Załącznik

 ZAKRES OBOWIĄZUJĄCYCH TEMATÓW EGZAMINU AKTUARIALNEGO A. Zakres przedmiotowy 1. Matematyka finansowa 2. Prawdopodobieństwo i statystyka 3. Matematyka ubezpieczeń na życie 4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych 5. Ekonomia 6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń 7. Modelowanie 8. Zarządzanie ryzykiem zakładu ubezpieczeń 9. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe B. Szczegółowy zakres tematów w podziale na bloki tematyczne 1. Matematyka finansowa: 1.1. Klasyczna teoria stóp procentowych: oprocentowanie proste, składane i ciągłe, dyskonto 1.2. Ogólne modele przepływów finansowych i wycena wartości przepływów finansowych: rachunek rent, spłata długu, analiza obligacji 1.3. Struktura terminowa stóp procentowych 1.4. Papiery wartościowe i instrumenty pochodne 1.5. Pojęcia rynku wolnego od arbitrażu, strategii replikującej, rynku zupełnego 1.6. Model dwumianowy 1.7. Model Blacka-Scholesa i wycena instrumentów pochodnych akcji (opcje call i put) 1.8. Podstawy rachunku stochastycznego i jego zastosowania do wyceny aktywów i zobowiązań oraz konstrukcji strategii zabezpieczających 1.9. Pojęcia i własności scenariuszy rzeczywistych i neutralnych względem ryzyka, pojęcie deflatora i jego zastoso- wania 1.10. Modele stochastyczne stóp procentowych (model Vasicka, CIR, LIBOR) 1.11. Wycena instrumentów dłużnych i pochodnych stopy procentowej (obligacje, cap/floor, caplet/floorlet i swapcje). 2. Prawdopodobieństwo i statystyka: 2.1. Pojęcie prawdopodobieństwa i jego własności 2.2. Zmienne losowe i ich charakterystyki (dystrybuanty, rozkłady prawdopodobieństwa, momenty, funkcje tworzą- ce momenty), rozkłady jednowymiarowe i wielowymiarowe 2.3. Klasyczne i bayesowskie metody estymacji i ich własności 2.4. Korelacja i analiza regresji 2.5. Testowanie hipotez statystycznych 2.6. Przedziały ufności 2.7. Podstawy teorii procesów stochastycznych (łańcuchy Markowa, procesy Markowa, proces Poissona, ruch Browna).  3. Matematyka ubezpieczeń na życie: 3.1. Pojęcia prawdopodobieństwa śmierci, przeżycia, dalszego trwania życia, natężenia zgonów 3.2. Modele wielostanowe 3.3. Przepływy finansowe w ubezpieczeniach na życie, ubezpieczeniach na dożycie i rentach 3.4. Tablice trwania życia 3.5. Metody estymacji i wygładzania współczynników zgonów i prawdopodobieństw przejść w modelach wielo- stanowych 3.6. Metody estymacji rozkładu trwania życia, estymatory Nelsona-Aalena i Kaplana-Meiera 3.7. Kalkulacja składek ubezpieczeniowych w modelach ciągłych i dyskretnych dla różnych rodzajów ubezpieczeń na życie 3.8. Kalkulacja rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w modelach ciągłych i dyskretnych dla różnych rodzajów ubezpieczeń na życie 3.9. Plany emerytalne. 4. Matematyka pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych: 4.1. Modele ryzyka indywidualnego i kolektywnego 4.2. Kalkulacja składek ubezpieczeniowych i miar ryzyka w modelach ryzyka indywidualnego i kolektywnego 4.3. System bonus-malus 4.4. Kalkulacja rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, trójkąty szkód i metoda chain-ladder 4.5. Rozkłady częstości i wysokości szkody, rozkłady złożone i mieszane 4.6. Teoria zaufania 4.7. Teoria ruiny. 5. Ekonomia: 5.1. Pojęcia popytu i podaży, równowagi rynku, elastyczności 5.2. Działanie i organizacja przedsiębiorstwa – przychody, koszty, zyski, straty 5.3. Podstawy teorii produkcji – funkcje produkcji i kosztów w krótkim i długim okresie, optima techniczne i ekono- miczne 5.4. Konkurencja doskonała, monopol, monopson, oligopol 5.5. Rynki czynników wytwórczych – praca i kapitał 5.6. Teoria użyteczności i preferencje konsumenta 5.7. Ryzyko i podejmowanie decyzji w warunkach ryzyka 5.8. Keynesowski model popytowej strony gospodarki, Keynesowski model konsumpcji i dochodu 5.9. Podaż w długim okresie – model klasyczny 5.10. Instytucje mające wpływ na równowagę na rynkach dóbr i usług oraz pieniądza i aktywów finansowych 5.11. Finanse publiczne 5.12. Model popytowej strony gospodarki z udziałem rządu: polityka fiskalna, model IS-LM 5.13. Pieniądz, inflacja, stopa procentowa 5.14. Bank centralny i polityka pieniężna. 6. