Na podstawie art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. - Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441 oraz z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180, poz. 1494) zarządza się, co następuje:
Rozporządzenie
w sprawie liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody2)
Tekst aktu: wydany przez Ministra Gospodarki, Dziennik Ustaw z 2006 r. poz. 106.Opracowanie: indeksy rzeczowe, interpretacje przepisów i powiązania z orzecznictwem - Kancelarium.
Spis treści (13)
§ 1. Zakres regulacji
Rozporządzenie określa:
1) wzory i metody służące do obliczania liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody, zwanych dalej "mieszaninami";
2) metody wyrażania zawartości alkoholu, zwanej również "mocą alkoholu";
3) rodzaje pomiarów, jakie należy wykonać w celu wyznaczenia zawartości alkoholu;
4) Podstawowe Tablice Alkoholometryczne.
§ 2. Definicje
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:
1) tablicach alkoholometrycznych - należy przez to rozumieć tablice zawierające liczbowe dane odniesienia dla mieszanin, stosowane do prawidłowego obliczania zawartości (mocy) alkoholu w tych mieszaninach;
2) Podstawowych Tablicach Alkoholometrycznych - należy przez to rozumieć tablice, w których są podane podstawowe, wyliczone liczbowe dane odniesienia dla mieszanin;
3) zawartości (mocy) alkoholu - należy przez to rozumieć ułamek objętościowy lub ułamek masowy alkoholu w mieszaninie;
4) ułamku objętościowym q - należy przez to rozumieć stosunek objętości czystego, bezwodnego alkoholu etylowego w temperaturze 20 °C, zawartego w mieszaninie, do jej całkowitej objętości w tej samej temperaturze;
5) ułamku masowym p - należy przez to rozumieć stosunek masy alkoholu etylowego zawartego w mieszaninie do jej całkowitej masy.
§ 3. Wyrażanie mocy alkoholu
1. Moc alkoholu wyraża się w procentach, jako liczbę części alkoholu w stu częściach mieszaniny.
2. Przy określaniu mocy, o której mowa w ust. 1, należy stosować następujące symbole:
1) "% vol" - dla ułamka objętościowego;
2) "% mas" - dla ułamka masowego.
§ 4. Wyznaczanie mocy alkoholu
1. W celu wyznaczenia mocy alkoholu należy zmierzyć:
1) gęstość, ułamek masowy lub ułamek objętościowy w temperaturze mieszaniny;
2) temperaturę mieszaniny.
2. Na podstawie danych, o których mowa w ust. 1, moc alkoholu odczytuje się z odpowiednich tablic alkoholometrycznych.
3. Pomiary, o których mowa w ust. 1 pkt 1, wykonuje się za pomocą przyrządu pomiarowego o odpowiedniej dokładności, w szczególności:
1) alkoholomierza lub densymetru do alkoholu;
2) piknometru;
3) gęstościomierza oscylacyjnego;
4) wagi hydrostatycznej.
§ 5. Obliczanie gęstości mieszaniny
1. Gęstość mieszaniny p, wyrażoną w kilogramach na metr sześcienny, w temperaturze t z zakresu od -20 °C do +40 °C, oblicza się według wzoru: gdzie: p - ułamek masowy wyrażony w postaci ułamka dziesiętnego, t - temperatura wyrażona w stopniach Celsjusza, zgodnie z Międzynarodową Praktyczną Skalą Temperatur 68, n = 5, m1= 11, m2= 10, m3= 9, m4= 4, m5=2, Ak, Bk, Ci,k- współczynniki liczbowe.
2. Wartości współczynników liczbowych Ak, Bk, Ci,k, o których mowa w ust. 1, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
§ 6. Tablice alkoholometryczne
1. Opis Podstawowych Tablic Alkoholometrycznych i metod służących do ich utworzenia oraz wskazówki dotyczące obliczania innych tablic alkoholometrycznych stosowanych w procesach pomiarowych związanych z mieszaninami określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.
2. Podstawowe Tablice Alkoholometryczne określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.
§ 7. Zmiany w przepisach
Traci moc rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 lutego 2003 r. w sprawie liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody (Dz. U. Nr 38, poz. 331).
§ 8. Wejście w życie
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
1.
Tablice zawarte w załączniku nr 3 do rozporządzenia określają:
a) Tablica I: gęstość w funkcji temperatury w zakresie od -20 °C do +40 °C co 1 °C i ułamka masowego w zakresie od najmniejszej osiągalnej wartości do 100 % co 1 % - najmniejsza wartość odpowiada wartości ułamka masowego, przy którym w danej temperaturze mieszanina zaczyna krzepnąć,
b) Tablica II: gęstość w funkcji temperatury w zakresie od -20 °C do +40 °C co 1 °C i ułamka objętościowego w zakresie od najmniejszej osiągalnej wartości do 100 % co 1 %,
c) Tablica IIIa: gęstość w temperaturze 20 °C w funkcji ułamka masowego w zakresie od 0 do 100 % co 0,1 %,
d) Tablica IIIb: ułamek objętościowy w funkcji ułamka masowego w zakresie od 0 do 100 % co 0,1 %,
e) Tablica IVa: gęstość w temperaturze 20 °C w funkcji ułamka objętościowego w zakresie od 0 do 100 % co 0,1 %,
f) Tablica IVb: ułamek masowy w funkcji ułamka objętościowego w zakresie od 0 do 100 % co 0,1 %,
g) Tablica Va: ułamek masowy w funkcji gęstości w temperaturze 20 °C w zakresie od 789,3 kg/m3 do 998,2 kg/m3 co 0,1 kg/m3,
h) Tablica Vb: ułamek objętościowy w funkcji gęstości w temperaturze 20 °C w zakresie od 789,3 kg/m3 do 998,2 kg/m3 co 0,1 kg/m3.
