach powstawania opadów, w tym na terenach użytkowanych przez osoby prywatne. Opracowanie Programu przeciwdziałania niedoborowi wody przyczyni się do poprawy funkcjonowania gospodarki wodnej w kraju przyczyniając się równocześnie do ograniczenia ryzyka powodziowego jak i łagodzenia skutków zmian klimatu związanych z występowaniem suszy i niedoborów wody. Efektem realizacji Programu będą między innymi zwiększenie objętości wody retencjonowanej w obrębie zlewni, zwiększenie pojemności zbiorników małej retencji, zwiększenie powierzchni siedlisk hydrogenicznych, zwiększenie roli ekosystemów powiązanych z systemami retencjonowania wód, zwiększenie ilości działań związanych z retencjonowaniem wód, a także zmniejszenie ryzyka powodziowego, w tym wynikającego z występowania powodzi błyskawicznych na terenach silnie zurbanizowanych. Rząd przyjął w formie uchwały „Założenia do Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030”. W okresie 5 lipca – 26 lipca 2021 r. trwały konsultacje społeczne projektu „Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030”. Zamieszczony w „Założeniach do Programu ...” wykaz inwestycji, które zostaną zrealizowane do 2027 r., mających poprawić retencyjność w Polsce (tożsama lista towarzyszy PPSS), został wykorzystany przy opracowaniu PZRP do budowy listy wstępnej działań PZRP. W toku dalszych analiz działania w zakresie uzgodnionym z każdym z RZGW zostały umieszczone na ostatecznej liście działań PZRP jako działania w szczególnym stopniu sprzyjające osiągnięciu celu głównego nr 1 PZRP, tj. Zahamowaniu wzrostu ryzyka powodziowego. Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych „Krajowy Program Renaturyzacji Wód Powierzchniowych” został opracowany w lutym 2020 r. Opracowanie Programu stanowiło jedno z działań ujętych w aPGW. Realizacja Programu pozwoli na ocenę możliwości przeprowadzenia renaturyzacji cieków wodnych oraz identyfikację koniecznych do podjęcia działań, służących osiągnięciu tego celu. Renaturyzacja wód powierzchniowych ma na celu zwiększenie retencji naturalnej cieków poprzez przywracanie lub utrzymanie naturalnych ekosystemów. W ramach renaturyzacji wód powierzchniowych podejmowane będą działania wpływające na normalizację stosunków wodnych w obrębie zlewni, poprawę retencji dolinowej i korytowej, renaturyzację torfowisk i mokradeł, a także przywrócenie ciągłości oraz zwiększenie różnorodności hydromorfologicznej wód powierzchniowych. Efektem podejmowanych działań będzie nie tylko tworzenie miejsc atrakcyjnych dla ludności, ograniczenie kosztów prac utrzymaniowych, ale także zmniejszenie stopnia ryzyka powodziowego. Ograniczenie ryzyka powodziowego osiągnięte zostanie w wyniku przywrócenia naturalnej retencji korytowej cieków, czego skutkiem będzie zmniejszenie możliwych wezbrań wody. Ponadto w PZRP uwzględniono potrzebę koordynacji realizacji działań przeciwpowodziowych z następującymi dokumentami dotyczącymi rozwoju infrastruktury: • PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – zamierzenia inwestycyjne na lata 2021-2030 z perspektywą do 2040 roku; • Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.; • Rządowy program wsparcia zadań zarządców infrastruktury kolejowej, w tym w zakresie utrzymania i remontów, do 2023 roku; • Program uzupełniania lokalnej i regionalnej infrastruktury kolejowej – KOLEJ+ do 2028 roku. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – zamierzenia inwestycyjne na lata 2021-2030 z perspektywą do 2040 roku Dokument zawiera zestawienie zamierzeń inwestycyjnych PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., przewidywanych do realizacji w latach 2021-2030, z perspektywą do 2040 roku. Zestawienie określa listy planowanych działań w podziale na projekty ponadregionalne (126 projektów), projekty związane z inwestycją Centralny Port Komunikacyjny Sp. z o. o. (19 projektów), projekty multilokalizacyjne (39 projektów), projekty regionalne (200 projektów). W ramach prac nad PZRP przyjęto ustalenie, że na etapie planowania, projektowania i realizacji działań przeciwpowodziowych uwzględniona zostanie zasada ograniczania ingerencji w infrastrukturę kolejową i z uwzględnieniem planów inwestycyjnych dotyczących infrastruktury kolejowej. Działania ograniczające poziom ryzyka powodziowego będą uzgadniane na poszczególnych etapach ich przygotowania z PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Dokument stanowi ramy finansowe oraz warunki realizacji inwestycji kolejowych przewidzianych do wykonania do roku 2023. Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. stanowi odpowiedź na wyzwania wynikające z przyjęcia przez Polskę oraz UE celów związanych z rozwojem infrastruktury kolejowej, a co z tym jest związane – zapewnienia możliwości zrównoważonego rozwoju gospodarczego. W celu zapewniania koordynacji realizacji działań planowanych w ramach Krajowego Programu Kolejowego do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., z działaniami planowanymi do realizacji w ramach PZRP ustalono, że planowanie oraz realizacja działań przeciwpowodziowych uwzględniać będzie zasadę minimalizacji ingerencji w infrastrukturę kolejową. Działania ograniczające ryzyko powodziowe będą podlegały uzgodnieniom na wszystkich etapach ich przygotowania z PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Rządowy Program wsparcia zadań zarządców infrastruktury kolejowej , w tym w zakresie utrzymania i remontów, do 2023 roku Celem Programu jest zwiększenie efektywności realizowanych działań utrzymaniowo-remontowych dotyczących istniejącej infrastruktury kolejowej. W ramach Programu zdefiniowane zostały cele i priorytety wsparcia finansowego zarządców infrastruktury, ramy finansowe i prawne Umów zawieranych w okresie obowiązywania Planu. Ponadto określone zostały wysokości środków, jakie w poszczególnych latach będą przeznaczane na działania w zakresie utrzymania, remontów i ochrony infrastruktury kolejowej, a także działalności zarządcy infrastruktury, która nie może być finansowana z opłat za korzystanie z infrastruktury kolejowej. Koordynacja realizacji ustaleń ww. dokumentu z PZRP, wskazuje na potrzebę uwzględnienia dla planowanych, projektowanych i realizowanych działań związanych z ochroną przeciwpowodziową zasady ograniczania ingerencji w infrastrukturę kolejową, a także uwzględniania planów inwestycyjnych rozwoju infrastruktury kolejowej. W tym celu działania ograniczające poziom ryzyka powodziowego będą uzgadniane na poszczególnych etapach ich przygotowania z PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Program uzupełniania lokalnej i regionalnej infrastruktury kolejowej – KOLEJ+ do 2028 roku Celem realizacji Programu jest wyeliminowanie wykluczenia komunikacyjnego regionów dzięki uzupełnieniu istniejącej sieci połączeń. Program obejmuje głównie rozwój sieci komunikacji międzywojewódzkiej i dotyczy głównie miejscowości o liczbie mieszkańców powyżej 10 tys., nieposiadających dostępu do kolei towarowej lub pasażerskiej. W celu zapewnienia koordynacji realizacji ustaleń ww. dokumentu z PZRP, działania przeciwpowodziowe będą na etapach planowania, projektowania oraz realizacji uwzględniać zasadę ograniczenia ingerencji w infrastrukturę kolejową, a także uwzględniać będą plany inwestycyjne dotyczące infrastruktury kolejowej. Działania ograniczające poziom ryzyka powodziowego będą uzgadniane na poszczególnych etapach ich przygotowania z PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Plan zamierzeń państwa oraz priorytetów inwestycyjnych związanych z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego – w perspektywie obejmującej Strategię Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku. Plan obejmuje infrastrukturalne projekty transportowe realizujące założenia Programu inwestycyjnego Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020 – 2023, co jest bezpośrednio i funkcjonalnie związane z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego. Przedsięwzięcia te wpisują się jednocześnie w ciągi, ujęte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2021 r. w sprawie wykazu Inwestycji Towarzyszących w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego (Dz. U. poz. 225). Zasadniczym celem Planu zamierzeń państwa oraz priorytetów inwestycyjnych związanych z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego – w perspektywie obejmującej Strategię Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku (Plan) nie jest ostateczne i precyzyjne przesądzenie o harmonogramie realizacji inwestycji transportowych związanych z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego, podobnie jak nie jest tym celem precyzyjne określenie wysokości niezbędnych nakładów, lecz podjęcie przez Radę Ministrów rozstrzygnięcia w zakresie priorytetów inwestycyjnych wśród projektów składających się na Program inwestycyjnego Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020 – 2023. Jest to dokument planistyczny, ukierunkowany na usprawnienie synchronizacji prac wszystkich podmiotów odpowiedzialnych za wdrożenie przedsięwzięć na różnych etapach ich przygotowania i realizacji. W efekcie Plan ułatwi zachowanie m.in. komplementarności parametrów (dzięki uwzględnieniu zależności pomiędzy poszczególnymi projektami) i terminów realizacji. Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I 2020. Program ustanawia ramy finansowe i warunki realizacji zamierzeń Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego. Podsumowanie W ramach prac nad PZRP zostały przeanalizowane zapisy ww. dokumentów pod względem: • określenia spójności z celami zarządzania ryzykiem powodziowym; • analizy listy działań technicznych i nietechnicznych służących ochronie przeciwpowodziowej, które zostały ujęte w dokumentach dotyczących przeciwdziałaniu skutkom suszy, renaturyzacji wód powierzchniowych czy retencji; • możliwości zaproponowania działań organizacyjnych związanych z wdrożeniem instrumentów prawnych; • potrzeby uwzględniania podczas realizacji inwestycji przeciwpowodziowych działań zasady minimalizacji ingerencji w infrastrukturę liniową, przy uwzględnieniu planów rozbudowy infrastruktury; • pozyskania danych o regionach wodnych i obszarach dorzeczy. Zakres podjętych działań pozwoli na zachowanie spójności zapisów oraz sposobu analizy zagadnień dla omówionych wyżej dokumentów strategicznych i projektowych. 