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa w zakładzie ubezpieczeń: 6.1. Nadrzędne zasady rachunkowości 6.2. Rachunkowość finansowa zakładów ubezpieczeń według ustawy o rachunkowości i międzynarodowych stan- dardów rachunkowości (MSR): 6.2.1. Wycena początkowa i bilansowa poszczególnych składników aktywów i pasywów  6.2.2. Ujęcie przychodów i kosztów 6.2.3. Ujęcie w księgach rachunkowych zdarzeń gospodarczych związanych z działalnością zakładu ubezpieczeń 6.2.4. Ustalanie wyniku finansowego 6.3. Ogólne zasady sporządzania rocznych i śródrocznych jednostkowych i skonsolidowanych sprawozdań finanso- wych zakładów ubezpieczeń według ustawy o rachunkowości i MSR 6.4. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa zakładów ubezpieczeń dla celów wypłacalności 6.5. Zasady sporządzania sprawozdania o wypłacalności i kondycji finansowej zakładu ubezpieczeń 6.6. Dodatkowe sprawozdanie finansowe i statystyczne zakładu ubezpieczeń zawierające dane specyficzne (niepod- legające harmonizacji w Unii Europejskiej) oraz do celów statystyki publicznej i Narodowego Banku Polskiego. 7. Modelowanie: 7.1. Modele zależności 7.2. Kapitałowy wymóg wypłacalności, VaR i inne miary ryzyka 7.3. Efekt dywersyfikacji i metody agregacji 7.4. Wybór modelu 7.5. Kalibracja 7.6. Walidacja 7.7. Analiza wrażliwości i testy stresu 7.8. Założenia i ograniczenia modeli i metod statystycznych/probabilistycznych 7.9. Zaawansowane modele statystyczne 7.10. Metody symulacyjne 7.11. Metody aproksymacji. 8. Zarządzanie ryzykiem zakładu ubezpieczeń: 8.1. Podstawowe metody i procesy zarządzania ryzykiem w zakładzie ubezpieczeń, funkcja aktuarialna i funkcja zarządzania ryzykiem 8.2. Zarządzanie kapitałem, źródła finansowania działalności zakładu ubezpieczeń, apetyt na ryzyko, miary ryzyka (RAROC, RORAC) 8.3. Testy zyskowności w ubezpieczeniach na życie i w ubezpieczeniach majątkowych 8.4. System Wypłacalność II – minimalny wymóg kapitałowy, kapitałowy wymóg wypłacalności, formuła standar- dowa i modele wewnętrzne 8.5. Rodzaje ryzyk w działalności ubezpieczeniowej 8.6. Monitorowanie założeń modeli aktuarialnych i ekspozycji na ryzyko 8.7. Metody redukcji ekspozycji na ryzyko, metody i instrumenty transferu ryzyka 8.8. Reasekuracja jako metoda zarządzania ryzykiem 8.9. Taryfy aktuarialne w ubezpieczeniach majątkowych i w ubezpieczeniach na życie, czynniki ryzyka 8.10. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe dla celów wypłacalności, najlepsze oszacowanie, margines ryzyka i re- zerwy techniczno-ubezpieczeniowe dla celów rachunkowości 8.11. Teoria wyboru portfela Markowitza 8.12. Model CAPM 8.13. Analiza decyzji inwestycyjnych, wewnętrzna stopa zwrotu, koszt kapitału, miary efektywności portfela inwesty- cyjnego 8.14. Zastosowania instrumentów pochodnych akcji i stóp procentowych w ubezpieczeniach 8.15. Zarządzanie aktywami i pasywami i strategie zabezpieczające: miary czasu trwania (duration) i wypukłości (convexity), immunizacja, parametry greckie, strategie delta/gamma hedging.  9. Prawo ubezpieczeniowe i prawo podatkowe: 9.1. Przepisy prawa dotyczące ubezpieczeń gospodarczych oraz działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej: 9.1.1. Umowa ubezpieczenia 9.1.2. Wykonywanie działalności przez zakład ubezpieczeń w formie spółki akcyjnej, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych lub spółki europejskiej 9.1.3. System zarządzania w zakładzie ubezpieczeń 9.1.4. Połączenie zakładów ubezpieczeń, przeniesienie umów ubezpieczenia i umów reasekuracji 9.1.5. Postępowanie naprawcze i likwidacja zakładów ubezpieczeń 9.1.6. Ubezpieczenia obowiązkowe 9.1.7. Ubezpieczenia majątkowe 9.1.8. Ubezpieczenia osobowe 9.1.9. Przepisy ogólne dotyczące odszkodowań i odpowiedzialności cywilnej 9.2. Przepisy prawa dotyczące nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym: 9.2.1. Zasady sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego 9.2.2. Nadzór nad zakładami ubezpieczeń w grupach 9.2.3. Nadzór finansowy nad działalnością zakładów ubezpieczeń 9.3. Zagadnienia z zakresu prawa podatkowego: 9.3.1. Opodatkowanie składek i świadczeń ubezpieczeniowych 9.3.2. Opodatkowanie zakładów ubezpieczeń 9.4. Rekomendacje i wytyczne Komisji Nadzoru Finansowego, standardy wydane przez Polskie Stowarzyszenie Aktuariuszy i kodeks etyki Polskiego Stowarzyszenia Aktuariuszy.