2.
Przy obliczaniu tablic, o których mowa w pkt 1, korzysta się ze wzoru, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, oraz zależności między ułamkiem objętościowym i ułamkiem masowym, wyrażonej wzorem: gdzie: q - ułamek objętościowy, p - ułamek masowy, ρ20°C- wartości obliczone w funkcji ułamka masowego z wzoru, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, ρ20°C(100 %) - gęstość czystego etanolu w temperaturze 20 °C równa 789,24 kg/m3.
3.
W procesach pomiarowych związanych z mieszaninami alkoholu etylowego i wody oprócz tablic, o których mowa w pkt 1, stosuje się również tablice alkoholometryczne określające:
a) ułamek masowy w funkcji temperatury w stopniach Celsjusza i gęstości w tej temperaturze,
b) ułamek objętościowy w funkcji temperatury w stopniach Celsjusza i gęstości w tej temperaturze,
c) moc mieszaniny o temperaturze t w stopniach Celsjusza, wyrażoną jako ułamek masowy albo objętościowy, na podstawie wskazania alkoholomierza ze szkła sodowo-wapniowego do pomiaru ułamka masowego albo objętościowego; przy konstrukcji tych tablic postępuje się w następujący sposób: – wartości odczytanej na alkoholomierzu przyporządkowuje się, odpowiednio według Tablicy IIIa lub IVa, gęstość w temperaturze 20 °C oznaczoną jako ρ,20°C, – gęstość rzeczywistą mieszaniny w temperaturze t oblicza się według wzoru: gdzie α jest współczynnikiem cieplnej rozszerzalności objętościowej szkła sodowo-wapniowego, równym 25·10-6 °C-1, - wartość ułamka masowego albo objętościowego dla obliczonej wartości ρt, oraz temperatury t odczytuje się z odpowiedniej tablicy lub oblicza z odpowiedniej zależności,
d) moc mieszaniny o temperaturze t w stopniach Celsjusza, wyrażoną jako ułamek masowy albo objętościowy, na podstawie wskazania densymetru do alkoholu ze szkła sodowo-wapniowego; przy konstrukcji tej tablicy postępuje się analogicznie jak w lit. c, zastępując ρ,20°Cwartością odczytaną na densymetrze,
e) objętość v w temperaturze 20 °C czystego etanolu, w decymetrach sześciennych, zawartego w 100 dm3 mieszaniny o temperaturze t w stopniach Celsjusza, o znanej mocy, przy założeniu, że objętość 100 dm3 była mierzona za pomocą pojemnika wykonanego z materiału o współczynniku cieplnej rozszerzalności objętościowej β, wywzorcowanego w temperaturze 20 °C; wartości objętości oblicza się według wzoru: lub gdzie: p, q - ułamki masowe i objętościowe wyrażone w procentach, ρt- wartości gęstości mieszaniny w temperaturze t, podane w Tablicy I w funkcji ułamka masowego p, w Tablicy II w funkcji ułamka objętościowego q, ρ20°C- wartości gęstości mieszaniny w temperaturze 20 °C, podane w Tablicy IVa w funkcji ułamka objętościowego q, ρ20°C(100 %) - gęstość czystego etanolu w temperaturze 20 °C równa 789,24 kg/m3,
f) objętość v w temperaturze 20 °C czystego etanolu, w decymetrach sześciennych, zawartego w 100 kg mieszaniny o temperaturze t w stopniach Celsjusza, o znanej mocy, przy założeniu, że ważenie było przeprowadzone w powietrzu o gęstości 1,2 kg/m3 za pomocą odważników o wartościach umownych wynikających z ważenia w powietrzu; wartości objętości oblicza się według wzoru: lub gdzie: p, q - ułamki masowe i objętościowe wyrażone w procentach, ρt- wartości gęstości mieszaniny w temperaturze t, podane w Tablicy I w funkcji ułamka masowego p, w Tablicy II w funkcji ułamka objętościowego q, ρ20°C- wartości gęstości mieszaniny w temperaturze 20 °C, podane w Tablicy IVa w funkcji ułamka objętościowego q, ρ20°C(100 %) - gęstość czystego etanolu w temperaturze 20 °C równa 789,24 kg/m3.
4.
Dla tablic, o których mowa w pkt 3 lit. a i b, zakres temperatury wynosi od -20 °C do +40 °C.
5.
Przy określaniu mocy na podstawie wskazań alkoholomierza lub densymetru do alkoholu, korzystając z tablic lub zależności, o których mowa w pkt 3 lit. c i d, dla pomiarów wykonanych w temperaturze różniącej się znacznie od 20 °C, należy wprowadzić poprawkę, uwzględniającą zmianę napięcia powierzchniowego mieszaniny, zgodnie z danymi odniesienia, których wartości określa się w tabeli nr 1. Tabela nr 1