16. UWZGLĘDNIENIE ZMIAN KLIMATU W OPRACOWANIU PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 16.1 ZMIANA KLIMATU W POLSCE I JEJ WPŁYW NA ZAGROŻENIE POWODZIOWE W ostatnich dziesięcioleciach zaobserwowano na całym świecie, również w Polsce, wyraźną zmianę klimatu. Efekt cieplarniany staje się coraz silniejszy wskutek globalnego wzrostu spalania energetycznych surowców kopalnych – węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Od dwóch i pół wieku zachodzi wzrost stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze, bezdyskusyjnie spowodowany działaniami człowieka. Atmosferyczne stężenie dwutlenku węgla jest obecnie wyższe niż kiedykolwiek w ciągu ostatnich 2 milionów lat (IPCC, 2021). W efekcie antropogenicznego ocieplenia, każde z ostatnich czterech dziesięcioleci było kolejno coraz cieplejsze niż którakolwiek wcześniejsza dekada od 1850 roku. Średnia globalna temperatura powierzchni w okresie od 2011 do 2020 roku była wyższa o 1,09°C (IPCC, 2021) niż w okresie 1850–1900, przy czym wzrost temperatury nad lądami (1,59°C) okazał się wyższy niż nad oceanami (0,88°C). Jednak znaczne są wahania temperatury między latami, związane z fazą cyklu oscylacji południowej (ang. El Niño Southern Oscillation) systemu ocean-atmosfera. Tempo ocieplenia globalnego przekracza obecnie 0,2C na dziesięciolecie. Globalny średni poziom morza podnosi się obecnie o ok. 5 mm rocznie i to tempo wzrostu przyspiesza. Od 1900 roku poziom morza wzrósł szybciej niż w jakimkolwiek innym stuleciu w ciągu co najmniej ostatnich 3000 lat. W ostatnich dziesięcioleciach ekstrema ciepła (w tym fale upałów) spowszedniały i stały się bardziej intensywne, natomiast ekstrema chłodu (w tym fale zimna) stały się rzadsze i mniej dotkliwe. Wystąpienie ekstremalnych upałów, zaobserwowane w różnych miejscach świata w ostatnich dekadach, byłoby bardzo mało prawdopodobne, gdyby nie wpływ człowieka na system klimatyczny. Zmieniają się charakterystyki przestrzennej i czasowej zmienności opadów atmosferycznych. Częstotliwość i intensywność ulewnych deszczy wzrosła od lat 1950-tych nad większością obszarów lądów. Mechanizm tego wzrostu odpowiada fizycznemu prawu Clausiusa-Clapeyrona, które stanowi, że w cieplejszej atmosferze może zmieścić się więcej pary wodnej, co zwiększa potencjał intensywnych opadów. Również w Polsce obserwuje się wzrost amplitudy oraz częstotliwości występowania intensywnych opadów, wzrost średniej intensywności opadów w dniach z opadami, a także zmiany rozkładu sezonowego opadów. Maleje w Polsce stosunek sumy opadów w półroczu ciepłym do sumy opadów w półroczu zimnym. Rośnie suma opadów zimowych, przy czym coraz częściej obserwujemy deszcz, a rzadziej śnieg. Bezśnieżne zimy występują częściej, zmniejsza się liczba dni z pokrywą śnieżną, a pierwszy śnieg spada później. Powodzie w Polsce mogą być spowodowane różnymi czynnikami, w tym intensywnymi i/lub długotrwałymi opadami, lub nagłym ociepleniem powodującym szybkie topnienie śniegu wiosną czy zimą. Istotna jest też wysoka wilgotność gleby. W ocieplającym się klimacie obserwuje się w Polsce mniej zjawisk związanych z niskimi temperaturami (zamarzanie rzek, pochód kry i śryżu) oraz mniej powodzi zatorowych i roztopowych. Na zmianę wskaźników wysokich przepływów rzecznych wpływa oprócz zmiany klimatu również szereg czynników pozaklimatycznych: zmiana użytkowania terenu i pokrycia terenu – urbanizacja i postępujące uszczelnienie powierzchni, a także regulacja rzek. Powodzie rzeczne generowane w południowej części Polski, w regionie wodnym Górnej Odry i Wisły, mogą powodować propagację wielkiej wody wielkimi rzekami, aż do ich ujścia. Powodzie rzeczne mogą wystąpić kilkakrotnie w ciągu jednego roku (np. było tak w roku 2010). Piniewski i inni (2018 r.) przeprowadzili detekcję trendów w szeregach czasowych QMAX w Polsce, ilustrując skomplikowany charakter zmian. Stwierdzili, że w obserwowanych danych dominuje trend spadkowy, a wzrosty zaobserwowano tylko w 21% stacji. Venegas-Cordero i inni (2022 r.) zbadali charakterystyki wskaźników QMAX i (Peak over Threshold, czyli szczyt ponad progiem). W północnowschodniej części Polski wykryli w szeregach czasowych tych wskaźników trend malejący, podczas gdy w częściach południowej Polski, a w szczególności w zlewni Górnej Wisły – trend rosnący. Zaobserwowali również zmiany czasu wystąpienia wysokich przepływów (przyspieszenie w południowej Polsce i opóźnienie na północnym wschodzie i północnym zachodzie). Jednak wyniki w znacznej mierze zależą od przedziału czasowego, dla którego dostępne są dane obserwacyjne poddawane analizie. W pracy Venegas-Cordero i inni (2022 r.) analizowany był większy zbiór 146 stacji z danymi obserwacyjnymi dla krótszego szeregu czasowego, 1981-2019, a także mniejszy zbiór 58 stacji dla dłuższego szeregu czasowego, 1956-2019. Zmienność wysokich przepływów rzecznych w Polsce może mieć związek z fazą tzw. oscylacji północnego Atlantyku (ang. North Atlantic oscillation). Wielki wpływ na długoletnie tendencje mają pojedyncze zjawiska ekstremalne. W Polsce ostatnia wielka powódź rzeczna wystąpiła w roku 2010, podczas gdy w Niemczech w ostatnim dziesięcioleciu wystąpiły dwie katastrofalne powodzie, w roku 2013 i 2021. W lipcu 2021 roku, ogromna powódź nawiedziła nie tylko Niemcy, ale też Belgię i Holandię. W samych Niemczech stwierdzono 184 ofiar śmiertelnych powodzi (najwięcej od niemal 60 lat). Straty materialne oszacowano na poziomie ponad 30 miliardów Euro. Straty ubezpieczone sięgają ok. 7 miliardów Euro, w tym ok. 6,5 miliardów Euro stanowią straty w budynkach, a ok. 0, 5 miliarda Euro - straty związane z pojazdami. Projekcje klimatyczne dla Polski wskazują na stopniowe ocieplenie w każdym przyszłym horyzoncie czasowym w obecnym stuleciu. Projekcje zmian zależą od scenariusza emisji gazów cieplarnianych i zastosowanego modelu klimatycznego. Mezghani i inni (2017 r.) oszacowali, że RCP 4.5, gdzie RCP oznacza reprezentatywną ścieżkę koncentracji, roczna średnia temperatura będzie w Polsce stale wzrastać, osiągając 2C ocieplenia w latach 2071-2100, ale przy założeniu scenariusza wysokiej emisji gazów cieplarnianych RCP 8.5, do okresu 2071-2100 ocieplenie może osiągnąć prawie 4C. Prognozowane zmiany temperatury sezonowej są dla zimy wyższe w porównaniu z innymi porami roku. Modelowe prognozy klimatyczne wskazują na przyszły wzrost średnich rocznych opadów dla Polski, choć nastąpią zmiany rozkładu czasowego opadów. Zmaleje stosunek sumy opadów w półroczu ciepłym do sumy opadów w półroczu zimnym. Według projekcji, opady wzrosną najbardziej zimą (z rosnącym udziałem deszczu i malejącym udziałem śniegu), podczas gdy wiosną i jesienią opady będą rosły w mniejszym stopniu. Modelowe projekcje opadów letnich nie zgadzają się nawet co do znaku zmian (tzn. czy będzie mniej czy więcej opadów), nie mówiąc już o wielkości zmian. Oczekuje się, że zmiana klimatu nasili zagrożenie powodziowe ze względu na zwiększoną intensywność i objętość opadów. Jednak wyższe opady spowodowane silnym ociepleniem niekoniecznie oznaczają, że nastąpi odpowiedni wzrost wilgotności gleby w sezonie wegetacyjnym, a więc polskie rolnictwo, które jest w dużej mierze zasilane deszczem, może być coraz bardziej narażone na ryzyko suszy w przyszłości. Dla miesięcy letnich projekcje nie pokazują silnego wzrostu opadów, co w połączeniu ze zwiększoną ewapotranspiracją potencjalną może spowodować, że poziom wilgotności gleby będzie obniżony. Przewiduje się, że teren południowo-zachodniej Polski, w zasięgu której zlokalizowany jest obszar dorzecza Łaby, w związku z postępującymi zmianami klimatycznymi, nawiedzany będzie przez gwałtowne opady (prowadzące do zjawisk powodziowych). Jednocześnie nieznacznie zwiększać się będzie liczba dni bezopadowych (mogących przyczyniać się do występowania suszy i niedoborów wody). W porównaniu z okresem 1850–1900, średnia globalna temperatura powierzchni w okresie 2081–2100 będzie – według projekcji – wyższa o 1,0-1,8°C w scenariuszu bardzo niskich emisji gazów cieplarnianych (SSP1-1.9), o 2,1-3,5°C w scenariuszu pośrednim (SSP2-4.5), oraz o 3,3-5,7°C w scenariuszu bardzo wysokich emisji gazów (SSP5-8.5). Ostatni epizod, podczas którego globalna temperatura powierzchni Ziemi utrzymywała się na poziomie 2,5°C lub więcej ponad tą z okresu 1850–1900, miał miejsce ponad 3 miliony lat temu. Zasadniczym wyzwaniem stojącym przed Polską w zakresie uwzględniania zmian klimatycznych w planowaniu zarządzania ryzykiem powodziowym jest brak projekcji o wystarczająco wysokiej pewności, dotyczących zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego na przyszłość. Istnieje szereg artykułów naukowych publikowanych w poważnych czasopismach akademickich oferujących takie projekcje dla kontynentu europejskiego, w tym Polski. Jednak wyniki przedstawione przez różnych autorów istotnie się różnią, zob. Kundzewicz i inni (2017 r.). Istnienie znacznych różnic między różnymi projekcjami zagrożenia powodziowego w Polsce (i szerzej, w Europie) ma potencjalne konsekwencje dla redukcji ryzyka powodziowego i adaptacji do zmiany klimatu. Rozbieżność w prognozach zagrożenia powodziowego budzi ostrożność, zwłaszcza wśród decydentów odpowiedzialnych za zarządzanie zasobami wodnymi, zarządzanie ryzykiem powodziowym oraz adaptację do zmian klimatu w różnych skalach – od krajowej, regionalnej do lokalnej. Chociaż można porównywać projekcje zagrożenia powodziowego i wyjaśniać różnice (Kundzewicz i inni, 2017 r.), nie wydaje się możliwe wskazanie, które badania wielkoskalowe można uznać za najbardziej wiarygodne w konkretnych krajach Europy, a w szczególności w Polsce. Bardziej ogólne omówienie pojęcia niepewności wpływu zmian klimatu na zasoby wodne, obejmujące niepewność w projekcjach zagrożenia powodziowego, przedstawili Kundzewicz i inni (2018 r.). 16.2 ZASTOSOWANIE METODY PLANOWANIA W ZARZĄDZANIU RYZYKIEM POWODZIOWYM UWZGLĘDNIAJĄCE ZMIANY KLIMATU Przewidywane zmiany klimatu i wynikające z nich zmiany zagrożenia powodziowego uwzględniono na etapie: • ustalania rozkładu przestrzennego ryzyka powodziowego na obszarze dorzecza – wyznaczenie obszaru problemowego; • ewaluacji i doboru działań redukujących ryzyko powodziowe z zastosowaniem preferencji dla działań adaptacyjnych; • priorytetyzacji działań. W analizie przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego, przy identyfikacji obszarów problemowych, uwzględniono nie tylko stan aktualny ryzyka powodziowego, ale również zmiany perspektywiczne wynikające ze zmian antropopresji i zmian klimatu. Przy określaniu tendencji zmian ryzyka powodziowego wykorzystano dwa wskaźniki umożliwiające określenie wpływu zmian klimatu na występowanie powodzi: • zmiana procentowa przepływu wysokiego Q90 w latach 2021-2050 (tzw. bliska przyszłość) dla scenariusza umiarkowanej emisji gazów cieplarnianych RCP 4,5; • zmiana procentowa przepływu wysokiego Q90 w latach 2021-2050 (tzw. bliska przyszłość) dla scenariusza wysokiej emisji gazów cieplarnianych RCP 8,5. Wskaźniki te określono dla wszystkich PJA stosowanych w analizie przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego. Do ich określenia wykorzystano przede wszystkim dane projektu CHASE-PL Ocena konsekwencji zmian klimatu dla wybranych sektorów w Polsce (Norweski Mechanizm Finansowy 2009-2014, nr POL-NOR/200799/90/2014). Wszystkie ww. dane odpowiadały danym wykorzystanym w aWORP. Podkreślić należy, że identyfikacja obszarów problemowych miała na celu wskazanie obszarów charakteryzujących się najwyższym poziomem zintegrowanego ryzyka powodziowego – dla obszarów tych, na dalszych etapach opracowywania PZRP, zostały wskazane działania związane z osiągnięciem przypisanych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Uwzględnienie wpływu zmian klimatu na występowanie powodzi pozwoliło więc na ukierunkowanie działań również pod kątem potencjalnych zmian przepływów wysokich w perspektywie czasu 2021-2050. Przy analizie ww. przewidywanych zmian procentowych przepływu wysokiego na uwadze trzeba mieć niepewność projekcji zmian klimatu, w tym również w odniesieniu do ich potencjalnego wpływu na zasoby wodne. Przyjmuje się, że niepewność w ustaleniach co do przyszłych skutków zmian klimatu dotyczy w szczególności zjawisk ekstremalnych, m.in. powodzi (Kundzewicz i inni 2017 r.). Zmiany klimatu zostały uwzględnione w analizach ekonomicznych, tj. w analizie kosztów i korzyści oraz w analizie wielokryterialnej. Ujęcie zmian klimatu w obu tych etapach analiz ekonomicznych było odmienne. W analizach kosztów i korzyści, zmiany zagrożenia powodziowego wynikające ze zmian klimatu zostały uwzględnione poprzez przyrost strat w wariancie zerowym, służący do kalkulacji unikniętych strat dzięki realizacji planowanych działań. Przyrost ten m.in. obejmuje przyrost strat z powodu zmian klimatu. Kwota przyrostu strat jest iloczynem kwoty strat z okresu bazowego mnożonej przez czynniki wzrostu, tym samym w okresie analizy występuje coraz wyższa wartość strat z roku na rok. W odniesieniu do przyrostu strat z powodu zmian klimatu zastosowano podejście do przyrostu strat przeciwpowodziowych, spójne z podejściem, jakie jest stosowane w raportach Komisji Europejskiej. Zmiany klimatu zostały również ujęte na etapie analiz wielokryterialnych. Aspekt zmian klimatu uwzględniono w ramach ocen wariantów zidentyfikowanych w obszarach problemowych w świetle m.in. kryterium pn. znaczenie dla realizacji strategii adaptacji do zmian klimatu. Zgodnie z metodyką projektu PZRP, w II cyklu PZRP do analiz wielokryterialnych została zastosowana metoda analitycznego procesu hierarchicznego(ang. the Analytic Hierarchy Process), podobnie zresztą jak w I cyklu planistycznym. Przeprowadzona została ocena wariantów w świetle ośmiu kryteriów porównawczych. Analiza porównawcza spełniania danego kryterium przez analizowane warianty parami wykonywana była osobno dla każdego kryterium, czyli dokonano porównania parami wariantów rozwiązania problemu w obszarze problemowym w świetle każdego z kryteriów osobno. Znaczenie dla realizacji strategii adaptacji do zmian klimatu to kryterium jakościowe, czyli takie, które nie może być określone np. poprzez koszt w PLN, liczbę sztuk, obszar, kilometry, jednostki czasu itp., natomiast może zostać ocenione w postaci przypisywanej przez ekspertów oceny, określającej stopień realizacji celu przez dany wariant pod kątem danego kryterium. W przypadku miar jakościowych zastosowano system stopniowej skali oceny za pomocą nadawania punktacji w skali 1-9, bowiem ocena ekspercka jest konieczna w stosunku do kryteriów, których nie można wyrazić w ujęciu ilościowym. Wagi kryteriów zostały określone na potrzeby projektu PZRP z uwzględnieniem włączenia osób ze strony PGW WP w proces ustalenia wag, aby w miarę możliwości zobiektywizować przypisanie wag kryteriom. Kryterium pn. Znaczenie dla realizacji strategii adaptacji do zmian klimatu otrzymało uśrednioną na podstawie ankiet wagę, zastosowaną w analizie wielokryterialnej, na poziomie 8,38%. Ponadto, w kwestii doboru działań redukujących ryzyko powodziowe zastosowana została preferencja dla działań adaptacyjnych. Zwracano uwagę na elastyczność działań, co stanowi bardzo istotną cechę, w kontekście możliwej niepewności potencjalnego zagrożenia powodziowego oraz zmian jego skali wynikającej np. ze zmian klimatu oraz możliwych antropogenicznych zmian zagospodarowania terenu w obrębie zlewni. WYKAZ TYTUŁÓW AKTÓW PRAWNYCH Dyrektywy i Konwencje UE 1. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko; 2. dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dyrektywa Siedliskowa); 3. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/18/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie kontroli zagrożeń poważnymi awariami związanymi z substancjami niebezpiecznymi, zmieniająca, a następnie uchylającą dyrektywę Rady 96/82/WE; 4. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (RDW); 5. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko; 6. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2007/2/WE z dnia 14 marca 2007 r. ustanawiająca infrastrukturę informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej (INSPIRE); 7. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2007/60/WE z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim (Dyrektywa Powodziowa); 8. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dyrektywa 2009/147/WE); 9. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (wersja przekształcona); 10. konwencja o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych, sporządzona w Helsinkach dnia 17 marca 1992 r. Uchwały, ustawy i rozporządzenia krajowe 1. uchwała nr 92 Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przyjęcia „Założeń do Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030”; 2. uchwała nr 151 Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2019 r. w sprawie ustanowienia Programu Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – Kolej + do 2028 roku; 3. ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym; 4. ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej; 5. ustawa z dnia z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa; 6. ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym; 7. ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody; 8. ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym; 9. ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko; 10. ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych; 11. ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie; 12. ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej; 13. ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne; 14. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie; 15. rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 4 października 2018 r. w sprawie opracowania map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego; 16. rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, planach zarządzania ryzykiem powodziowym i programie ochrony wód morskich; 17. rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie ostrzeżeń, prognoz, komunikatów, biuletynów i roczników państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej i państwowej służby hydrogeologicznej; 18. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury; 19. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie przyjęcia Planu przeciwdziałania skutkom suszy. LITERATURA 1. Adaptation to Climate Change in the Alpine Space – AdaptAlp Klagenfurt, Nußdorf, Juni 2011; 2. Analiza obecnego systemu zarządzania ochrony przeciwpowodziowej na potrzeby opracowania planów zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszarów dorzeczy i regionów wodnych, Zamawiający: KZGW, Wykonawca: MGGP, IMGW-PIB Warszawa (Etap I, 2012), 2013; 3. Best practices on flood prevention, protection and mitigation, Water Directors meeting, Athens, June 2003; 4. Błachuta J. i inni,: Ocena potrzeb i priorytetów udrożnienia ciągłości morfologicznej rzek w kontekście osiągnięcia dobrego stanu i potencjału części wód w Polsce; Biuro Projektów Wodnych Melioracji i Inżynierii Środowiska Biprowodmel, 2010; 5. Bojarski A., Jeleński J., Jelonek M., Litewka T., Wyżga B., Zalewski J., 2005: Zasady dobrej praktyki w utrzymaniu rzek i potoków górskich. Ministerstwo Środowiska Departament Zasobów Wodnych, Warszawa 2005; 6. Brouwer R., van Ek R., 2004, Integrated ecological, economic and social impact assessment of alternative flood control policies in the Netherlands, Ecological Economics 50, str. 1-21; 7. COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Fitness Check Evaluation of the Water Framework Directive and the Floods Directive, Grudzień 2019; 8. COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT European Overview - Flood Risk Management Plans Accompanying the document REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL on the implementation of the Water Framework Directive (2000/60/EC) and the Floods Directive (2007/60/EC) Second River Basin Management Plans First Flood Risk Management Plans, Luty 2019; 9. Common Implementation Strategy for the Water Framework Directive (2000/60/EC) Guidance Document No. 22 Updated Guidance on Implementing the Geographical Information System (GIS) Elements of the EU Water policy 2009, (2000/60/WE), 2009; 10. Consolidation of outcomes of WG F Thematic Workshops, 8th version – Final, 2015; 11. Concept paper on reporting and compliance checking for the Floods Directive (2007/60/WE) – 30 listopada 2009; 12. Downarowicz O., Krause J., Sikorski M., Stachowski W., 2000: Zastosowanie metody AHP do oceny i sterowania poziomem bezpieczeństwa złożonego obiektu technicznego, Politechnika Gdańska, Wydział Zarządzania i Ekonomii, Zakład Ergonomii i Eksploatacji Systemów Technicznych; 13. Informator PSH, Główne Zbiorniki Wód Podziemnych w Polsce J. Mikołajków, A. Sadurski (red.), Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa 2017; 14. IPCC, 2021: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [V. Masson-Delmotte, P. Zhai, A. Pirani, S. L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M. I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T. K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu and B. Zhou (red.)]. Cambridge University Press. W druku. Tłumaczenie polskie: Podsumowanie dla Decydentów. W: Zmiana klimatu 2021: Fizyczne podstawy naukowe. Wkład I Grupy Roboczej do Szóstego Raportu Oceny Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu. https://informacje.pan.pl/images/2021/Raport_IPCC_2021_11_04_T%C5%81UMAC ZENIE_FINAL.pdf; 15. Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych, 2020; 16. Kondracki J., Geografia regionalna Polski, Warszawa, 2009; 17. Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku - Infrastruktura kolejowa zarządzana przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. 18. Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych, 2020; 19. Kundzewicz Z.W., Hov Ø., Piniewski M., Krysanova V., Benestad R.E., Otto I.M., 2017: Niepewność zmian klimatu i ich konsekwencji w Z.W., Hov Ø., Okruszko T. Zmiany klimatu i ich wpływ na wybrane sektory w Polsce, Poznań 2017 ; 20. Kundzewicz, Z.W., Krysanova, V., Dankers, R., Hirabayashi, Y., Kanae, S., Hattermann, F.F., Huang, S., Milly, P.C.D., Stoffel, M., Driessen, P.P.J., Matczak, P., Quevauviller, P., Schellnhuber, H.-J., 2017: Differences in flood hazard projections in Europe - their causes and consequences for decision making. Hydrological Sciences Journal. 62(1), 1-14, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02626667.2016.1241398; 21. Kundzewicz, Z.W., Krysanova, V., Benestad, R.E., Hov, Ø., Piniewski, M., Otto, I.M., 2018: Uncertainty in climate change impacts on water resources. Environmental Science & Policy 79: 1-8. http://dx.doi.org/10.1016/j.envsci.2017.10.008; 22. Mapa Podziału Hydrograficznego Polski w skali 1:10 000 (MPHP10k); 23. Mezghani, A., Dobler, A., Haugen, J.E., Benestad, R.E., Parding, K.M., Piniewski, M., Kardel, I., Kundzewicz, Z.W., 2017: CHASE-PL Climate Projection dataset over Poland - bias adjustment of EURO-CORDEX simulations. Earth System Science Data 9(2), 905-925. https://doi.org/10.5194/essd-9-905-2017; 24. Miejskie plany adaptacji do zmian klimatu - opracowanie w ramach projektu „Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. Mieszkańców”, 2017-2019; 25. Piniewski, M., Marcinkowski, P. Kundzewicz, Z.W., 2018: Trend detection in river flow indices in Poland. Acta Geophysica 66(3): 347-360. https://doi.org/10.1007/s11600- 018-0116-3; 26. Państwowa służba do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących, 2021, Raport o stanie bezpieczeństwa budowli piętrzących wodę w Polsce według stanu na dzień 31.12.2020 r., Katowice; 27. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – zamierzenia inwestycyjne na lata 2021-2030 z perspektywą do 2040 roku, Warszawa 2021; 28. Plan zamierzeń państwa oraz priorytetów inwestycyjnych związanych z budową Centralnego Portu Komunikacyjnego – w perspektywie obejmującej Strategię Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku; 29. Podręcznik oceny wód płynących w oparciu o hydromorfologiczny indeks rzeczny, Inspekcja Monitoringu Środowiska, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa, 2017r; 30. Projekt CHASE-PL Ocena konsekwencji zmian klimatu dla wybranych sektorów w Polsce realizowany w ramach programu Polsko-Norweska Współpraca Badawcza, prowadzonego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR); 31. Projekt drugiej aktualizacji planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dunaju, wersja podlegająca konsultacjom społecznym w 2021 roku; 32. Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027; 33. Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020–2023; 34. Program planowanych inwestycji w gospodarce wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie; 35. Projekt Programu przeciwdziałania niedoborowi wody, wersja podlegająca konsultacjom społecznym w 2021 roku; 36. Przegląd i weryfikacja metodyk wyznaczania silnie zmienionych i sztucznych części wód powierzchniowych wraz ze wstępnym i ostatecznym wyznaczeniem. Ostateczna metodyka wyznaczania silnie zmienionych i sztucznych części wód powierzchniowych wraz z koncepcją określania potencjału ekologicznego. Grela J. (red.), Biedroń I., Boroń A., Gąsior M., Gebler D., Godyń I., Grzebinoga M., Grześkowiak A., Jusik S., Kokoszka R., Krawczyk D., Krzymiński W., Madej P., Mazur A., Olszar M., Pawlaczyk P., Pietruczuk K., Prus P., Stępień M., Wybraniec K., Żak J. Kraków, maj 2019 r.; 37. Raport z przeglądu i aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego, Zamawiający: PGW WP – KZGW, Wykonawca: Sweco Consulting Sp. z o.o., IMGW-PIB, Warszawa 2018; 38. Raport dotyczący metod i sposobu przeprowadzenia monitoringu PZRP, Podręcznik, 2016; 39. Raport KE z 2020 r.: Dottori F, Mentaschi L, Bianchi A, Alfieri L and Feyen L, Adapting to rising river flood risk in the EU under climate change, EUR 29955 EN, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2020, ISBN 978-92-76-12946-2, doi:10.2760/14505; 40. Raport z przeglądu i aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego, Zamawiający: PGW WP – KZGW, Wykonawca: Sweco Consulting Sp. z o.o., IMGW-PIB, Warszawa 2018; 41. Raport z wykonania przeglądu i aktualizacji map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego, Zamawiający: PGW WP – KZGW, Wykonawca: IMGW-PIB, Arcadis Sp. z o.o., Warszawa 2020; 42. Renaturyzacja wód. Podręcznik dobrych praktyk renaturyzacji wód powierzchniowych. Podręcznik opracowany w ramach przedsięwzięcia „Opracowanie krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych”, na zamówienie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie; Kraków, kwiecień 2020 r.; 43. Rządowy Program wsparcia zadań zarządców infrastruktury kolejowej, w tym w zakresie utrzymania i remontów, do 2023 roku; 44. Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030, Warszawa, październik 2013; 45. Umowa z dnia 8 października 1990 r o powołaniu Międzynarodowej Komisji Ochrony Łaby; 46. Wdrożenie instrumentów wspierających realizację działań PZRP, Zamawiający: PGW WP, Wykonawca: WIND-HYDRO Grzegorz Łukasiewicz, Kancelaria Radców Prawnych CIC Pikor, Behnke, Dmoch, Fryzowski Sp.p., Warszawa, 2020; 47. Venegas-Cordero, N., Kundzewicz, Z.W., Jamro, M.S.J., Piniewski, M., 2022: Detection of trends in observed river floods in Poland. Journal of Hydrology – Regional Studies. Artykuł złożony; 48. Założenia do planów rozwoju śródlądowych dróg wodnych w Polsce na lata 2016-2020 z perspektywą do roku 2030. Program wieloletni; czerwiec 2016; 49. Założenia do Programu przeciwdziałania niedoborowi wody na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030, wrzesień 2019. WYKAZ TABEL Tabela 1. Obszary chronione na obszarze dorzecza Łaby, w regionie wodnym Metuje. ....................................................................................................... 15 Tabela 2. Stan ludności w województwie dolnośląskim. ............................................ 16 Tabela 3. Gęstość zaludnienia w województwie dolnośląskim. ................................... 16 Tabela 4. Zestawienie cieków wskazanych jako ONNP. ............................................. 32 Tabela 5. Wskaźniki oceny potencjalnych negatywnych skutków powodzi stosowane w analizie przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego. ....................... 39 Tabela 6. Wskaźniki oceny zmian perspektywicznych ryzyka powodziowego stosowane w analizie przestrzennego rozkładu ryzyka powodziowego. ....... 39 Tabela 7. Skala poziomów ryzyka powodziowego. ................................................... 40 Tabela 8. Sumaryczne wartości wskaźników uwzględnianych w ocenie potencjalnych negatywnych skutków powodzi – powodzie rzeczne o mechanizmie naturalnego wezbrania dla scenariusza wystąpienia powodzi Q1%. ........... 41 Tabela 9. Podsumowanie oceny ryzyka w układzie regionów wodnych - powodzie rzeczne o mechanizmie naturalnego wezbrania....................................... 42 Tabela 10. Tendencja zmian ryzyka powodziowego w układzie regionów wodnych uwzględniających przewidywane zmiany klimatu. ................................... 42 Tabela 11. Lista obszarów problemowych. .............................................................. 44 Tabela 12. Opis typów działań PZRP. ..................................................................... 49 Tabela 13. Zestawienie rodzajów działań określonych zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo wodne. ................................................................................. 58 Tabela 14. Zestawienie katalogu działań zgodnie z wytycznymi raportowania do Komisji Europejskiej. .......................................................................... 59 Tabela 15. Katalog typów działań w PZRP wraz z działaniami z art. 165 ust. 1 Prawa wodnego oraz typem działań Komisji europejskiej. .................................. 59 Tabela 16. Zasada priorytetyzacji typów działań. .................................................... 63 Tabela 17. Katalog typów działań w PZRP wraz z priorytetami typów działań w regionie wodnym Metuje. .................................................................... 63 Tabela 18. Wskaźniki PA służące do pomiaru efektu realizacji działań. ........................ 66 Tabela 19. Wskaźniki RA służące do pomiaru efektu realizacji działań. ....................... 67 Tabela 20. Katalog typów działań wraz ze wskaźnikami efektów ich realizacji i oceną wpływu na cele Ramowej Dyrektywy Wodnej. ........................................ 69 Tabela 21. Lista działań PZRP dla obszaru dorzecza Łaby. ........................................ 83 Tabela 22. Wskaźniki PA służące do monitoringu postępów w realizacji działań w PZRP wraz z wartościami docelowymi dla obszaru dorzecza Łaby. ..................... 86 WYKAZ RYSUNKÓW Rysunek 1. Położenie obszaru dorzecza Łaby w granicach administracyjnych Polski. ..... 13 Rysunek 2. Model organizacji powiadamiania i reagowania kryzysowego w kraju (Źródło: https://rcb.gov.pl/zarzadzanie-kryzysowe/). .............................. 20 Rysunek 3. Schemat zarządzania ryzykiem powodziowym określony w Dyrektywie Powodziowej. .................................................................................... 28 Rysunek 4. Schemat realizacji prac analitycznych wykonanych w ramach przeglądu i aktualizacji WORP, skutkujących określeniem ONNP. ............................... 29 Rysunek 5. Udział w ankietyzacji jednostek samorządu terytorialnego na obszarze dorzecza Łaby. .................................................................................. 31 Rysunek 6 Pokrycie powierzchniowe danych z ankietyzacji dla obszaru dorzecza Łaby ....................................................................................................... 31 Rysunek 7. ONNP dla powodzi o mechanizmie naturalnego wezbrania wyznaczonych na obszarze dorzecza Łaby. ................................................................. 33 Rysunek 8. Rzeki lub odcinki rzek, dla których opracowano MZP i MRP w II cyklu na obszarze dorzecza Łaby. ..................................................................... 37 Rysunek 9. Lokalizacja obszaru problemowego. ...................................................... 43 Rysunek 10. Algorytm tworzenia ostatecznej listy działań PZRP. ............................... 75 Rysunek 11. Schemat wyboru działań redukujących ryzyko powodziowe w obszarach problemowych i rekomendowanych do realizacji w PZRP. ......................... 77 Rysunek 12. Liczba uczestników wszystkich spotkań konsultacyjnych aPZRP i PZRP w obszarach dorzeczy. ........................................................................ 90 Rysunek 13. Mapa 31 spotkań konsultacyjnych aPZRP i PZRP odbytych w 2021 roku, w tym 3 wspólne spotkania z IIaPGW. ................................................... 91 Rysunek 14 Mapa spotkań konsultacyjnych PZRP w obszarze dorzecza Łaby ............... 92 Rysunek 15. Formy składania uwag i wniosków podczas konsultacji społecznych PZRP dla obszaru dorzecza Łaby. .................................................................. 93 Rysunek 16. Sposób rozpatrzenia uwag i wniosków złożonych podczas konsultacji społecznych PZRP dla obszaru dorzecza Łaby. ........................................ 93 Rysunek 17. Podział i liczba podmiotów składających uwagi i wnioski w ramach konsultacji społecznych PZRP dla obszaru dorzecza Łaby. ........................ 94 Rysunek 18. Liczba uczestników konferencji ogólnokrajowych Stop Powodzi. .............. 97 Rysunek 19. Miejsca i terminy lokalnych konferencji prasowych PZRP w obszarze dorzecza Łaby. ................................................................................ 100 WYKAZ ZAŁĄCZNIKÓW Załącznik 1. – Raport dotyczący metod i sposobu przeprowadzenia monitoringu planów zarządzania ryzykiem powodziowym - Podręcznik Załącznik 2. – Wizualizacje kartograficzne map zagrożenia powodziowego i map ryzyka powodziowego Załącznik nr 1 do Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby Raport dotyczący metod i sposobu przeprowadzenia monitoringu planów zarządzania ryzykiem powodziowym - Podręcznik Spis treści 1. Wprowadzenie .................................................................................. 142 2. Działania ochrony przeciwpowodziowej przewidziane w planie zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................ 143 3. Sposób wyznaczania wskaźników produktu i rezultatu .................... 145 4. Ocena postępu w realizacji działań planu zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................................... 151 4.1 Sposób przeprowadzenia ewaluacji postępów realizacji działań ............... 151 4.2 Sposób przeprowadzenia ewaluacji osiągnięcia celów ............................ 152 4.3 Otwarty katalog przyczyn nieosiągnięcia celów ..................................... 159 5. Monitoring i ocena osiągnięcia celów środowiskowych w realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym ....................... 160 5.1 Metodyka ....................................................................................... 160 5.2 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Ochrona zdrowia i bezpieczeństwa ludzi” ....................................................................... 162 5.3 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Ochrona różnorodności biologicznej” ............................................................... 163 5.4 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Wspieranie celów środowiskowych dla jednolitych części wód” ........................................ 168 5.5 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Zmniejszenie wrażliwości na zmiany klimatu i inne przyszłe wyzwania” ....................... 168 5.6 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Ochrona powierzchni ziemi, w tym gleb” .......................................................... 169 5.7 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Ochrona, a jeśli to możliwe, poprawa warunków krajobrazowych” ..................................... 170 5.8 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Ochrona dziedzictwa kulturowego” .................................................................. 170 5.9 Monitoring i ocena realizacji celu środowiskowego „Cele gospodarcze i ochrona dóbr materialnych o dużej wartości” ....................................... 171 6. Nadzór postępu w realizacji planu zarządzania ryzykiem powodziowym ................................................................................... 172 Wykaz tabel .................................................................................................... 173 1. WPROWADZENIE Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, projekty PZRP przygotowuje PGW WP w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw transportu w zakresie infrastruktury transportowej, z właściwymi wojewodami oraz po zasięgnięciu opinii marszałków województw. PZRP podlegają przeglądowi, co 6 lat oraz w razie potrzeby aktualizacji (zgodnie z art. 173 ust. 19 ustawy - Prawo wodne). Informację o gospodarowaniu wodami dotyczącą realizacji PZRP, co 2 lata składa Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej minister właściwy do spraw gospodarki wodnej (art. 353 ust. 2 pkt 6 ustawy - Prawo wodne). Monitoring realizacji PZRP dotyczy postępów w realizacji poszczególnych działań i zgodności z założonym harmonogramem rzeczowo-finansowym. Ewaluacja realizacji PZRP dotyczy natomiast oceny postępów (skuteczności) w realizacji ustanowionych celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Postęp realizacji PZRP będzie monitorowany zgodnie z art. 14 i 15 Dyrektywy Powodziowej oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, planach zarządzania ryzykiem powodziowym i programie ochrony wód morskich. W tym celu Komisja Europejska przygotowała elektroniczne narzędzie do raportowania PZRP dla wszystkich krajów członkowskich, natomiast minister właściwy do spraw gospodarki wodnej określił na podstawie ustawy – Prawo wodne zakres informacji, jakie podmioty zobowiązane są przedkładać co roku. System zarządzania ryzykiem powodziowym to planowanie, wdrażanie i monitorowanie celów i działań mających na celu ograniczenie zagrożenia oraz minimalizację ryzyka powodziowego w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju. Monitoring to jeden z etapów programowania systemu, który powinien pełnić kluczową rolę w procesie zarządzania ryzykiem powodziowym. W praktyce monitorowanie celów i działań to etap, w którym napotykane są liczne problemy, przede wszystkim przez trudności w formułowaniu, generowaniu oraz pozyskiwaniu wskaźników monitoringu. Poniższa propozycja sposobu przeprowadzenia monitoringu realizacji działań i celów określonych w PZRP opracowana została z uwzględnieniem zidentyfikowanych problemów w prowadzeniu monitoringu PZRP, wynikających z oceny jakości i kompletności danych i informacji oraz oceny adekwatności zastosowanych w ocenie wskaźników PA i wskaźników RA. 2. DZIAŁANIA OCHRONY PRZECIWPOWODZIOWEJ PRZEWIDZIANE W PLANIE ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Zgodnie z Dyrektywą Powodziową, celem zarządzania ryzykiem powodziowym jest ograniczenie potencjalnych negatywnych skutków powodzi dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. W świetle tak sformułowanego celu z Dyrektywy Powodziowej, w procesie opracowania PZRP zachowano 3 cele główne, tj.: zahamowanie wzrostu ryzyka powodziowego, obniżenie istniejącego ryzyka powodziowego oraz poprawa systemu zarządzania ryzykiem powodziowym. Osiągnięcie ww. celów w obszarze wszystkich dorzeczy powinno zostać zapewnione poprzez właściwe zarządzanie ryzykiem powodziowym, podjęcie działań nietechnicznych zmniejszających wrażliwość obszarów szczególnego zagrożenia powodzią oraz działań organizacyjnych i prawnych wzmacniających wszystkie elementy systemu zarządzania ryzykiem powodziowym. Do działań tych będą należały przede wszystkim: • w pierwszej kolejności typy działań związane ze zwiększaniem retencji i spowalnianiem spływu wód opadowych (jako takie, które nie tylko wpływają na redukcję ryzyka powodziowego, ale także mają wpływ na ograniczenie niekorzystnych skutków związanych z niedoborem wody); • w drugiej kolejności wymieniono działania nietechniczne, których celem jest kształtowanie warunków prawnych pozwalających na racjonalne zagospodarowanie obszarów zagrożonych powodzią i redukcję podatności ludzi i obiektów tam znajdujących się; • następne działania to działania nietechniczne edukacyjne oraz informacyjno- promocyjne oraz wszystkie działania nietechniczne wzmacniające system zarządzania ryzykiem powodziowym. Dla obszaru dorzecza Łaby w I cyklu planistycznym nie opracowano PZRP. Z tego względu nie została przeprowadzona analiza redukcji AAD oraz analiza redukcji strat powodziowych dla wody 100-letniej. W tabeli 1 przedstawiono koszty zaplanowanych działań/inwestycji na okres 2022-2027. 3. SPOSÓB WYZNACZANIA WSKAŹNIKÓW PRODUKTU I REZULTATU W poniższej tabeli zestawiono wskaźniki PA używane w celu monitorowania postępów w realizacji działań PZRP i pokazano sposób ich wyznaczania. Oznaczenie Nazwa wskaźnika Bezwzględna wskaźnika jednostka PA miary PA0 Liczba wdrożonych do szt. systemu prawnego uregulowań służących wdrażaniu PZRP PA1 Liczba wykonanych szt. analiz eksperckich w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym PA2 Wdrożenie systemu szt. informatycznego zgłaszania i szacowania strat powodziowych PA3 Wzrost długości km odcinków rzek, gdzie dostosowano ich przepustowość do warunków przepływu wód powodziowych, uzyskany w wyniku realizacji działania Zasady wyznaczania wskaźników Wskaźnik określa liczbę wdrożonych do systemu prawnego uregulowań służących wdrażaniu PZRP. Wskaźnik określa liczbę wykonanych w okresie sprawozdawczym analiz eksperckich w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym. Wskaźnik oznacza, że wdrożono system informatycznego zgłaszania i szacowania strat powodziowych. Długość odcinków rzek wymagających korekty ich przepustowości, to suma długości tych odcinków rzek dla których obliczenia hydrauliczne wykazały konieczność zwiększenia lub zmniejszenia prędkości przepływu wód powodziowych ze względu na pożądany poziom wód powodziowych. Wzrost długości rzek, dla których przepustowość dostosowano do przepływów wód powodziowych wyznaczono na podstawie sprawozdań z realizacji I cyklu PZRP sumując długości odcinków rzek, dla których przeprowadzono tego typu działania. Natomiast względny wzrost długości odcinków rzek w analizowanym okresie, dla których dostosowano przepustowość wyznacza iloraz rzeczywistego przyrostu długości odcinków rzek dla których przeprowadzono przedmiotowe działania do zakładanej w I cyklu PZRP długości odcinków rzek, z uwzględnieniem wszystkich zaplanowanych działań. Oznaczenie Nazwa wskaźnika wskaźnika PA PA4 Przyrost długości wybudowanych wałów przeciwpowodziowych chroniących zidentyfikowane obszary o dużej wrażliwości na zagrożenie powodziowe uzyskany w wyniku realizacji działania PA5 Wzrost liczby odbudowanych obiektów przeciwpowodziowych , które utraciły swoją funkcjonalność, uzyskany w wyniku realizacji działania PA7 Liczba zbiorników wielofunkcyjnych, dla których usprawniono zasady użytkowania dla zwiększenia rezerwy przeciwpowodziowej PA8 Wzrost długości wzmocnionych i przebudowanych wałów przeciwpowodziowych uzyskany w wyniku realizacji działania PA9 Liczba obiektów przeciwpowodziowych , dla których opracowano dokumentację techniczną i ekonomiczną w wyniku realizacji działania PA10 Przyrost liczby regionalnych i Bezwzględna Zasady wyznaczania wskaźników jednostka miary km Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. szt. Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. Przy czym do obiektów, które utraciły swoją funkcjonalność i wymagają odbudowy zaliczamy obiekty wchodzące w skład systemu ochrony przeciwpowodziowej zakwalifikowane do odbudowy, przebudowy lub rozbudowy ze względu na zły ich stan techniczny. szt. Wskaźnik określa liczbę zbiorników wielofunkcyjnych dla których usprawniono zasady użytkowania dla zwiększenia rezerwy powodziowej. Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. km Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. Długość wzmocnionych i przebudowanych wałów przeciwpowodziowych, to łączna długość istniejących już wałów, których stan techniczny wymagał interwencji, a analiza efektywności poszczególnych odcinków wału wskazuje na konieczność ich odbudowy. szt. Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. Wskaźnik określa liczbę obiektów przeciwpowodziowych dla których przygotowano dokumentacje techniczną i ekonomiczną. szt. Wskaźnik określa liczbę przygotowanych regionalnych i lokalnych systemów Oznaczenie Nazwa wskaźnika wskaźnika PA lokalnych systemów prognozowania i ostrzegania przed powodzią, wzmacniających krajowy system ostrzegania i prognozowania PA11 Liczba przeszkolonych obywateli PA12 Liczba aktualizacji dotychczas obowiązujących lub nowych obowiązujących operacyjnych planów przeciwpowodziowych , w tym planów ewakuacji ludności i inwentarza uwzględniających zaktualizowane lub nowe MRP PA13 Przyrost długości odcinków rzek, dla których zapewniono dobre warunki prowadzenia akcji lodołamania i bezpiecznego odprowadzenia kry lodowej, uzyskany w wyniku realizacji działania PA14 Przyrost liczby materiałów edukacyjnych przygotowanych w celu zwiększenia świadomości i wiedzy na temat źródeł zagrożenia powodziowego Bezwzględna Zasady wyznaczania wskaźników jednostka miary prognozowania i ostrzegania przed powodzią. szt. Wskaźnik policzono jako 10% z ogólnej liczby osób mieszkających na obszarze zagrożenia powodzią, wyznaczonego dla obszarów, na których prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest średnie i wynosi 1% na podstawie zaktualizowanych MZP i MRP. szt. Wskaźnik określa liczbę przygotowanych w okresie sprawozdawczym aktualizacji dotychczas obowiązujących lub nowych obowiązujących operacyjnych planów przeciwpowodziowych, w tym planów ewakuacji ludności i inwentarza uwzględniających zaktualizowane lub nowe MRP. km Zasady wyznaczenia tego wskaźnika są analogiczne do zasad wyznaczania wskaźnika PA3. Przy czym odcinek rzeki, gdzie zapewniono dobre warunki prowadzenia akcji lodołamania i bezpiecznego odprowadzenia kry lodowej to taki odcinek rzeki, gdzie możliwa jest praca lodołamaczy w okresie zimowym. szt. Wskaźnik określa liczbę przygotowanych w okresie sprawozdawczym materiałów edukacyjnych opracowanych w celu zwiększenia świadomości i wiedzy na temat źródeł zagrożenia powodziowego i ryzyka powodziowego, udostępnionych na stronach www PGW WP. Oznaczenie Nazwa wskaźnika wskaźnika PA i ryzyka powodziowego, udostępnionych na stronach www PGW WP Bezwzględna Zasady wyznaczania wskaźników jednostka miary W tabeli 3 zestawiono wskaźniki RA, używane w celu monitorowania postępów w realizacji celów I cyklu PZRP oraz sposób ich obliczania. 4. OCENA POSTĘPU W REALIZACJI DZIAŁAŃ PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 4.1 SPOSÓB PRZEPROWADZENIA EWALUACJI POSTĘPÓW REALIZACJI DZIAŁAŃ Proces monitorowania postępów realizacji PZRP w obszarach dorzeczy odbywa się w trybie przewidzianym przez rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w PGW na obszarach dorzeczy, PZRP i programie ochrony wód morskich. Analiza postępów w realizacji działań PZRP na obszarze dorzecza Łaby przeprowadzona zostanie z wykorzystaniem obliczonych: • bezwzględnych wartości wskaźników PA wskazanych w tabeli 4; • względnych (procentowych) wartości wskaźników realizacji działań. Analiza zostanie przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich działań zrealizowanych i działań w trakcie realizacji (podjętych w analizowanym cyklu planistycznym i wymagających ich zakończenia w ramach kolejnego cyklu planistycznego). W tabeli 4 zestawiono wskaźniki PA używane w celu monitorowania postępów w realizacji PZRP wraz z informacją o wartościach docelowych wskaźników. 4.2 SPOSÓB PRZEPROWADZENIA EWALUACJI OSIĄGNIĘCIA CELÓW W obszarze dorzecza Łaby nie przewiduje się realizacji działań, dla których można przypisać bezwzględne wartości wskaźników RA. Natomiast monitorowanie efektów prac nad realizacją celów zarządzania ryzykiem powodziowym w obszarze dorzecza Łaby będzie prowadzone z wykorzystaniem wskaźników PA przedstawionych w tabeli 2. Przygotowując listę działań realizujących cele zarządzania ryzykiem powodziowym założono, że działania te będą w całości realizowane przez podmioty za nie odpowiedzialne. W przypadkach uzasadnionych podmiot odpowiedzialny za realizację działania, którego zakres miałby ulec modyfikacji (ograniczeniu) jest zobowiązany do przekazania informacji o takiej zmianie do Ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej, który zgodnie art. 328 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, monitoruje realizację działań zawartych w PZRP. Informacja o takiej zmianie powinna zawierać m.in.: wszystkie dostępne dane o działaniu w tym np. analizę wpływu zmodyfikowanej inwestycji na stan jednolitych części wód i ekosystemów od wód zależnych oraz analizę dotyczącą zmian wartości wskaźników efektywności tak zmodyfikowanego działania. Ze względu na konieczność zapewnienia spełnienia celów środowiskowych we wszystkich etapach zarządzania ryzykiem powodziowym i uzyskania efektów synergicznych niezbędne jest uwzględnienie wymagań RDW i PGW dla obszarów dorzeczy, określając potencjalnie możliwy wpływ na osiągnięcie celów środowiskowych RDW (tabela 5), z zastosowaniem następującego podejścia: • typom działań dedykowanym redukcji intensywności zjawiska (zagrożenia) przypisuje się możliwość wystąpienia pozytywnego, negatywnego i neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym redukcji ekspozycji na zagrożenie, przypisuje się możliwość wystąpienia pozytywnego, negatywnego i neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym redukcji wrażliwości wyeksponowanych na zagrożenie ludzi i obiektów przypisuje się możliwość wystąpienia neutralnego oddziaływania wobec celów środowiskowych; • typom działań dedykowanym podniesieniu efektywności (adaptacyjności) systemu przeciwpowodziowego przypisuje się możliwość wystąpienia oddziaływania neutralnego wobec celów środowiskowych. W odniesieniu do niektórych typów działań, np. typu 31 tj. dostosowanie przepustowości koryta cieków lub kanałów do racjonalnego przeprowadzania wód na odcinkach, gdzie obszary szczególnego zagrożenia powodziowego charakteryzują się dużą wrażliwością wskazano, że możliwy jest potencjalnie neutralny lub potencjalnie negatywny wpływ na osiągnięcie celów środowiskowych RDW. Ocena neutralna dotyczyć będzie działań polegających na nieinwazyjnych sposobach zwiększenia przepustowości cieków, tzn. nieingerujących w morfologię cieków objętych działaniami planowanymi do realizacji w ramach PZRP. Podsumowanie przeprowadzonych analiz stanowi tabeli 6.. 4.3 OTWARTY KATALOG PRZYCZYN NIEOSIĄGNIĘCIA CELÓW System monitoringu stanu realizacji działań przyjętych w PZRP ma na celu ocenę osiągnięcia przyjętych celów zarządzania ryzykiem powodziowym w wyznaczonym terminie oraz wskazanie ewentualnych przyczyn opóźnienia w realizacji działań a tym samym zidentyfikowanie przyczyn nieosiągnięcia celów, a także zaplanowanie działań zaradczych w kolejnym cyklu planistycznym. Przyczyny nieosiągnięcia celów mogą być różne. Do najczęstszych będą należeć: • przyczyny organizacyjne tj.: o trudności w uzyskaniu niezbędnych decyzji administracyjnych potrzebnych do realizacji projektu; o trudności w uzyskaniu zgody na wejście w teren dla transportu materiału do budowy, przedłużające się wykupy nieruchomości; o protesty społeczne odnośnie realizowania inwestycji wg projektowanego wariantu; o zmiany w zakresie zadania m.in. wynikłe z przeprowadzonych dodatkowych modelowań. • przyczyny prawne: o np. uchylenie pozwolenia wodnoprawnego; o przedłużające się procedury w związku z uzyskaniem decyzji zwalniającej z zakazów określonych w art. 176 ust. 1 ustawy - Prawo wodne oraz decyzji pozwolenia wodnoprawnego; o długo trwające postepowanie odwoławcze, zmiany w ustawie - Prawo wodne i specustawach; o negatywne decyzje w postępowaniach administracyjnych; o brak potwierdzenie przez Komisję Europejską zgodności aPGW z RDW. • Inne przyczyny: o brak wykonawców do realizacji inwestycji; o gwałtowne zmiany przepływów na ciekach, gdzie realizowana jest inwestycja; o opóźnienia w realizacji prac; o odstąpienie od umowy z wykonawcą robót i konieczność przeprowadzenia kolejnego przetargu; o konieczność wcześniejszej realizacji innej inwestycji; o przedłużające się uzgodnienia ze współinwestorami lub negocjacje umów; o bardziej skomplikowane warunki realizacji inwestycji niż przewidywano na etapie jej przygotowania. 5. MONITORING I OCENA OSIĄGNIĘCIA CELÓW ŚRODOWISKOWYCH W REALIZACJI PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM 5.1 METODYKA Monitoring i ewaluacja osiągnięcia założonych celów środowiskowych przeprowadzona zostanie z uwzględnieniem działań zrealizowanych w PZRP. Obejmować będzie ocenę osiągnięcia ośmiu strategicznych celów środowiskowych, które powinny być osiągnięte poprzez realizację wszystkich zaplanowanych w PZRP działań: 1. Ochrona zdrowia i bezpieczeństwa ludzi. 2. Ochrona różnorodności biologicznej. 3. Wspieranie osiągnięcia celów środowiskowych dla JCWP i JCWPd. 4. Zmniejszenie wrażliwości i przygotowanie na zmiany klimatu. 5. Ochrona powierzchni ziemi, w tym gleb. 6. Ochrona, a jeśli to możliwa poprawa walorów krajobrazowych. 7. Ochrona dziedzictwa kulturowego. 8. Cele gospodarcze i ochrona dóbr materialnych o dużej wartości. Do monitorowania osiągnięcia celów ochrony środowiska proponuje się zastosowanie wyselekcjonowanych wskaźników PA i wskaźników RA. Ponadto, na potrzeby monitoringu, w celu uzyskania dodatkowych informacji o działaniach zrealizowanych w PZRP skonstruowano poniższą listę sprawdzającą: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko? 3. Czy dla działania zostało przeprowadzone postępowanie na podstawie art. 96 ustawy OOŚ - w przypadku, gdy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie została wydana? 4. Czy dla działania dokonano zgłoszenia na podstawie art. 118 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 5. Czy dla działania zostało wydane zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu na podstawie art. 83a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 6. Czy w związku z realizacją działania zostały wydane derogacje na podstawie art. 56 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 7. Czy w trakcie realizacji działania wystąpiła konieczność zawiadomienia na podstawie art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 8. Powierzchnia obszarów chronionych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, bezpośrednio zajętych na potrzeby realizacji działania (km). 9. Liczba obszarów Natura 2000, dla których uzyskano derogacje na podstawie art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. 10. Powierzchnia zależnych od wód siedlisk przyrodniczych bezpośrednio zajętych na potrzeby realizacji działania (km). 11. Liczba jednolitych części wód, w obrębie których są realizowane działania. 12. Liczba jednolitych części wód, dla których uzyskano derogacje na podstawie art. 66 ustawy – Prawo wodne. 13. Czy w związku z realizacją działania zostały określone specjalne wymagania dotyczące ochrony krajobrazu? 14. Liczba zabytków zagrożonych wskutek realizacji działania. 15. Liczba osób, które musiały zmienić miejsce zamieszkania wskutek realizacji działania. Dane źródłowe do monitorowania osiągnięcia celów ochrony środowiska obejmować powinny: 1. wyniki monitoringu prowadzonego przez GIOŚ w ramach PMŚ; 2. dane Narodowego Instytutu Dziedzictwa w zakresie warstw przestrzennych rejestru zabytków nieruchomych oraz rejestru stanowisk archeologicznych; 3. dane na temat korytarzy ekologicznych; 4. dane rejestru zabytków nieruchomych oraz rejestru stanowisk archeologicznych Narodowego Instytutu Dziedzictwa przy użyciu usługi danych przestrzennych WMS (Web Mapping Service). 5.2 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „OCHRONA ZDROWIA I BEZPIECZEŃSTWA LUDZI” Monitoring osiągnięcia celu „Ochrona zdrowia i bezpieczeństwa ludzi” realizowany będzie na podstawie dedykowanych wskaźników PA i wskaźników RA: • PA2 – wdrożenie systemu informatycznego zgłaszania szacowania strat powodziowych [%, szt.]; • PA10 – względny przyrost liczby regionalnych i lokalnych systemów prognozowania i ostrzegania przed powodzią uzyskany w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, szt.]; • PA11 – liczba przeszkolonych obywateli w ramach realizacji działań I cyklu planistycznego [%, l. ob.]; • PA12 – liczba aktualizacji dotychczas obowiązujących lub nowych obowiązujących operacyjnych planów przeciwpowodziowych, w tym planów ewakuacji ludności i inwentarza uwzględniających zaktualizowane lub nowe mapy ryzyka powodziowego w ramach realizacji działań I cyklu planistycznego [%, szt.]; • RA6 – względna redukcja liczby mieszkańców na OSZP w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, l. os.]; • RA8 – względny spadek liczby obiektów stanowiących zagrożenie dla środowiska zlokalizowanych w OSZP w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, szt.]; • RA9 – względny spadek liczby ujęć wody zlokalizowanych w OSZP, w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, szt.]; • RA10 – względna redukcja liczby obiektów o szczególnym znaczeniu społecznym zlokalizowanych w OSZP w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, szt.]; • RA12 – względna redukcja powierzchni OSZP w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, ha]. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą również odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla przedsięwzięcia została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko? 3. Liczba osób, które musiały zmienić miejsce zamieszkania wskutek realizacji przedsięwzięcia. 5.3 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „OCHRONA RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ” Monitoring osiągnięcia celu „Ochrona różnorodności biologicznej” realizowany będzie na podstawie dedykowanych wskaźników RA: • RA1 – wzrost powierzchni terenów oddanych rzece w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, ha]; • RA2 – wzrost powierzchni dolin rzecznych oddanych rzece poprzez budowę retencji polderowej uzyskany w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, ha]; • RA3 – wzrost pojemności retencji dolinowej uzyskany w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, mln m3]. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą również odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko w aspekcie oddziaływania na obszary chronione, siedliska i gatunki zależne od wody, korytarze ekologiczne oraz utraty różnorodności biologicznej? 3. Czy dla działania zostało przeprowadzone postępowanie na podstawie art. 96 ustawy OOŚ– w przypadku, gdy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie została wydana? 4. Czy dla działania dokonano zgłoszenia na podstawie art. 118 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 5. Czy dla działania zostało wydane zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu na podstawie art. 83a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 6. Czy w związku z realizacją działania zostały wydane derogacje na podstawie art. 56 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 7. Czy w trakcie realizacji działania wystąpiła konieczność zawiadomienia na podstawie art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? 8. Powierzchnia obszarów chronionych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, bezpośrednio zajętych na potrzeby realizacji przedsięwzięcia (km). 9. Liczba obszarów Natura 2000, dla których uzyskano derogacje na podstawie art. 34 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. 10. Powierzchnia zależnych od wód siedlisk przyrodniczych bezpośrednio zajętych na potrzeby realizacji działania (km). W ocenie proponuje się wykorzystanie wyników PMŚ w Polsce w zakresie: monitoringu siedlisk przyrodniczych i monitoringu gatunków zwierząt zależnych od wód, które przedstawiono w tabelach 6 oraz 7. 5.4 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „WSPIERANIE CELÓW ŚRODOWISKOWYCH DLA JEDNOLITYCH CZĘŚCI WÓD” Monitoring osiągnięcia celu „Wspieranie celów środowiskowych dla jednolitych części wód” realizowany będzie na podstawie danych z PMŚ GIOŚ. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko w aspekcie zgodności z RDW i wpływu działań na cele środowiskowe jednolitych części wód? 3. Liczba jednolitych części wód, w obrębie których jest realizowane przedsięwzięcie. 4. Liczba jednolitych części wód, dla których uzyskano derogacje na podstawie art. 66 ustawy - Prawo wodne. Na potrzeby analizy wpływu zrealizowanych w ramach PZRP działań na JCWP, proponuje się pozyskanie danych dotyczących monitoringu jakości wód powierzchniowych (wody śródlądowe, wody przejściowe i przybrzeżne) w zakresie: • badanie i ocenę stanu rzek, w tym zbiorników zaporowych; • badanie i ocenę stanu jezior; • badanie i ocenę stanu wód przejściowych i przybrzeżnych; • badanie elementów hydromorfologicznych dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych, w tym ocenę w zakresie hydromorfologicznego indeksu rzecznego. 5.5 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „ZMNIEJSZENIE WRAŻLIWOŚCI NA ZMIANY KLIMATU I INNE PRZYSZŁE WYZWANIA” Monitoring osiągnięcia celu „Zmniejszenie wrażliwości na zmiany klimatu i inne przyszłe wyzwania” będzie przedstawiony w oparciu o dane: • dotyczące zgłoszonych wielkości niekorzystnych konsekwencji powodzi występujących w okresie obowiązywania PZRP; • dotyczące wielkości powodzi oraz niekorzystnych konsekwencji powodzi w okresie obowiązywania PZRP, zgromadzone w ramach opracowywania kolejnej aktualizacji WORP; • dotyczące niekorzystnych konsekwencji powodzi wyznaczonych na podstawie kolejnej aktualizacji MZP i MRP. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą również odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem oceny wpływu tego działania na wzrost adaptacyjności do zmian klimatu oraz zidentyfikowanej presji antropogenicznej? 3. Czy dla przedsięwzięcia zostało wydane zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu na podstawie art. 83a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody? Dodatkowo uwzględnione będą dane dotyczące wielofunkcyjności działań dedykowanych ograniczeniu ryzyka powodziowego w kontekście równoczesnego przeciwdziałania skutkom suszy, tj. w szczególności wpływających na zwiększenie retencji w obrębie zlewni. 5.6 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI, W TYM GLEB” Monitoring osiągnięcia celu „Ochrona powierzchni ziemi, w tym gleb” oceniony będzie w oparciu o wartości dedykowanych wskaźników: • RA1 – wzrost powierzchni terenów oddanych rzece w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, ha]; • RA2 – wzrost powierzchni dolin rzecznych oddanych rzece poprzez budowę retencji polderowej uzyskany w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, ha]; • RA3 – wzrost pojemności retencji dolinowej uzyskany w wyniku realizacji działań I cyklu PZRP [%, mln m3]. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko z uwzględnieniem oddziaływania na powierzchnię ziemi? 5.7 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „OCHRONA, A JEŚLI TO MOŻLIWE, POPRAWA WARUNKÓW KRAJOBRAZOWYCH” Monitoring osiągnięcia celu „Ochrona, a jeśli to możliwe, poprawa warunków krajobrazowych”, pokazany będzie w oparciu o analizę wpływu zrealizowanych działań na krajobraz. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko z uwzględnieniem aspektów krajobrazowych? 3. Czy w związku z realizacją działania zostały określone specjalne wymagania dotyczące ochrony krajobrazu? Dodatkowo wspierająco należy potraktować ocenę celu nr 2 „Ochrona różnorodności biologicznej”, wykorzystując analizę w zakresie kolizji inwestycji z obszarami chronionymi ze względu na walory krajobrazowe (parki krajobrazowe) oraz uwzględniono kolizję z obszarami chronionego krajobrazu. 5.8 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „OCHRONA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO” Monitoring osiągnięcia celu Ochrona dziedzictwa kulturowego, pokazany będzie w oparciu o wartości dedykowanego wskaźnika RA7. Realizacja celu „Ochrona dziedzictwa kulturowego” uwzględniać powinna ocenę w zakresie: • informacji w zakresie liczby obiektów cennych kulturowo, które w wyniku realizacji działań I cyklu planistycznego PZRP, znalazły się poza obszarami szczególnego zagrożenia powodzią; • danych w zakresie liczby obiektów cennych kulturowo, w odniesieniu do których stwierdzono wystąpienie negatywnego oddziaływania, będącego skutkiem realizacji działań I cyklu planistycznego PZRP. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko w aspekcie wpływu na dziedzictwo kulturowe? 3. Liczba zabytków zagrożonych wskutek realizacji działania. 5.9 MONITORING I OCENA REALIZACJI CELU ŚRODOWISKOWEGO „CELE GOSPODARCZE I OCHRONA DÓBR MATERIALNYCH O DUŻEJ WARTOŚCI” Monitoring osiągnięcia celu „Cele gospodarcze i ochrona dóbr materialnych o dużej wartości”, ze względu na brak dedykowanych wskaźników RA, proponuje się przedstawić w oparciu o wskaźniki PA. Dodatkowo opis skutków realizacji przedsięwzięć odniesiono do zakładanych skutków wdrożenia wariantów planistycznych opracowanych w ramach PZRP, przedstawionych w tzw. „Kartach Obszarów Problemowych”. Ponadto, w ocenie uwzględnione będą odpowiedzi na następujące zagadnienia z listy sprawdzającej: 1. Czy dla działania została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach? 2. Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach była wydana po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko? 3. Liczba osób, które musiały zmienić miejsce zamieszkania wskutek realizacji działania. 6. NADZÓR POSTĘPU W REALIZACJI PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POWODZIOWYM Niezbędne jest pozyskiwanie i gromadzenie danych, które pozwolą na analizę postępu wdrażania działań PZRP, monitorowanie terminu zakończenia poszczególnych działań oraz ocenę ich skuteczności w zakresie osiągania celów zarządzania ryzykiem powodziowym. Informację o uzyskanych efektach zaplanowanych i zrealizowanych działań dla osiągnięcia celu nadrzędnego Dyrektywy Powodziowej, czyli – ograniczenie negatywnych konsekwencji dla zdrowia ludzkiego, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej poprzez osiągnięcie głównych celów zarządzania ryzykiem powodziowym powinien zapewnić system monitoringu PZRP. Zgodnie z art. 353 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, informację o gospodarowaniu wodami dotyczącą realizacji PZRP, co 2 lata składa Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej Minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Zgodnie z art. 328 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, PGW WP oraz wojewodowie, marszałkowie województw, wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast i dyrektorzy urzędów morskich, w zakresie swojej właściwości, sporządzają roczne sprawozdania z realizacji działań zawartych w PZRP za rok poprzedni i przekazują te sprawozdania ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wodnej w terminie do dnia 28 lutego roku następnego. Natomiast zgodnie z art. 173 ust. 19 ustawy - Prawo wodne PZRP podlegają przeglądowi co 6 lat oraz w razie potrzeby aktualizacji. W przypadkach uzasadnionych podmiot odpowiedzialny za realizację działania, którego zakres miałby ulec modyfikacji (ograniczeniu) jest zobowiązany do przekazania informacji o takiej zmianie do ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej, który zgodnie art. 328 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, monitoruje realizację działań zawartych w PZRP. Informacja o zmodyfikowanym działaniu powinna zawierać m.in.: wszystkie dostępne dane o działaniu, w tym analizę dotyczącą zmian wartości wskaźników, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 14 grudnia 2018 r. w sprawie zakresu informacji z realizacji działań zawartych w PGW na obszarach dorzeczy, PZRP i programie ochrony wód morskich. WYKAZ TABEL Tabela 1. Zestawienie kosztów inwestycji strategicznych, redukcji wskaźnika AAD, oraz wskaźników ekonomicznych w regionie wodnym Metuje. ................. 144 Tabela 2. Zbiór wskaźników PA. ....................................................................... 145 Tabela 3. Zbiór wskaźników RA. ....................................................................... 148 Tabela 4. Wskaźniki PA służące do monitoringu postępów w realizacji działań w PZRP wraz z wartościami docelowymi dla obszaru dorzecza Łaby. ........... 151 Tabela 5. Wskaźniki przypisane do celów szczegółowych i typów działań PZRP wraz z oceną wpływu na cele RDW. ............................................................ 153 Tabela 6. Lista siedlisk zależnych od wód. ......................................................... 164 Tabela 7. Lista gatunków zwierząt. ................................................................... 165 Załącznik nr 2 do Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby Wizualizacje kartograficzne MZP i MRP

w sprawie przyjęcia Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Łaby

§ 1. Przyjęcie Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla dorzecza Łaby

§ 2. Wejście rozporządzenia w życie

Załącznik